ICD-11: MD81 | SNOMED CT: 21522001 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, ქირურგი, თერაპევტი
განმარტება
მუცლის ტკივილი (Abdominal Pain) – ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი სიმპტომია სამედიცინო პრაქტიკაში. შეიძლება იყოს მწვავე – სიცოცხლისათვის საშიში ქირურგიული გადაუდებელი მდგომარეობა – ან ქრონიკული, ფუნქციური. ადგილმდებარეობა, ხასიათი, ირადიაცია და თანმხლები სიმპტომები – დიაგნოზის გასაღებია.
გავრცელება
მუცლის ტკივილი სასწრაფო ვიზიტების 5-10 პროცენტის მიზეზია. მწვავე აპენდიციტი – ყველაზე ხშირი ქირურგიული გადაუდებელი მდგომარეობა. მსოფლიო მოსახლეობის 10-15 პროცენტი განიცდის გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომს (IBS) (Lovell & Ford, 2012).
მიზეზები
გასტრიტი და კუჭის წყლული – ეპიგასტრიული ტკივილი – ჭამამდე ან ჭამის შემდეგ. H. pylori ინფექცია პეპტური წყლულის 80-90 პროცენტის მიზეზია. ენდოსკოპია – სტანდარტული გამოკვლევა.
მწვავე აპენდიციტი – ტკივილი ნაფლის ირგვლივ, შემდეგ მარჯვენა ქვედა მეოთხედში. ცხელება, გულისრევა, ღებინება. ქირურგიული გადაუდებელი მდგომარეობა.
ნაღვლის ბუშტის კენჭები (ქოლელითიაზი) – ტკივილი მარჯვენა ზედა მეოთხედში, ვეება ჭამის შემდეგ. ირადიაცია მარჯვენა მხარში. ულტრასონოგრაფია – პირველი გამოკვლევა.
გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი (IBS) – ქრონიკული მუცლის ტკივილი, განავლის ცვლილება. სტრესი – ხშირი გამომწვევი. ორგანული პათოლოგიის გამორიცხვის შემდეგ დიაგნოზი.
პანკრეატიტი – ეპიგასტრიული ტკივილი, ირადიაციით ზურგში. ძლიერი, მუდმივი. ალკოჰოლი და კენჭები – მთავარი მიზეზები. ამილაზა და ლიპაზა – სავალდებულო ანალიზები.
ქრონიკული ანთებითი ნაწლავის დაავადება (IBD) – კრონის დაავადება, წყლულოვანი კოლიტი. სისხლიანი განავალი, წონის კლება, ქრონიკული ტკივილი. კოლონოსკოპია – სავალდებულო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ძლიერი, მოულოდნელი მუცლის ტკივილი – მწვავე მუცელი – 112
- ტკივილი და ხისტი მუცელი (Board-like rigidity) – პერიტონიტი – 112
- მუცლის ტკივილი და სისხლიანი განავალი ერთდროულად – სასწრაფო
- ტკივილი და ცხელება 38.5-ზე ზემოთ ერთდროულად – ქირურგი სავალდებულოა
- ორსულში ძლიერი მუცლის ტკივილი – სასწრაფო ყოველ შემთხვევაში
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ეპიგასტრიული ტკივილი ჭამის შემდეგ – კუჭის წყლულია?
პ: ეპიგასტრიული ტკივილი ჭამის 30-60 წუთის შემდეგ კუჭის წყლულზე შეიძლება მიუთითებდეს. ჭამამდე ტკივილი, რომელიც ჭამის შემდეგ ქრება – ანტრალური წყლულის ტიპიური ნიშანია. H. pylori ტესტი და ენდოსკოპია – სავალდებულო გამოკვლევები.
კ: მარჯვნივ ქვევით ტკივილი – ეს აუცილებლად აპენდიციტია?
პ: მარჯვენა ქვედა კვადრანტის ტკივილი შეიძლება გამოიწვიოს: აპენდიციტმა, ნაწლავის ანთებამ (IBD), კვარცხლბეკის კისტამ ქალებში, ან კუნთის გაჭიმვამ. მხოლოდ ექიმი გადაწყვეტს.
კ: IBS-ია თუ სხვა პრობლემა – როგორ გავიგო?
პ: IBS-ის დიაგნოზი ისმება ორგანული პათოლოგიის გამორიცხვის შემდეგ. გამარტივებული სქემა: Rome IV კრიტერიუმები. გამოკვლევები – სისხლის ანალიზი, კოლონოსკოპია, H. pylori ტესტი – სავალდებულოა.
კ: ნაღვლის კენჭები ოპერაციის გარეშე მოიხსნება?
პ: ნაღვლის კენჭები მედიკამენტებით – ურსოდეოქსიქოლის მჟავა – შეიძლება ნაწილობრივ გახსნილიყოს, მაგრამ ეს ნელია და ყველა კენჭისთვის არ გამოდგება. ლაპაროსკოპიული ქოლეცისტექტომია – სტანდარტი სიმპტომატური კენჭებისთვის.
კ: მუცლის ქრონიკული ტკივილი – ეს ყოველთვის პათოლოგიაა?
პ: ფუნქციური მუცლის ტკივილი (IBS, ფუნქციური დისპეფსია) ორგანული პათოლოგიის გარეშე ძალიან გავრცელებულია. სტრესი, კვების ჩვევები, ძილი – ყველა გავლენას ახდენს. ექიმი გადაწყვეტს, ორგანული პათოლოგია გამოსარიცხია თუ ფუნქციური.
კ: სიმინდი და ოსპი – რატომ მომყავს?
პ: ბოჭკოვანი საკვები – სიმინდი, ოსპი, კომბოსტო – IBS-ის დროს სიმპტომებს იწვევს. FODMAP დიეტა (Fermentable Oligo-, Di-, Monosaccharides And Polyols) კლინიკურად ეფექტიანია. ფრუქტო-ოლიგოსაქარიდები, ლაქტოზა – ინდივიდუალური ტოლერანტობა განსხვავებულია.
წყაროები
- Silen W. Cope’s Early Diagnosis of the Acute Abdomen. 22nd ed. Oxford University Press, 2010.
- Lovell RM, Ford AC. Global prevalence of and risk factors for irritable bowel syndrome. Clin Gastroenterol Hepatol. 2012;10(7):712-721.
- NICE. Irritable bowel syndrome in adults. CG61. London: NICE, 2017.
- European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines: Cholelithiasis. J Hepatol. 2016;65(1):146-181.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
