ICD-11: 9D10 | SNOMED CT: 373931001 | სპეციალობა: ოფთალმოლოგი, ნევროლოგი
განმარტება
მხედველობის პრობლემები (Visual Disturbances) – მხედველობის სიმახვილის შემცირება, ბუნდოვანება, ორმაგი ხედვა, მხედველობის ველის შეზღუდვა ან ფოტოფსია (შუქის ანაციმციმი). ნებისმიერი მოულოდნელი მხედველობის ცვლილება ოფთალმოლოგიური ან ნევროლოგიური სასწრაფოა.
გავრცელება
253 მილიონ ადამიანს მხედველობის დარღვევა აქვს, 36 მილიონი სრული სიბრმავეა (WHO, 2019). ყველაზე ხშირი მიზეზები: კატარაქტა (33 პროცენტი), გლაუკომა (2 პროცენტი), მაკულარული დეგენერაცია, დიაბეტური რეტინოპათია. მხედველობის დარღვევის 80 პროცენტი პრევენციადამოკიდებელია.
მიზეზები
კატარაქტა – ლინზის გაბუნდოვება – ასაკი, მზის ექსპოზიცია, სტეროიდები, შაქრიანი დიაბეტი. ბუნდოვანი ხედვა, სინათლეში ბრჭყიალება, ფერების ცვლილება. ქირურგიული კორექცია 30 წუთი, 95 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანი.
გლაუკომა – შიდა ოკულარული წნევის მომატება – მხედველობის ნერვის დაზიანება. პერიფერიული მხედველობა პირველ ყოვლის ირღვევა. 40 წელს ზემოთ სკრინინგი სავალდებულოა. ადრეულ სტადიაში – კაპლები, შემდეგ ლაზერი ან ოპერაცია.
ასაკობრივი მაკულარული დეგენერაცია (AMD) – 70+ ასაკი. ცენტრალური მხედველობის დაქვეითება. სიგარეტი – ყველაზე მნიშვნელოვანი მოდიფიცირებადი ფაქტორი. Anti-VEGF ინექცია – ეფექტიანი სველ ფორმაში.
დიაბეტური რეტინოპათია – შაქრიანი დიაბეტის გართულება. რეტინის სისხლძარღვების დაზიანება. HbA1c კონტროლი, სისხლის წნევა – პრევენცია. ლაზერი, Anti-VEGF – მკურნალობა.
ოპტიკური ნევრიტი – მხედველობის ნერვის ანთება. ტკივილი მოძრაობისას, ფერების გაქრება. მრავლობითი სკლეროზის პირველი ნიშანი 25 პროცენტ შემთხვევაში. MRI – სავალდებულო.
ინსულტი – კორტიკალური სიბრმავე – ოქციპიტალური ქერქის ინფარქტი. ბინოკულარული მხედველობის დაქვეითება. 112 – დაუყოვნებლივ.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- მოულოდნელი მხედველობის დაქვეითება – ინსულტი ან ემბოლია – 112
- ოკულარული ტკივილი + გულისრევა + ფერადი ჰალოები – გლაუკომის კრიზა – სასწრაფო ოფთალმოლოგი
- ერთი თვალის მოულოდნელი სიბრმავე – ოკულარული ინფარქტი – 112
- ფარდა ეშვება ხედვაში – რეტინის არარეგულარობა – სასწრაფო ოფთალმოლოგი
- ბავშვი ცუდად ხედავს ერთი თვალით – ამბლიოპია – ბავშვის ოფთალმოლოგი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: კომპიუტერი მხედველობას ანადგურებს?
პ: ციფრული ეკრანი ახლომხედველობას არ იწვევს, მაგრამ 20-20-20 წესი – ყოველ 20 წუთს 20 სეკუნდი 20 ფუტი მანძილზე – კომფორტს ამჯობინებს. ჭეშმარიტი ახლომხედველობის ზრდა – გარეთ გატარებული დრო ამცირებს.
კ: კატარაქტა ოპერაციის გარეშე?
პ: კატარაქტა პროგრესირებადია – ოპერაცია ერთადერთი სამკურნალო მეთოდია. სათვალე სიმახვილეს ვერ აუმჯობესებს. ოპერაცია ამბულატორიულია, 30 წუთი, ადგილობრივი ანეთეზია, 95 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია.
კ: გლაუკომა 40 წელს ზემოთ – ყოველ წელ სკრინინგი?
პ: გლაუკომა ასიმპტომური ვითარდება. 40 წელს ზემოთ – ოფთალმოლოგის ვიზიტი ყოველ 1-2 წელს. IOP, ოპტიკური ნერვი, გონიოსკოპია – სავალდებულო. ოჯახური ანამნეზი – უფრო ხშირად.
კ: შაქრიანი დიაბეტი – თვალი ყოველ წელ?
პ: დიაბეტური რეტინოპათიის სკრინინგი – ყოველ წელს ოფთალმოლოგი. HbA1c 7%-ზე ქვემოთ, სისხლის წნევა 130/80-ზე ქვემოთ, ქოლესტეროლი – რეტინოპათიის პრევენციის ქვაკუთხედი.
კ: საკონტაქტო ლინზები ოპერაციის ალტერნატივაა?
პ: კონტაქტური ლინზები კატარაქტის ალტერნატივა არ არის – ისინი მხოლოდ ოპტიკურ კორექციას ახდენს. კერატოკონუსი, ამბლიოპია – ლინზები ეხმარება. ლაზერული კორექცია (LASIK/PRK) – ახლომხედველობა, შორსმხედველობა – ადეკვატური კანდიდატებისთვის.
კ: სათვალე – ეხმარება მხედველობის დაქვეითებას?
პ: სათვალე ოპტიკური კორექციაა – სიმახვილის, ძალისა და ეკრანის კომფორტის გასაუმჯობესებლად ეფექტიანია. კატარაქტა, ვიტრეოუს ჩამოსხლეტა – სათვალე ვერ ეხმარება. AMD ან გლაუკომა – ოფთალმოლოგი ინდივიდუალური. ოფ. კ. (1 პროცენტი + 0.3-0.5 პროცენტი) – ეხმარება.
წყაროები
- WHO. World report on vision 2019. Geneva: WHO, 2019.
- NICE. Cataracts in adults: management. NG77. London: NICE, 2017.
- NICE. Glaucoma: diagnosis and management. NG81. London: NICE, 2022.
- Cheung N, et al. Diabetic retinopathy. Lancet. 2010;376(9735):124-136.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
