ICD-11: ME04 | SNOMED CT: 405729008 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, ქირურგი, ონკოლოგი
განმარტება
სისხლი განავალში (Rectal Bleeding / Hematochezia / Melena) – სისხლის გამოვლინებაა განავალში. ნათელი წითელი სისხლი (ჰემატოქეზია) – ქვედა კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა. შავი, ბოლქვიანი განავალი (მელენა) – ზედა კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა. ფარული სისხლი (Occult blood test) – ვიზუალურად უხილავი.
გავრცელება
კოლორექტალური კიბო მსოფლიოში მე-3 ყველაზე ხშირი ავთვისებიანი სიმსივნეა (GBD 2020). ჰემოროი 75 პროცენტ ადამიანს ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ეწუხება. საქართველოში კოლორექტალური კიბოს სკრინინგი 50 წელს ზემოთ – ეროვნული პრიორიტეტი.
მიზეზები
ჰემოროი – ყველაზე ხშირი. ნათელი სისხლი ხვეულ ბოლოს, ქავილი, ტკივილი. ბოჭკოვანი კვება, ჰიდრატაცია, სიჯდომ-ვარჯიში. ბანდ-ლიგირება – სასარგებლო.
ანალური ბზარი – ძლიერი ტკივილი დეფეკაციისას + ნათელი სისხლი. Glyceryl trinitrate 0.4% კრემი – 80 პროცენტ შემთხვევაში ეხმარება.
მელენა – ზედა კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა – კუჭის წყლული, H. pylori, ვარიკოზული ვენები – ყველაზე ხშირი. სასწრაფო ენდოსკოპია – სავალდებულო.
კოლორექტალური კიბო – ლიმფო სისხლი + ანემია + წონის კლება + განავლის ფორმის ცვლილება. კოლონოსკოპია – 50 წელს ზემოთ სკრინინგი. FIT ყოველ წელს – ალტერნატიული სკრინინგი.
ქოლეციტი და ანთებითი ნაწლავის დაავადება (IBD) – კრონი ან წყლულოვანი კოლიტი. სისხლიანი დიარეა + ტკივილი + ქრონიკული მდგომარეობა. კოლონოსკოპია – სავალდებულო.
ანგიოდისპლაზია – 50 წელს ზემოთ. ეპიზოდური, ტკივილის გარეშე. ქვედა კუჭ-ნაწლავის სისხლძარღვოვანი მანკი. ენდოსკოპია + კოაგულაცია.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- მელენა – შავი, ბოლქვიანი განავალი – ზედა სისხლდენა – სასწრაფო ენდოსკოპია
- სისხლი + სისუსტე + სწრაფი პულსი – მასიური სისხლდენა – 112
- ახალი სისხლი 50 წელს ზემოთ – კოლო რექტალური კიბო გამოსარიცხია – კოლონოსკოპია
- სისხლი + წონის კლება + განავლის ფორმის ცვლილება – სიმსივნე – ექიმი
- ახალშობილი განავალი სისხლით – ნეკ-სისხლდენა – სასწრაფო
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ჰემოროი ოპერაციის გარეშე?
პ: ჰემოროის 90 პროცენტი კონსერვატიულად მოიხსნება – ბოჭკოვანი კვება (25-30 გ/დღ), ჰიდრატაცია, ჯდომა-ვარჯიში. ბანდ-ლიგირება – ეფექტიანი ამბულატორიული პროცედურა. ოპერაცია – III-IV ხარისხი.
კ: კოლონოსკოპია 50-ს შემდეგ ყოველ 10 წელს?
პ: კოლო რექტალური კიბოს სკრინინგი: კოლონოსკოპია ყოველ 10 წელს. ოჯახური ანამნეზი – 40 წელს. FIT (Fecal Immunochemical Test) ყოველ წელს – ალტერნატივა. პოლიპი – 3-5 წელს.
კ: FIT ტესტი – სახლში შეიძლება?
პ: FIT ტესტი სახლში ტარდება. ერთი განავლის ნიმუში. კოლო რექტალური კიბოს და ადვანსირებული ადენომის 70-80 პროცენტს ავლენს. დადებითი – კოლონოსკოპია სავალდებულოა.
კ: ანალური ბზარი – ოპერაციაა?
პ: Glyceryl trinitrate (GTN) 0.4% ან Diltiazem კრემი 8-12 კვირა. ქრონიკული ბზარი – Lateral Internal Sphincterotomy (LIS). 95 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია.
კ: კრონი და წყლულოვანი კოლიტი – განსხვავება?
პ: კრონი – ნებისმიერი ნაწლავი, სეგმენტური, ტრანს-მუ რული. წყლულოვანი კოლიტი – სწორი ნაწლავი ზემოთ, უწყვეტი, ლორწოვანი. ორივე – ბიოლოგიური თერაპია ეფექტიანია. კოლონოსკოპია + ბიოფსია – სავალდებულო.
კ: მელენა შავ კომპლექსის ვიტამინმა გამოიწვია?
პ: რკინა, ბისმუტი (Pepto-Bismol) შავ განავალს იწვევს, მაგრამ ბოლქვი – ტიპიური მელენის ნიშანი – მხოლოდ სისხლდენისასაა. კომპლექსის ვიტამინი + ბოლქვი – ენდოსკოპია სავალდებულოა.
წყაროები
- GBD 2020 Colorectal Cancer Collaborators. Nat Med. 2022.
- NICE. Colorectal cancer: diagnosis and management. NG151. London: NICE, 2020.
- Jacobs D. Hemorrhoids. NEJM. 2014;371(10):944-951.
- Feuerstein JD, Cheifetz AS. Crohn Disease. Mayo Clin Proc. 2017;92(7):1088-1103.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
