ICD-11: CA21 | SNOMED CT: 263731006 | სპეციალობა: პულმონოლოგი, თერაპევტი
განმარტება
ხველა (Cough) – ფილტვებისა და სასუნთქი გზების ყველაზე ხშირი სიმპტომია. ეს ფიზიოლოგიური რეფლექსია, რომელიც სასუნთქ გზებს სეკრეტისა და უცხო სხეულებისაგან ათავისუფლებს. ხველა ითვლება ქრონიკულად, თუ 8 კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება (CHEST Guideline, 2006).
გავრცელება
ხველა ამბულატორიული ვიზიტების ყველაზე ხშირი მიზეზია მსოფლიოში – ამერიკაში ყოველ წელ 30 მილიონი ვიზიტი (Irwin et al., Chest, 2006). ქრონიკული ხველა ზრდასრულთა 10-20 პროცენტს აწუხებს (Morice, Lancet, 2006).
მიზეზები
ვირუსული ზედა სასუნთქი გზების ინფექცია – ყველაზე ხშირი მიზეზი. Rhinovirus, Influenza, COVID-19. ხველა 2-3 კვირა შეიძლება გაგრძელდეს ვირუსული ინფექციის შემდეგ და ეს ნორმალურია.
ასთმა – ბრონქული ასთმა ხველის ვარიანტით შეიძლება გამოვლინდეს, განსაკუთრებით ღამით ან ფიზიკური დატვირთვის შემდეგ. სპირომეტრია სავალდებულო გამოკვლევაა.
კუჭ-საყლაპავის რეფლუქსი (GERD) – მჟავა სითხე სასუნთქ გზებს აღიზიანებს. ხველა ძირითადად ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში ან ჭამის შემდეგ ჩნდება. ACE ინჰიბიტორები (წნევის გარკვეული წამლები) ხველის ხშირი მიზეზია.
COPD – ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადება – პროგრესული, შეუქცევადი დაავადება. მოწევა მთავარი მიზეზია. პროდუქტული ხველა დილით COPD-ის კლასიკური სიმპტომია.
ბრონქიტი – მწვავე ბრონქიტი ვირუსულია, 2-3 კვირა გრძელდება. ქრონიკული ბრონქიტი წელიწადში 3 თვეზე მეტ ხანს, 2 ან მეტი წლის განმავლობაში ვლინდება. მოწევა მთავარი გამომწვევია.
ტუბერკულოზი – 2 კვირაზე მეტი ხველა, ღამის ოფლიანობა და წონის კლება ერთდროულად – ტუბერკულოზის გამორიცხვა სავალდებულოა საქართველოში.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ხველა სისხლით (ჰემოფტიზი) – CT სავალდებულოა, სასწრაფო გამოკვლევა
- ხველა და სუნთქვის გაძნელება და ჟანგბადის სატურაცია 94 პროცენტზე დაბლა – 112
- ხველა და ღამის ოფლიანობა და წონის კლება – ტუბერკულოზი ან ლიმფომა გამოსარიცხია
- ბავშვში უეცარი ხველა და სუნთქვის გაძნელება – უცხო სხეულის ასპირაციის ეჭვი – 112
- ხველა და ყლაპვის გაძნელება – საყლაპავის პათოლოგია ან ნევროლოგიური მიზეზი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ხველა 3 კვირაა – ეს ნორმალურია?
პ: ვირუსული ინფექციის შემდეგ ხველა 2-3 კვირა ნორმალურია და ეწოდება პოსტვირუსული ხველა. 8 კვირაზე მეტი ქრონიკული ხველაა და სავალდებულოდ გამოკვლევას საჭიროებს.
კ: ACE ინჰიბიტორებმა ხველა გამოიწვია – რა ვქნა?
პ: ACE ინჰიბიტორები (ენალაპრილი, ლიზინოპრილი, პერინდოპრილი) ხველის გვერდით ეფექტს პაციენტთა 10-15 პროცენტში ავლენს. ექიმთან ვიზიტი საჭიროა პრეპარატის ARB კლასზე გადასართავად.
კ: ბავშვს ღამით ხველა აქვს – რა მიზეზი შეიძლება იყოს?
პ: ღამის ხველა ბავშვებში ხშირად ასთმის, ალერგიული ხახის ანუ post-nasal drip-ის ან კუჭ-საყლაპავის რეფლუქსის ნიშანია. პედიატრი ან ბავშვთა პულმონოლოგი სავალდებულოა.
კ: სიგარეტი დავანებე და ხველა გამიძლიერდა – ეს ნორმალურია?
პ: დიახ, მოწევის შეწყვეტის პირველ კვირებში ხველა ხშირად მძიმდება. სასუნთქი გზების ეპითელი აღდგება და სეკრეტს ექსპელს. 4-8 კვირაში ხველა თავისთავად მცირდება.
კ: ხველა და გულმკერდის სიმძიმე – ეს ფილტვების პრობლემაა?
