ICD-11: BD10 | SNOMED CT: 267038000 | სპეციალობა: კარდიოლოგი, ნეფროლოგი, ფლებოლოგი
განმარტება
შეშუპება და ოიდემა (Edema / Swelling) – ქსოვილთაშორის სივრცეში სითხის პათოლოგიური დაგროვებაა. განასხვავებენ: ლოკალურ ოიდემას (ერთი კიდური), სიმეტრიულს (ორმხრივი – ჩვეულებრივ ქვედა კიდურები), და გენერალიზებულს (ანასარკა). ოიდემის ხასიათი – ხოხავს თუ არა – დიაგნოსტიკური კრიტერიუმია.
გავრცელება
გულის უკმარისობა სისტემური ოიდემის ყველაზე ხშირი მიზეზია – 65 წელს ზემოთ ჰოსპიტალიზაციის პირველი მიზეზი (ESC, 2021). DVT (ღრმა ვენის თრომბოზი) – ასიმეტრიული ოიდემის ყველაზე სახიფათო მიზეზი. ლიმფოიდი – ქრონიკული, პროგრესული.
მიზეზები
გულის უკმარისობა – მარცხენა ან მარჯვენა პარკუჭის დისფუნქცია – ფილტვებში ან პერიფერიაში სითხის დაგროვება. ჩხვილი ქვედა კიდურებში, ასციტი, ქოშინი. BNP ანალიზი, ეკოკარდიოგრაფია – სავალდებულო.
DVT – ღრმა ვენის თრომბოზი – ერთი კიდური, სიწითლე, სიცხე, სიმტკიცე. D-დიმერი + კომპრესიული ულტრასონოგრაფია – სავალდებულო. ფილტვის ემბოლიის პრევენცია – ანტიკოაგულანტი.
ღვიძლის ციროზი – ჰიპოალბუმინემია + პორტალური ჰიპერტენზია – ასციტი, ქვედა კიდურების ოიდემა. ვარიკოზული ვენები. ალბუმინი, ბილირუბინი, პროთრომბინის დრო – სავალდებულო.
ნეფრო-ოიდემა – ნეფროზული სინდრომი – ჰიპოალბუმინემია + პროტეინურია. სახის ოიდემა დილით – ნეფრიტის ტიპიური ნიშანი. კრეატინინი, შარდის ანალიზი – სავალდებულო.
ლიმფოიდი – ლიმფური სადინარის ობსტრუქცია ან ნეოპლაზია. ქრონიკული, ოდნავ ხოხავს ან არ ხოხავს. ლიმფოსცინტიგრაფია – სპეციფიური. ლიმფოლოგი – სავალდებულო.
მედიკამენტებით გამოწვეული ოიდემა – კალციუმის არხის ბლოკატორები (ამლოდიპინი), NSAIDs, სტეროიდები, ანტიდიაბეტური (თიაზოლიდინედიონები). ექიმთან – პრეპარატის ან კლასის შეცვლა.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ასიმეტრიული ოიდემა + სიწითლე + სიცხე – DVT – სავალდებულო ულტრასონო
- ოიდემა + ქოშინი + ლურჯი ტუჩები – გულის უკმარისობა – 112
- ოიდემა + ასციტი + სიყვითლე – ღვიძლის ციროზი – ჰეპატოლოგი სასწრაფოდ
- სახის ოიდემა + ხველა + ალერგია – ანგიოიდემა – 112
- ბავშვის ოიდემა + ქაფი შარდში – ნეფრო-ოიდემა – ბავშვთა ნეფროლოგი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ამლოდიპინი ჩხვილს იწვევს – ეს ნორმაა?
პ: კალციუმის არხის ბლოკატორები (ამლოდიპინი, ნიფედიპინი) ფეხის ჩხვილს 10-30 პროცენტ პაციენტში იწვევს – კაპილარების გაგანიება. ARB ან ACE ინჰიბიტორი – ალტერნატივა ნაკლები ოიდემის ეფექტით. ექიმი – შეცვლა.
კ: ოიდემა ჩხვილია – ეს ყოველთვის გულია?
პ: ორმხრივი ჩხვილი ოიდემა: გული (ქოშინი + BNP), ღვიძლი (სიყვითლე + LFT), თირკმელი (პროტეინურია + კრეატინინი), მედიკამენტი, ორსულობა. CBC, BNP, LFT, კრეატინინი, შარდი – პირველი ნაბიჯი.
კ: შარდმდენი (Furosemide) ოიდემის ყველა სახეს ეხმარება?
პ: შარდმდენი გულის, ღვიძლის, თირკმლის ოიდემაში ეფექტიანია. DVT-ის, ლიმფოიდის, ამლოდიპინის ოიდემაში – ეფექტი ნაკლებია. სწორი დიაგნოზი – სწორი მკურნალობა.
კ: კომპრესიული წინდა – ყველა ოიდემაში?
პ: კომპრესიული წინდა (30-40 მმ Hg) ვენური ოიდემის, DVT-ის პოსტ-თრომბოტიკური სინდრომის, ლიმფოიდის სამკურნალოდ ეფექტიანია. გულის ოიდემაში – სიფრთხილე. DVT-ის მწვავე ეტაპში – ენდოვასკულარი სპეციალისტი.
კ: ოიდემა ორსულობაში – ნორმაა?
პ: ქვედა კიდურების ზომიერი ოიდემა ორსულობის III ტრიმესტრში – ნორმა. სახის ოიდემა + თავის ტკივილი + ვიზუალური დარღვევა + პროტეინურია – პრეეკლამფსია – 112. ორი ვიზიტის შორის 0.5 კგ-ზე მეტი ოიდემა – ექიმი.
კ: ლიმფოიდი – ეხმარება მასაჟი?
პ: Decongestive Lymphatic Therapy: სპეციალური ლიმფური დრენაჟი + კომპრესიული ბანდაჟი + ვარჯიში + კანის მოვლა – 50 პროცენტ შემცირება. ლიმფოლოგი ან სერტიფიცირებული ლიმფური დრენაჟის თერაპევტი – სავალდებულო.
წყაროები
- Cho S, Atwood JE. Peripheral edema. Am J Med. 2002;113(7):580-586.
- NICE. Heart failure: diagnosis and management. NG106. London: NICE, 2018.
- Kearon C, et al. Antithrombotic therapy for VTE disease: CHEST guideline. Chest. 2016.
- Erickson VS, et al. Ankle edema in advanced heart failure. J Card Fail. 2001.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
