ICD-11: ME05 | SNOMED CT: 62315008 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, ინფექციონისტი
განმარტება
დიარეა (Diarrhea) – 24 საათში 3-ზე მეტი თხიერი განავალია. მწვავე დიარეა 14 დღეზე ნაკლები ხანი გრძელდება, ქრონიკული – 4 კვირაზე მეტი. WHO-ს მონაცემებით, მსოფლიოში ყოველ წელ 1.7 მილიარდი შემთხვევა ხდება, ბავშვებში სიკვდილიანობის მე-2 მიზეზია.
გავრცელება
განვითარებად ქვეყნებში 5 წლამდე ბავშვების სიკვდილიანობის 8 პროცენტს დიარეა იწვევს (WHO, 2017). საქართველოში ნაწლავური ინფექციების სეზონური პიკი ივნისი-სექტემბერია (NCDC).
მიზეზები
ვირუსული გასტროენტერიტი – Norovirus, Rotavirus – ყველაზე ხშირი. თვითლიმიტირებადია 1-3 დღეში. Rotavirus-ის საწინააღმდეგო ვაქცინა ჩვილებისთვის ეფექტიანია.
ბაქტერიული ინფექცია – Salmonella, Campylobacter, E. coli, Shigella – ინფიცირებული კვებიდან. სისხლიანი დიარეა ბაქტერიული ეტიოლოგიის ნიშანია. კულტურა – სავალდებულო.
კვებით განპირობებული ინტოქსიკაცია – Staphylococcus, Bacillus cereus – ჭამიდან 1-6 საათში. ძლიერი გულისრევა, ღებინება, დიარეა. 24 საათში გადის.
ანტიბიოტიკებით გამოწვეული დიარეა – ანტიბიოტიკები ნაწლავის ფლორას ანადგურებს. Clostridioides difficile – მძიმე ანტიბიოტიკით დამოკავშირებული დიარეა. პრობიოტიკები – პრევენციაში ეფექტიანია (Hempel, JAMA, 2012).
გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი (IBS) – ფუნქციური ქრონიკული დიარეა, ტკივილით. სტრესი – ხშირი გამომწვევი.
ანთებითი ნაწლავის დაავადება (IBD) – კრონი ან წყლულოვანი კოლიტი. სისხლიანი დიარეა, წონის კლება, ქრონიკული ტკივილი. კოლონოსკოპია სავალდებულოა.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- სისხლიანი დიარეა ერთ შემთხვევაშიც – ექიმი დაუყოვნებლივ
- დიარეა და სიცხე 38.5-ზე ზემოთ ერთდროულად – ბაქტერიული ინფექცია გამოსარიცხია
- ჩვილში ან ხანდაზმულში ძლიერი დიარეა – დეჰიდრატაცია – სასწრაფო
- 7 დღეზე მეტი დიარეა – ქრონიკული პრობლემა გამოსარიცხია – ექიმი
- დიარეა მოგზაურობიდან დაბრუნებისას – ტროპიკული ინფექცია გამოსარიცხია
ხშირად დასმული კითხვები
კ: დიარეის დროს რა ვჭამო?
პ: BRAT დიეტა – ბანანი, ბრინჯი, ვაშლის პიურე, თეთრი პური. ელექტროლიტური ხსნარი (ORS). რძის პროდუქტები, ცხიმოვანი და ბოჭკოვანი საკვები – დროებით გამოვრიცხოთ.
კ: ანტიდიარეული წამლები სახლში – შეიძლება ვიყენო?
პ: ლოპერამიდი (Imodium) ეფექტიანია ფუნქციური დიარეისთვის, მაგრამ სისხლიანი დიარეის ან ბაქტერიული ინფექციის ეჭვის დროს – კატეგორიულად არა. ბაქტერიული ინფექციისას ლოპერამიდი სიტუაციას ამძიმებს.
კ: ბავშვს დიარეა ეწყო – სახლში ვამკურნალო?
პ: ელექტროლიტური ხსნარი (ORS) – ყველა ასაკის ბავშვისთვის. 2 წლამდე ბავშვი, 6 საათში 6-ზე მეტი განავალი, სისხლი ან ლეთარგია – სასწრაფო.
კ: ანტიბიოტიკი ვიღებ და დიარეა მაქვს – ვაგრძელო?
პ: ანტიბიოტიკი არ შეწყვეტ ექიმის გარეშე. პრობიოტიკი (Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii) ანტიბიოტიკის მიღებასთან ერთად ამცირებს დიარეის რისკს. ძლიერი ან სისხლიანი დიარეა – ექიმი.
კ: მოგზაურობის შემდეგ დიარეა – ეს ნორმალურია?
პ: მოგზაურის დიარეა (Traveler’s Diarrhea) ძალიან გავრცელებულია. ჩვეულებრივ 3-5 დღეში გადის. ყინულის გარეშე, ბოთლის წყლით. აზიასა და აფრიკაში – ექიმის კონსულტაცია Cipro-ს ან Azithromycin-ის შესახებ.
კ: Norovirus – გადამდები რამდენ ხანს ვარ?
პ: Norovirus ყველაზე გამძლე გასტ. ვირუსია – გამოჯანმრთელებიდან 48-72 საათი კიდევ ინფექციური. 70 პროცენტ ალკოჰოლი ვერ კლავს – საპონი 20 წამი ეფექტიანია. ამ პერიოდში სხვა ადამიანებთან კონტაქტი შეზღუდვა – კოლექტიური სამუშაო, სკოლა.
წყაროები
- WHO. Diarrhoeal disease. Fact sheet. Geneva: WHO, 2017.
- Hempel S, et al. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea. JAMA. 2012;307(18):1959-1969.
- NICE. Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in under 5s. CG84. London: NICE, 2009.
- DuPont HL. Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults. NEJM. 2014;370(16):1532-1540.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
