ICD-11: 5B80 | SNOMED CT: 414916001 | სპეციალობა: ენდოკრინოლოგი, დიეტოლოგი
განმარტება
წონის მომატება (Weight Gain / Obesity) – სხეულის მასის ინდექსი (BMI) 25-ზე ზემოთ ჭარბ წონად, 30-ზე ზემოთ – სიმსუქნედ განიხილება. WHO-ს ცნობით, სიმსუქნე გლობალური ეპიდემიაა. BMI არ ასახავს ცხიმის განაწილებას – 허리 ირგვლივი ფრთა (waist circumference) უფრო ინფორმაციულია.
გავრცელება
2022 წელს 890 მილიონი ზრდასრული სიმსუქნით (WHO). საქართველოში ზრდასრულთა 57 პროცენტი ჭარბ წონაშია (NCDC, 2021). სიმსუქნე 200-ზე მეტ გართულებასთან კავშირშია.
მიზეზები
ენერგეტიკული ბალანსის დარღვევა – მეტი კილოკალორია, ნაკლები გამოხარჯვა. ულტრა-გადამუშავებული საკვები – ძირითადი ფაქტორი.
ჰიპოთირეოზი – TSH-ის მომატება. მეტაბოლიზმი ანელებს. სიმძიმე, სიხოხვა. TSH – ყოველ ახალ ჭარბ წონაში.
კუშინგის სინდრომი – კორტიზოლის ჭარბი სეკრეცია. ცენტრალური სიმსუქნე, სტრიები, ჰიპერტენზია. 24-სთ შარდის კორტიზოლი.
ინსულინრეზისტენტობა / ტიპი 2 დიაბეტი – ჰიპერინსულინემია ცხიმის დაგროვებას ხელს უწყობს. HbA1c, HOMA-IR.
მედიკამენტები – ანტიფსიქოტიკები, ანტიდეპრესანტები, ინსულინი, სტეროიდები. ექიმთან – პრეპარატის კორექცია.
ემოციური ჭამა – სტრესი, ბორედომი – ჭამით ემოციების რეგულაცია. ფსიქოლოგი.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ახალი წონის სწრაფი მომატება + სუნთქვის გაძნელება – გულის უკმარისობა
- ფეხების შეშუპება + წონის მომატება – გულ-სისხლძარღვი, თირკმლები
- ჭარბ წონა + ძლიერი ხვრინვა + დღის ძილიანობა – ობსტრუქციული აპნოე – სომნოლოგი
- BMI 35+ + სახსრების ტკივილი – ენდოპროთეზირების წინ წონის კლება
- ბავშვი სწრაფად იმატებს + ნიშნები მოზრდილური სიმსუქნის – ბავშვის ენდოკრინოლოგი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: დიეტა ეხმარება ჭარბ წონაში?
პ: ყოველი დიეტა, სადაც კალორიების დეფიციტი 500-1000 ккал/დღ, ეხმარება. მედიტერანული, DASH, პლანტ-ბეისდ – ყველაზე მტკიცებულებები. ულტრა-გადამუშავებული საკვების შეზღუდვა – კრიტიკულია.
კ: ოჯახური სიმსუქნე – მემკვიდრეობითია?
პ: სიმსუქნის 40-70 პროცენტი გენეტიკური (FTO გენი). მაგრამ გარემო ფაქტორები – კვება, ვარჯიში – მნიშვნელოვანია. გენეტიკა ბედი არ არის.
კ: GLP-1 აგონისტები (Ozempic, Wegovy) – ეხმარება?
პ: Semaglutide (Ozempic/Wegovy) კლინიკურად დამტკიცებული – 15-20 პროცენტი წონის კლება. FDA-დამტკიცებული სიმსუქნის სამკურნალოდ. ენდოკრინოლოგი – სავალდებულო.
კ: ბარიატრიული ოპერაცია – ვისთვის?
პ: BMI 40+ ან 35+ კომორბიდობით (დიაბეტი, ჰიპერტენზია). 6 თვის კონსერვატიული მკურნალობა წარუმატებლად. ოპერაცია – 70-80 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანი.
კ: ბავშვის სიმსუქნე – ამ ასაკში დიეტა ხომ არ დავნიშნო?
პ: ბავშვს კალორიების შეზღუდვა – კატეგორიულად ვერ. ჯანსაღი ცხოვრების წესი – კვება, ვარჯიში, ძილი – ოჯახური მიდგომა. ბავშვთა ენდოკრინოლოგი – ჭარბ წონაში.
კ: ინტერმიტირებული მარხვა წონის კლებაში ეხმარება?
პ: 16:8 ინტერმიტირებული მარხვა – 16 საათი მარხვა, 8 საათი ჭამა – კლინიკურად ეფექტიანია. კვლევები: ტოლია კალორიების შეზღუდვასთან (NEJM 2020). ინსულინრეზისტენტობა ან შაქრიანი დიაბეტი – ფრთხილობა. ენდოკრინოლოგი – ინდივიდუალური შეფასება.
წყაროები
- WHO. Obesity and overweight. Key facts. Geneva: WHO, 2022.
- Swinburn BA, et al. The global obesity pandemic. Lancet. 2011;378(9793):804-814.
- Wilding JP, et al. Semaglutide and cardiovascular outcomes in obesity. NEJM. 2021;384(11):989-1002.
- NICE. Obesity: identification, assessment and management. CG189. London: NICE, 2014.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა – მიმართეთ ექიმს.
