ICD-11: EC90 | SNOMED CT: 418290006 | სპეციალობა: დერმატოლოგი, გასტროენტეროლოგი, ნეფროლოგი
განმარტება
კანის ქავილი (Pruritus) – კანის ქაჩვის სუბიექტური სურვილია. შეიძლება იყოს ლოკალური ან გენერალიზებული, დერმატოლოგიური ან სისტემური. ქრონიკული ქავილი, 6 კვირაზე მეტ ხანს გაგრძელება, ყოველთვის მიზეზის გამოკვლევას საჭიროებს.
გავრცელება
ქრონიკული ქავილი მოსახლეობის 8-9 პროცენტს ეხება, 65 წელს ზემოთ ადამიანებში კი 12 პროცენტამდე ვრცელდება (Matterne et al., 2010). ატოპური დერმატიტი ბავშვების 15-20 პროცენტს, ფსორიაზი კი მოსახლეობის 2-3 პროცენტს ეხება.
მიზეზები
ატოპური დერმატიტი (ეგზემა) – ყველაზე ხშირი ქავილის მიზეზი ბავშვებში. IgE-შუამავლობით განვითარებული ანთება. ლოქოები, ბეჭები, ყელი – ყველაზე ხშირი ადგილები. ემოლიენტი და ადგილობრივი სტეროიდი – ძირითადი მკურნალობა.
ფსორიაზი – ვერცხლისფერი ქერქიანი ბეჭები მუხლებზე, იდაყვებზე, სხეულზე. ქავილი ზომიერია. ბიოლოგიური თერაპია – მძიმე შემთხვევებისთვის.
ჭინჭარი (Urticaria) – ბეჭედი, ფუფხები, ძლიერი ქავილი. ალერგენი, ვირუსი, სტრესი – გამომწვევი. ანტიჰისტამინი – პირველი ხაზის მკურნალობა.
ქოლესტატური ქავილი – ნაღვლის მჟავების დაგროვება კანში – ღვიძლის ან ნაღვლის სადინარის პათოლოგიისას. სიყვითლის გარეშეც შეიძლება. ბილირუბინი – სავალდებულო ანალიზი.
ნეფრო-ქავილი (Uremic Pruritus) – ქრონიკული თირკმლის უკმარისობა, განსაკუთრებით ჰემოდიალიზის პაციენტებში. მთელ სხეულზე, ღამით უარესდება. კრეატინინი, GFR – სავალდებულო.
პოლიციტემია ვერა და ლიმფომა – სისხლის ავთვისებიანი დაავადებები ქავილით შეიძლება გამოვლინდეს. ცხელი ვანაში ქავილი – პოლიციტემიის პათოგნომონური ნიშანი. CBC – სავალდებულო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ქავილი + კანის სიყვითლე – ღვიძლის პათოლოგია – ექიმი დაუყოვნებლივ
- ქავილი + ლიმფური კვანძების გადიდება + წონის კლება – ლიმფომა გამოსარიცხია
- ქავილი + ბნელი შარდი + ნაცრისფერი განავალი – ქოლესტაზი – სასწრაფო
- ქავილი ანტიბიოტიკის ან ახალი მედიკამენტის შემდეგ – ალერგიული რეაქცია – ექიმი
- მთელი სხეულის ქავილი გამონაყარის გარეშე – სისტემური დაავადება – სრული გამოკვლევა
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ანტიჰისტამინი ყოველ ქავილზე – სწორია?
პ: ანტიჰისტამინი ჭინჭრისა და ალერგიული ქავილისთვის ეფექტიანია. ატოპური დერმატიტის ქრონიკულ ქავილში – ნაკლებად. ქოლესტატური ან ნეფრო-ქავილი – ანტიჰისტამინი ვერ ეხმარება, სისტემური მიზეზი უნდა მოიხსნას.
კ: ემოლიენტი – ყოველ ქავილში?
პ: ემოლიენტი (ტენიანობის შემანარჩუნებელი კრემი) ატოპური დერმატიტის მართვის ქვაკუთხედია. ლოგინში წასვლამდე – სავალდებულო. ქლოგინი ემოლიენტი ბავშვებში 50 პროცენტით ამცირებს შეტევების სიხშირეს.
კ: ქოლესტატური ქავილი – ეხმარება?
პ: ბილიარული სეკვესტრანტი (Colestyramine) ან Rifampicin 150-300 მგ ეფექტიანია. ნაღვლის სადინარის ობსტრუქცია – ენდოსკოპიური ან ქირურგიული გამოხსნა.
კ: ნეფრო-ქავილი – ადეკვატური დიალიზი ეხმარება?
პ: ნეფრო-ქავილი ხშირად არ ქრება დიალიზის გაუმჯობესებისაგან. Gabapentin, Mirtazapine, UV-თერაპია, Nalfurafine – კლინიკურად ეფექტიანი. ნეფროლოგი – სავალდებულო.
კ: ცხელ ვანაში ქავილი – ეს ნორმაა?
პ: ცხელ ვანაში ქავილი – განსაკუთრებით ჭინჭრის ფუფხების გარეშე – პოლიციტემია ვეარის პათოგნომონური ნიშანია. CBC და ჰემატოლოგი – სავალდებულო.
კ: ქავილი ანტიჰისტამინით არ ქრება – რა ვქნა?
პ: ანტიჰისტამინი ჭინჭრისა და ალერგიული ქავილისთვის ეფექტიანია. ქოლესტატური (ღვიძლი), ნეფრო-ქავილი (თირკმელი), ჰემატოლოგიური (ლიმფომა) – ანტიჰისტამინი ვერ ეხმარება. Omalizumab – ბიოლოგიური, ქრ. ჭინჭრისთვის ეფ. სრული ლაბ. ანალიზი: CBC, LFT, კრეატინინი – სავალდებულო.
წყაროები
- Matterne U, et al. Prevalence, correlates and characteristics of chronic pruritus. Acta Derm Venereol. 2010;90(4):352-357.
- NICE. Pruritus. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2022.
- Yosipovitch G, Bernhard JD. Chronic pruritus. NEJM. 2013;368(17):1625-1634.
- Bieber T. Atopic dermatitis. NEJM. 2008;358(14):1483-1494.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
