ICD-11: EA80 | SNOMED CT: 271807003 | სპეციალობა: დერმატოლოგი
განმარტება
კანის გამონაყარი (Skin Rash / Exanthem) – კანის ფერის, ტექსტურის ან გარეგნობის ცვლილებაა. შეიძლება იყოს ლოკალური ან გლობალური, ანთებითი ან არაანთებითი. ზოგი გამონაყარი სიცოცხლისათვის საშიში სისტემური დაავადების ნიშანია.
გავრცელება
კანის დაავადებები ევროპაში ამბულატორიული ვიზიტების 15 პროცენტს შეადგენს. ატოპური დერმატიტი ბავშვების 15-20 პროცენტს (Bieber, 2008), ფსორიაზი მოსახლეობის 2-3 პროცენტს ეხება.
მიზეზები
ალერგიული კონტაქტური დერმატიტი – კანის კონტაქტი ალერგენთან. წვა, ქავილი, ბუშტუკები. ნიკელი, კოსმეტიკა, ლატექსი – ხშირი გამომწვევი.
ატოპური დერმატიტი (ეგზემა) – IgE-შუამავლებული. ჩვილებში – ლოყები. ბავშვებში – სიფხვილეები. ზრდასრულებში – ხელები. ქრონიკული, რეციდივირებადი.
ბილოვანი გამონაყარი (Urticaria / Hives) – ჰისტამინის გამოყოფა. ფუტკრის ნაკბენი ბეჭედი. ალერგია, ვირუსი, სტრესი. ანტიჰისტამინი – სასწრაფო.
ვირუსული ეგზანთემა – Measles, Rubella, Roseola, Chicken Pox, COVID-19. ცხელება + გამონაყარი. ბავშვებში ხშირი.
ფსორიაზი – ქერქიანი, ვერცხლისფერი ბეჭები. მუხლები, იდაყვები, სხეულის სხვა ნაწილები. ქრონიკული ავტოიმუნური.
ლიქენი (Tinea / Ringworm) – სოკოვანი ინფექცია. ბეჭედდამ. ანტისოკო პრეპარატი.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- გამონაყარი და სიცხე და კისრის სიხისტე – მენინგოკოკემია – 112
- წერტილოვანი სისხლჩაქცევა (პეტექია) – სეფსისი ან სისხლდენის დარღვევა – 112
- გამონაყარი და სუნთქვის გაძნელება – ანაფილაქსია – 112
- გამონაყარი ახლადგამოყენებული მედიკამენტის შემდეგ – ალერგიული რეაქცია – ექიმი
- სწრაფად გავრცელებული, მტკივნეული გამონაყარი – Stevens-Johnson – სასწრაფო
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ქავილი გარეშე გამონაყარი – ეს ვირუსია?
პ: ვირუსული ეგზანთემა ხშირად ქავილის გარეშეა. ალერგიული გამონაყარი ჩვეულებრივ ქავება. ნებისმიერი გამონაყარი ცხელებით – ექიმი.
კ: ჰიდროკორტიზონი სახლში ეხმარება?
პ: 1% ჰიდროკორტიზონი მსუბუქი კონტაქტური დერმატიტისა და ეგზემისთვის. სახეზე, გასდ-ვენდ ან ინფექციის ეჭვის შემთხვევაში კრძალება. 1 კვირაზე მეტი გამოყენება – ექიმი.
კ: ფსორიაზი განიკურნება?
პ: ფსორიაზი ქრონიკულია, სრული განკურნება ჯერ შეუძლებელია. კარგი მართვა – ბიოლოგიური თერაპია ძალიან ეფექტიანია. დერმატოლოგი – სავალდებულო.
კ: კანი ქავის მთელ სხეულზე – ეს ყოველთვის ალერგიაა?
პ: მთელი სხეულის ქავილი ყოველგვარი გამონაყარის გარეშე შეიძლება მიუთითებდეს: ღვიძლის ან თირკმლის პათოლოგიას, სისხლის დაავადებას, ან ნევროლოგიურ მიზეზს. სისხლის ანალიზი სავალდებულოა.
კ: ზაფხულის მზეზე გამონაყარი – ეს მზის ალერგიაა?
პ: Polymorphous light eruption (PLE) – მზის ულტრაიოლეტური სხივებზე ალერგია. სამი საათის შემდეგ ჩნდება. დამცავი კრემი SPF 50+. თუ ყოველ წელ მეორდება – დერმატოლოგი.
კ: გამონაყარი ახალი პარფიუმის ან კოსმეტიკის შემდეგ – ეს ალერგიაა?
პ: კოსმეტიკური ალერგია – კონტაქტური დერმატიტის ხშირი მიზეზი. Balsam of Peru, ნიკელი, ლავანდა – ყველაზე ხშირი კოსმეტიკური ალერგენი. Patch test – ალერგენის გამოსავლენად ოქროს სტანდარტი. ყვავილოვანი გამონაყარი, ქავილი და სიწვა – ჰიდროკორტიზონი და ალერგენის მოცილება.
წყაროები
- Bieber T. Atopic dermatitis. NEJM. 2008;358(14):1483-1494.
- Griffiths CE, et al. Psoriasis. Lancet. 2021;397(10281):1301-1315.
- NICE. Atopic eczema in under 12s. CG57. London: NICE, 2007.
- Wolff K, et al. Fitzpatrick’s Dermatology. 9th ed. McGraw-Hill, 2019.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