პ: გულმკერდის სიმძიმე და ხველა ერთდროულად შეიძლება მიუთითებდეს ბრონქიტს, ასთმას, პლევრიტს ან გულის უკმარისობას. გულმკერდის რენტგენი და სპიროგრამა პირველი ნაბიჯია.
კ: ხველა კოვიდის შემდეგ 2 თვეა – Long COVID-ია?
პ: COVID-19-ის შემდეგ 8 კვირაზე მეტი ხველა Long COVID-ის ყველაზე ხშირ სიმპტომებს შორის. Post-COVID ხველა ხშირად ვაგალური ნერვის სენსიტიზაციით. პულმონოლოგი, ნევროლოგი, კვების გამოვლენა – კლინიკურად ეხმარება. ლონგ COVID-ის ეროვნული გაიდლაინები – WHO 2021.
წყაროები
- Irwin RS, et al. Diagnosis and Management of Cough. Chest. 2006;129(Suppl 1):1S-23S.
- Morice AH, et al. BTS guidelines: recommendations for the management of cough in adults. Thorax. 2006;61(Suppl 1):i1-i24.
- NICE. Cough (acute): antimicrobial prescribing. NG120. London: NICE, 2019.
- Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management. Updated 2024.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
დაკავშირებული დაავადებები
ეს სიმპტომი შეიძლება გვხვდებოდეს ქვემოთ ჩამოთვლილი დაავადებების დროს. დიაგნოზს მხოლოდ ექიმი სვამს.
ფილტვის კიბოონკოლოგია
მწვავე რესპირაციული ინფექცია (გაციება)ინფექციური
ყივანახველაინფექციური
გასტროეზოფაგური რეფლუქსი (GERD)საჭმლის მომნელებელი
ხორხის კიბოონკოლოგია
COVID-19ინფექციური
პლევრიტისასუნთქი სისტემა
ლარინგოტრაქეიტითვალი, ყურ-ცხვირ-ყელი, პირის ღრუ
შავი ჭირიინფექციური
ფილტვისმიერი გულიგულ-სისხლძარღვთა
ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება (ფქოდ)სასუნთქი სისტემა
ბრონქიტისასუნთქი სისტემა
გრიპიინფექციური
იერსინიოზიინფექციური
ობსტრუქციული ბრონქიტისასუნთქი სისტემა
პნევმონია (ფილტვების ანთება)სასუნთქი სისტემა
რექტოცელექალთა ჯანმრთელობა
ფილტვის ფიბროზისასუნთქი სისტემა
ტრაქეიტისასუნთქი სისტემა
თირკმლის კიბოონკოლოგია
ღორის გრიპი (H1N1)ინფექციური
ცრუ კრუპისასუნთქი სისტემა
მიტრალური სტენოზიგულ-სისხლძარღვთა
პოლინოზი / ალერგიასისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
სწორი ნაწლავის გამოვარდნასაჭმლის მომნელებელი
მედიკამენტური ალერგიასისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
ალერგია მწერებზესისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
ატიპიური პნევმონიასასუნთქი სისტემა
ალერგიული რინიტისისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
სარკოიდოზისასუნთქი სისტემა
გულის უკმარისობაგულ-სისხლძარღვთა
გულის ასთმაგულ-სისხლძარღვთა
დიფტერიაინფექციური
ჭინჭრის ციება (ურტიკარია)კანი
თრომბოფილიასისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
კვინკეს შეშუპებასისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
ჰიპერტონიული კრიზიგულ-სისხლძარღვთა
ლარინგიტითვალი, ყურ-ცხვირ-ყელი, პირის ღრუ
ლიმფოგრანულომატოზი (ჰოჯკინის ლიმფომა)ონკოლოგია
შარდის ბუშტის ჰიპერაქტიურობაშარდ-სასქესო
სინუსიტი (ჰაიმორიტი)თვალი, ყურ-ცხვირ-ყელი, პირის ღრუ
ნარკომანიანერვული სისტემა და ფსიქიკა
პოლინოზისისხლი, იმუნიტეტი და ალერგია
პოლიომიელიტიინფექციური
პნევმოთორაქსისასუნთქი სისტემა
შარდის შეუკავებლობაშარდ-სასქესო
ფილტვების შეშუპებასასუნთქი სისტემა
ტუბერკულოზიინფექციური
ტურეტის სინდრომინერვული სისტემა და ფსიქიკა
ფარინგიტითვალი, ყურ-ცხვირ-ყელი, პირის ღრუ
სწორი ნაწლავის ფისტულასაჭმლის მომნელებელი
სილიკოზისასუნთქი სისტემა
საყლაპავის სტენოზისაჭმლის მომნელებელი
მენინგოკოკური ინფექციაინფექციური
რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსული (RSV) ინფექციასასუნთქი სისტემა
ბრონქული ასთმასასუნთქი სისტემასტატიები ამ სიმპტომზე
პრეპარატები, რომელთა ჩვენებებშიც მოხსენიებულია: ხველა
რომელ ექიმს მივმართოთ
სპეციალისტები, რომელთა პროფილსაც ეს მიეკუთვნება. პირველ რიგში შეგიძლიათ ოჯახის ექიმს მიმართოთ.




