ICD-11: MG26 | SNOMED CT: 386661006 | სპეციალობა: თერაპევტი, ინფექციონისტი, პედიატრი
განმარტება
ცხელება (Fever / Pyrexia) — სხეულის ტემპერატურის მომატება 38.0°C-ზე ზემოთ (რექტალური გაზომვა). ეს ორგანიზმის დამცავი რეაქციაა — ჰიპოთალამუსი ადგენს ახალ “სეტ პოინტს” პათოგენთა წინააღმდეგ საბრძოლველად. ტემპერატურა 41.5°C-ზე ზემოთ — ჰიპერპირექსია — სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობად ითვლება (Niven et al., BMJ, 2015).
გავრცელება
ცხელება პედიატრიული სასწრაფო ვიზიტების 20–30%-ის მიზეზია (Alpern et al., Pediatrics, 2016). მოზრდილებში — ამბულატორიული ვიზიტების ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზი. საქართველოში გრიპისა და URTI-ის სეზონური პიკი — ოქტომბრიდან მარტამდე (NCDC).
მიზეზები — მტკიცებულებებზე დაყრდნობით
ვირუსული ინფექცია — ყველაზე ხშირი მიზეზი. გრიპი (Influenza A/B), COVID-19, ადენოვირუსი, Rhinovirus. ხშირად თვითლიმიტირებადია — 3–7 დღე.
ბაქტერიული ინფექცია — პნევმონია, შარდის სისტემის ინფექცია, სტრეპტოკოკური ფარინგიტი, ცელულიტი. ანტიბიოტიკური მკურნალობა საჭიროა — მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით.
COVID-19 — ცხელება ყველაზე ხშირი სიმპტომია (Guan et al., NEJM, 2020). ახლავს ხველა, სუნთქვის გაძნელება, დაღლილობა.
მალარია — საქართველოს ყოფილ ენდემურ ზონებში ან მოგზაურობის შემდეგ მხედველობაში მისაღებია. ციკლური ცხელება — კლასიკური სიმპტომი.
ავთვისებიანი სიმსივნე — გახანგრძლივებული, ახსნადი ცხელება შეიძლება ლიმფომის, ლეიკემიის ან სხვა ონკოლოგიური პათოლოგიის ნიშანი იყოს.
ავტოიმუნური დაავადებები — სისტემური წითელი მგლურა (SLE), რევმატოიდული ართრიტი, ვასკულიტი — ცხელებით შეიძლება გამოვლინდეს.
გამაფრთხილებელი ნიშნები — დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს
- ტემპერატურა 39.5°C-ზე ზემოთ ჩვილში 3 თვემდე → სასწრაფო შეფასება სავალდებულოა
- ცხელება + კისრის სიხისტე + ფოტოფობია + გამონაყარი → მენინგიტი/სეფსისი → 112
- ცხელება + სუნთქვის გაძნელება + ჟანგბადის სატურაცია 94%-ზე დაბლა → სასწრაფო
- ცხელება 7 დღეზე მეტ ხანს, დაუდგენელი მიზეზით → სავალდებულო გამოკვლევა
- ცხელება + კანის წერტილოვანი სისხლჩაქცევა (პეტექია) → მენინგოკოკემია → 112
ხშირად დასმული კითხვები
კ: როდის უნდა დავიწიო ტემპერატურა?
პ: ტემპერატურა თავისთავად მავნე არ არის 38.5°C-მდე — ის ინფექციასთან ბრძოლაში ეხმარება ორგანიზმს. ტკივილი, დისკომფორტი ან 39°C-ზე ზემოთ — პარაცეტამოლი ან იბუფროფენი. ბავშვებში ასპირინი აკრძალულია (Reye’s syndrome).
კ: ყოველ ცხელებაზე ანტიბიოტიკი ხომ არ ვსვა?
პ: არა. ვირუსული ინფექციის დროს ანტიბიოტიკი არ მუშაობს. ანტიბიოტიკის გაუმართლებელი გამოყენება ანტიბიოტიკრეზისტენტობის მთავარი მიზეზია. ბაქტერიული ინფექციის ეჭვი — ექიმი გადაწყვეტს.
კ: ბავშვს ცხელება აქვს — შინ მოვარჩინო?
პ: 3 თვეზე ზემოთ ბავშვში 38°C-მდე — ფრთხილი მოლოდინი, სიჩქარე, დამატებითი სითხე. 39°C-ზე ზემოთ, ან ბავშვი ხდება ლეთარგიული, უარს ამბობს სითხის დალევაზე, ან ცხელება 48 საათს გასცდა — ექიმი.
კ: ცხელება 7 დღეა — ეს ნორმალურია?
პ: არა. 5–7 დღეზე მეტი ცხელება, განსაკუთრებით თუ მიზეზი უცნობია, სავალდებულოდ მოითხოვს გამოკვლევას: სისხლის სრული ანალიზი, CRP, სისხლის კულტურა, შარდის ანალიზი, გულმკერდის რენტგენი.
კ: ცხელება სულ 37.5°C-ია — ეს ცხელებაა?
პ: 37.1–37.9°C — სუბფებრილური ტემპერატურა. ამ დიაპაზონში 2 კვირაზე მეტ ხანს — ექიმის კონსულტაცია რეკომენდებულია, განსაკუთრებით თუ ახლავს: ღამის ოფლიანობა, წონის კლება, სისუსტე.
კ: ბავშვი ცხელებს – ვინახო სახლში თუ ვიდე სასწრაფოში?
პ: 3 თვეზე ნაკლები ჩვილი – ნებისმიერი 38 გრადუსი სასწრაფო ვიზიტია. 3 თვე-3 წელი: 39 გრადუსზე ზემოთ, ლეთარგია, კანის გაფერმკრთალება, სუნთქვის გაძნელება – სასწრაფო. 3 წელს ზემოთ – ტემპერატურა მნიშვნელოვანი, მაგრამ ბავშვის ზოგადი მდგომარეობა – გადამწყვეტი.
წყაროები
- Niven DJ, et al. Accuracy of peripheral thermometers for estimating temperature. Ann Intern Med. 2015;163(10):768–777.
- Alpern ER, et al. Pediatric Emergency Care Applied Research Network. Pediatrics. 2016.
- Guan WJ, et al. Clinical characteristics of coronavirus disease 2019 in China. NEJM. 2020;382(18):1708–1720.
- NICE. Fever in under 5s: assessment and initial management. NG143. London: NICE, 2021.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი შეიცავს ზოგად სამედიცინო ინფორმაციას საგანმანათლებლო მიზნებისთვის. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას — მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
