ICD-11: MG30 | SNOMED CT: 25064002 | სპეციალობა: ნევროლოგი, თერაპევტი
განმარტება
თავის ტკივილი (Headache) — ყველაზე გავრცელებული ნევროლოგიური სიმპტომია. მსოფლიოს მოზრდილი მოსახლეობის 52% განიცდის მას მიმდინარე ან წარსულ წელს (WHO, 2011). იყოფა პირველად — მიგრენი, ტენზიური, კლასტერული — და მეორად, რომელიც სხვა დაავადების გამოვლინებაა.
გავრცელება
ტენზიური თავის ტკივილი მოზრდილთა 38%-ს აწუხებს. მიგრენი მოსახლეობის 14.4%-ში გვხვდება და ქალებში სამჯერ უფრო ხშირია (GBD 2016, Lancet Neurology). საქართველოში თავის ტკივილი ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია პოლიკლინიკაში ვიზიტის — განსაკუთრებით 25–55 წლის ასაკობრივ ჯგუფში (NCDC, 2023).
მიზეზები — მტკიცებულებებზე დაყრდნობით
ტენზიური თავის ტკივილი — ყველაზე გავრცელებული ტიპი. ორმხრივი, ზეწოლის შეგრძნება, ზომიერი ინტენსივობა. გამომწვევია სტრესი, ძილის უკმარისობა, ხანგრძლივი ჯდომა. მკურნალობა: პარაცეტამოლი, იბუფროფენი (IHS ICHD-3, 2018).
მიგრენი — ერთმხრივი, პულსირებადი ტკივილი, ხშირად გულისრევით, ღებინებით, სინათლისა და ხმაურის მიმართ მომატებული მგრძნობელობით. შეტევა 4–72 საათი გრძელდება. ნევროლოგის კონსულტაცია სავალდებულოა.
კლასტერული თავის ტკივილი — მოსახლეობის 0.1%-ში. ძლიერი, ერთმხრივი, თვალის ირგვლივ, 15–180 წუთი. ავადმყოფობის პერიოდი კვირებიდან თვეებამდე გრძელდება.
ჰიპერტენზია — არტერიული წნევის მომატება ხშირად ვლინდება კეფის არეში დილის თავის ტკივილით. სისტოლური წნევა 180 მმHg-ზე ზემოთ — სასწრაფო მდგომარეობა.
სინუსიტი — სახის ძვლების ანთება, ტკივილი შუბლის, ლოყისა და ცხვირის ირგვლივ. მძიმდება ქვევით დახრისას.
დეჰიდრატაცია და ყავის/ალკოჰოლის მოხმარების შეწყვეტა — სითხის უკმარისობა ან კოფეინის მოხმარების მოულოდნელი შეწყვეტა ხშირად თავის ტკივილს იწვევს.
გამაფრთხილებელი ნიშნები — დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს
- მოულოდნელი, ექსტრემალურად ძლიერი ტკივილი — “ცხოვრებაში ყველაზე ძლიერი” (thunderclap headache) → სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევის ეჭვი → სასწრაფო დახმარება
- ტემპერატურა + კისრის სიხისტე + ფოტოფობია → მენინგიტის ეჭვი → სასწრაფო დახმარება
- სახის გაუსადარება, მეტყველების დარღვევა, კიდურების სისუსტე → ინსულტის ეჭვი → 112
- 50 წლის შემდეგ პირველად გამოჩენილი ძლიერი თავის ტკივილი → გამოკვლევა სავალდებულოა
- თავის ტრავმის შემდეგ გაჩენილი ტკივილი → კრანიალური CT სავალდებულოა
ხშირად დასმული კითხვები
კ: თავის ტკივილი ყოველდღიურია — ეს ნორმალურია?
პ: არა. თვეში 15 დღეზე მეტი თავის ტკივილი “ქრონიკული ყოველდღიური თავის ტკივილის” კრიტერიუმს აკმაყოფილებს. ეს ხშირად დაკავშირებულია ტკივილგამაყუჩებლების ჭარბ მოხმარებასთან (medication overuse headache). ნევროლოგის კონსულტაცია სავალდებულოა.
კ: მიგრენი და ჩვეულებრივი თავის ტკივილი — როგორ განვასხვავო?
პ: მიგრენი ჩვეულებრივ ერთმხრივია, პულსირებადი, ზომიერი ან ძლიერი ინტენსივობის. ხშირად ახლავს გულისრევა, ღებინება, სინათლისა და ხმის მიმართ მომატებული მგრძნობელობა. ტენზიური ტკივილი კი ორმხრივია, ზეწოლის შეგრძნებით, ნაკლებად ინტენსიური.
კ: ტკივილგამაყუჩებლები ყოველდღე შეიძლება ვიყენო?
პ: არა. კვირაში 3-ჯერ ან მეტჯერ ანალგეტიკების მიღება იწვევს “ანალგეტიკური ჭარბგამოყენების თავის ტკივილს” — ეს მდგომარეობა ქრონიკული ხდება და მედიკამენტების შემცირებამდე ვერ მკურნალდება.
კ: თავის ტკივილის დროს MRI-ა საჭირო?
პ: ყოველ შემთხვევაში — არა. MRI ან CT ინიშნება, თუ: ტკივილი მოულოდნელი და ძლიერია, ახლავს ნევროლოგიური სიმპტომები, 50 წლის შემდეგ პირველად გამოჩნდა, ან ჩვეული ხასიათი შეიცვალა. ექიმი გადაწყვეტს, გამოკვლევა საჭიროა თუ არა.
კ: რა ვქნა, თუ ბავშვს ხშირი თავის ტკივილი აქვს?
პ: ბავშვებში ხშირი თავის ტკივილი სერიოზულად უნდა იქნეს მიღებული. გამომწვევი შეიძლება იყოს: სკოლის სტრესი, ძილის დარღვევა, დეჰიდრატაცია, მხედველობის პრობლემები (ოფთალმოლოგის გამოკვლევა!), ან მიგრენი. პედიატრის კონსულტაცია სავალდებულოა.
კ: თავის ტკივილი ყოველ დილით – ეს სერიოზულია?
პ: დილის ყოველდღიური თავის ტკივილი ყოველთვის გამოკვლევას საჭიროებს. ყველაზე ხშირი მიზეზები: ძილის ობსტრუქციული აპნოე, ჰიპერტენზია, ბრუქსიზმი (ღამის კბილების ღრჭინვა), ტენზიური ტიპი, ან ანალგეტიკების ჭარბი გამოყენება. ინტრაკრანიული ჰიპერტენზია – იშვიათი, მაგრამ გამოსარიცხია. CT ან MRI – ექიმი გადაწყვეტს.
წყაროები
- World Health Organization. Atlas of Headache Disorders and Resources in the World. Geneva: WHO Press, 2011.
- International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3). Cephalalgia. 2018;38(1):1–211.
- GBD 2016 Headache Collaborators. Global, regional, and national burden of migraine and tension-type headache, 1990–2016. Lancet Neurology. 2018;17(11):954–976.
- NICE. Headaches in over 12s: diagnosis and management. Clinical guideline CG150. London: NICE, 2021.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Annual Report. Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი შეიცავს ზოგად სამედიცინო ინფორმაციას საგანმანათლებლო მიზნებისთვის. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას — მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
