ICD-11: ME84 | SNOMED CT: 161891005 | სპეციალობა: ნევროლოგი, ორთოპედი, ოჯახის ექიმი
განმარტება
ზურგის ტკივილი (Back Pain) – ინვალიდობის გლობალური ყველაზე გავრცელებული მიზეზია (GBD, 2017). განასხვავებენ: მწვავე (6 კვირაზე ნაკლები), ქვემწვავე (6-12 კვირა) და ქრონიკული (12 კვირაზე მეტი). სიფრთხილის ნიშნები (Red Flags) სერიოზული მიზეზის გამოსარიცხად კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
გავრცელება
ზურგის ქვედა ტკივილი 40 წელს ზემოთ ადამიანების 80 პროცენტს ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ეწუხება (Cassidy, 2008). საქართველოში ზურგის ტკივილი ადრეული ინვალიდობის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია (NCDC).
მიზეზები
კუნთ-სახსრის ზურგის ტკივილი – ყველაზე ხშირი მიზეზი – 90 პროცენტი. ხანმოკლე, ადეკვატური მოსვენებითა და ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატებით გადის. ხელოვნური ფიზიკური ძალისხმევა – მთავარი გამომწვევი.
ინტერვერტებრალური დისკის თიაქარი (Disc Herniation) – ლუმბოსაკრალური დონე L4-L5 ყველაზე ხშირი. ტკივილი ბარძაყსა და ფეხში – სციატიკა. სუსტობა ან დაბუჟება ფეხებში – სასწრაფო.
ოსტეოართრიტი (სპონდილოართროზი) – ხნოვანება – მთავარი ფაქტორი. ზურგი დილით მტკივა, მოძრაობით უმჯობესდება. ხრტილის გახეთქვა და ოსტეოფიტები.
ოსტეოპოროზი და ვერტებრალური კომპრესიული გარდატეხა – ქალები მენოპაუზის შემდეგ. მოულოდნელი ზურგის ტკივილი მინიმალური ტრავმის შემდეგ. DEXA სკანი – სავალდებულო.
ანკილოზური სპონდილიტი – ახალგაზრდა მამაკაცები 20-40 წლის. ზურგის ქვედა ტკივილი – დილით მძიმდება, ვარჯიშით უმჯობესდება. HLA-B27 – ასოცირებული.
კიბოს მეტასტაზები – 50 წელს ზემოთ, ონკოლოგიური ანამნეზი. ღამის ტკივილი, ვეება ზრდა, წონის კლება. MRI – სავალდებულო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ზურგის ტკივილი და ფეხის სუსტობა ან დაბუჟება – ქირურგი სასწრაფოდ
- ზურგის ტკივილი და შარდის ან განავლის შეუკავებლობა – Cauda equina – 112
- ზურგის ტკივილი და ცხელება – ინფექცია, ოსტეომიელიტი გამოსარიცხია
- ზურგის ტკივილი 50 წელს ზემოთ, ონკოლოგიური ანამნეზი – MRI სავალდებულოა
- ტრავმის შემდეგ ზურგის ტკივილი – გარდატეხა გამოსარიცხია
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ზურგის ტკივილის დროს დავწვე?
პ: მოსვენება პირველ 1-2 დღეს. 48 საათის შემდეგ – ნელი მოძრაობა ეხმარება. ხანგრძლივი საწოლი მდგომარეობა ზურგის ტკივილს ამძიმებს. ფეხზე წამოდგომა – რაც შეიძლება სწრაფად.
კ: MRI ყოველ ზურგის ტკივილზე ხომ არ ვიყენო?
პ: მწვავე ზურგის ტკივილის 90 პროცენტი 4-6 კვირაში გარეშე გართულებებისა გადის. MRI ინიშნება, თუ: სიცოცხლისათვის საშიში ნიშნებია (Red Flags), ნევროლოგიური სიმპტომები ან 6 კვირაში გაუმჯობესება არ არის.
კ: სციატიკა – ოპერაცია ხომ არ ჭირდება?
პ: სციატიკის 80-90 პროცენტი 6-12 კვირაში ოპერაციის გარეშე გადის. ფიზიოთერაპია, ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები, ეპიდურული ინექცია. ოპერაცია – 6 კვირაში გაუმჯობესება არ არის ან ნევროლოგიური სიმპტომები.
კ: ზურგის ვარჯიში – ეხმარება?
პ: ვარჯიში ზურგის ქრონიკული ტკივილის ყველაზე ეფექტიანი მკურნალობაა (Hayden, Cochrane, 2005). McGill Big 3 – bird dog, curl-up, side bridge – კლინიკურად დამტკიცებული. ფიზიოთერაპევტის ხელმძღვანელობა – სავალდებულო.
კ: ზურგის ინექცია – ეხმარება?
პ: ეპიდურული სტეროიდული ინექცია სციატიკის მოკლევადიან შემსუბუქებაში ეფექტიანია (Spine, 2015). გრძელვადიანი ეფექტი – ოპერაციასთან შედარებით მსგავსი. ფასეტის ინექცია, PRP – კვლევები გრძელდება.
კ: ზურგი ტკივა – MRI-ზე ვიდე პირდაპირ?
პ: მწვავე ზურგის ტკივილის 90 პროცენტი 4-6 კვირაში MRI-ის გარეშე გადის. Red Flags-ის გარეშე – ნევრო. სიმპტომი, ცხელება, ონკოლ. ანამნეზი, ტრავმა – MRI ადრე საჭირო არ არის. ექიმი 6 კვირის შემდეგ გადაწყვეტს, MRI საჭიროა თუ არა.
წყაროები
- Hoy D, et al. The global burden of low back pain. Ann Rheum Dis. 2014;73(6):968-974.
- NICE. Low back pain and sciatica in over 16s. NG59. London: NICE, 2016.
- Chou R, et al. Imaging strategies for low-back pain. Ann Intern Med. 2011;154(3):181-189.
- Hayden JA, et al. Exercise therapy for treatment of non-specific low back pain. Cochrane Database. 2005.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
