ICD-11: 5A00 | SNOMED CT: 415068001 | სპეციალობა: ენდოკრინოლოგი, ქალთა ჯანდაცვის სპეციალისტი
განმარტება
სიხოხვა და ოფლიანობა (Hot Flashes / Night Sweats / Hyperhidrosis) – სიხოხვა სხეულის ტემპერატურის სუბიექტური მოულოდნელი შეგრძნებაა, ოფლიანობა კი ეგზოკრინული ჯირკვლების სეკრეციის გაიძულება. ღამის ოფლიანობა – ძილის განმავლობაში ჭარბი ოფლიანობა, რომელიც გამოღვიძებას იწვევს – სისტემური დაავადების ნიშანი შეიძლება იყოს.
გავრცელება
მენოპაუზური სიხოხვა ქალების 70-80 პროცენტს ეხება (Thurston, 2011). ღამის ოფლიანობა მოსახლეობის 41 პროცენტს – პირველი სამედიცინო ვიზიტის ხშირი მიზეზი (Mold, 2012). ლიმფომა, ტუბ. – ადრეული ნიშანი.
მიზეზები
მენოპაუზა – ოვარიული ეს ტროგენის კლება ჰიპოთალამუსს სიხოხვის სიგნალს უგზავნის. სიხოხვა, ღამის ოფლიანობა, ვაგინალური სიმშრალე. FSH, LH – სავალდებულო. ჰორმონული ჩანაცვლება (HRT) – ყველაზე ეფექტიანი.
ჰიპერთირეოზი – ფარისებური ჯირკვლის ჰიპერფუნქცია. მეტაბოლიზმი ჩქარდება. ოფლიანობა, ტაქიკარდია, წონის კლება, ტრემორი. TSH – ყოველ ახალ ოფლიანობაში.
ლიმფომა და სხვა ავთვისებიანი სიმსივნეები – ღამის ოფლიანობა + წონის კლება + ლიმფური კვანძების გადიდება – B სიმპტომების ტრიადა. CBC + LDH + CT – სავალდებულო. ჰემატოლოგი.
ტუბერკულოზი – ქრონიკული ინფექცია. ღამის ოფლიანობა + ხველება + წონის კლება. AFB, QuantiFERON-TB – სავალდებულო.
ჰიპოგლიკემია – სისხლის გლუკოზის ვარდნა – ოფლიანობა, ტრემორი, ტაქიკარდია. შაქრიანი დიაბეტის პაციენტებში ღამის ჰიპო – ფარული ოფლიანობა.
მედიკამენტებით გამოწვეული ოფლიანობა – SSRIs (ანტიდეპრესანტები), ოპიოიდები, GnRH ანაგონისტები, ტამოქსიფენი – ოფლიანობის ხშირი გამომწვევი. ექიმი – მედიკამენტის კორექცია.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ღამის ოფლიანობა + წონის კლება + ლიმფ. კვანძები – ლიმფომა – ჰემატოლოგი
- ღამის ოფლიანობა + 2 კვირაზე მეტი ხველება – ტუბ. – ექიმი
- ოფლიანობა + ტაქიკარდია + ბნევა – ჰიპოგლიკემია – შაქარი სასწრაფოდ
- ოფლიანობა + გულმკერდის ტკივილი – ინფარქტი – 112
- ოფლიანობა + ეპიზოდური სიწითლე სახეზე + დიარეა – კარცინოიდი – ენდოკრინოლოგი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: სიხოხვა ნებისმიერ ასაკში – ეს მხოლოდ მენოპაუზაა?
პ: მამაკაცებსაც შეიძლება – ჰიპოგონადიზმი (ანდროპაუზა), ჰიპერთირეოზი, მედიკამენტები. ახალგაზრდა ქალი – ნაადრევი მენოპაუზა (POI). TSH, FSH, LH, CBC – სავალდებულო სკრინინგი.
კ: HRT (ჰორმონული ჩანაცვლება) – უსაფრთხოა?
პ: HRT მენოპაუზური სიმპტომების ყველაზე ეფექტიანი მკურნალობაა. 60 წლამდე, ოვარიექტომიის გარეშე – სარგებელი ჭარბობს. ძუძუს კიბოს ოჯახური ანამნეზი – გინეკოლოგი ინდივიდუალურ რისკ/სარგებელს შეაფასებს.
კ: ვარჯიში სიხოხვას ეხმარება?
პ: ვარჯიში სიხოხვის სიხშირეს ამცირებს ვაგუსული ნერვის სტიმულაციის გზით. 30 წუთი, კვირაში 5-ჯერ. ეფექტი ანქსიოლიტიკებთან შედარებადია. გარდა ამისა, ძილი, სტრეს-მართვა, ოთახის ტემპერატურა.
კ: პრიმარული ჰიპერჰიდროზი – ეხმარება?
პ: Antiperspirant-ი 20% ალუმინის ქლორჰიდრატით – პირველი ხაზი. Botox-ი (Botulinum toxin) იღლიაში – 6-12 თვე ეფექტი. Iontophoresis – ხელ-ფეხის გულებისთვის. ქირურგია (ETS) – ბოლო გამოსავალი.
კ: ოფლიანობა ახალი ანტიდეპრესანტის შემდეგ – ვაგრძელო?
პ: SSRIs-ის ოფლიანობა 4-6 კვირაში ხშირად ქრება. თუ გრძელდება – ექიმი, Mirtazapine-ზე ან SNRI-ზე გადართვა. ოფლიანობა ანტიდეპრესანტის ფონზე ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტია.
კ: კარცინოიდის სიმსივნე – ეს რა არის?
პ: კარცინოიდი ნაწლავის ნეიროენდოკრინული სიმსივნეა. კლასიკური ტრიადა: ეპიზოდური სიწითლე (flushing), დიარეა, ბრონქოსპაზმი. 5-HIAA შარდში – სკრინინგი. სომატოსტატინი – ეფექტიანი მკურნალობა.
წყაროები
- Thurston RC, et al. Vasomotor symptoms and menopause. Menopause. 2011;18(6):680-686.
- Mold JW, et al. Night sweats: a systematic review of the literature. J Am Board Fam Med. 2012.
- NICE. Menopause: diagnosis and management. NG23. London: NICE, 2019.
- Hornberger J, et al. Recognition and management of primary focal hyperhidrosis. Arch Dermatol. 2004.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
