ICD-11: FA20 | SNOMED CT: 57676002 | სპეციალობა: რევმატოლოგი, ოჯახის ექიმი
განმარტება
სახსრების ტკივილი (Arthralgia / Joint Pain) – ერთი ან მრავალი სახსრის ტკივილია. შეიძლება იყოს ანთებითი (ართრიტი) – სიწითლე, შეშუპება, სითბო – ან არაანთებითი. სახსრების ტკივილი მსოფლიოს 50 წელს ზემოთ მოსახლეობის 30 პროცენტზე მეტს აწუხებს.
გავრცელება
ოსტეოართრიტი მსოფლიოს 528 მილიონ ადამიანს ეხება (GBD, 2020). რევმატოიდული ართრიტი მოსახლეობის 0.5-1 პროცენტს – ქალებში 3-ჯერ უფრო ხშირია (Smolen, Lancet, 2016). საქართველოში ართრიტი ინვალიდობის ყველაზე ხშირი მიზეზია.
მიზეზები
ოსტეოართრიტი – სახსრის ხრტილის გახეთქვა. ასაკი, სიმსუქნე, ტრავმა – მთავარი ფაქტორები. ტკივილი დღის ბოლოს, დატვირთვით. დილის სიმტკიცე 30 წუთზე ნაკლებია.
რევმატოიდული ართრიტი – ავტოიმუნური. სიმეტრიული ანთება – მტევნები, მაჯები, მეტატარსო-ფალანგური სახსრები. დილის სიმტკიცე 1 საათზე მეტი. RF, anti-CCP – სავალდებულო ანალიზები.
პოდაგრა (Gout) – შარდმჟავას კრისტალების ანახვება სახსრებში. მწვავე ღამის შეტევა – ჩვეულებრივ ცერა თითის სახსარი. ჰიპერურიკემია – ყოველთვის სავალდებულოდ არ ადასტურებს.
სეპტური ართრიტი – ბაქტერიული ინფექცია სახსარში. ერთი სახსარი, ძლიერი ტკივილი, ცხელება. სასწრაფო მდგომარეობა – ქირურგი.
ვირუსული ართრალგია – Chikungunya, Parvovirus B19, Hepatitis B/C, COVID-19. მრავალი სახსარი, ცხელება, ოფლიანობა.
ანკილოზური სპონდილიტი – ახალგაზრდა მამაკაცები. ზურგის ქვედა ტკივილი – დილით მძიმდება, მოძრაობით უმჯობესდება. HLA-B27 – ასოცირებულია.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ერთი სახსრის ძლიერი ტკივილი და სიცხე – სეპტური ართრიტი გამოსარიცხია – სასწრაფო
- ტრავმის შემდეგ სახსრის შეშუპება – გარდატეხა ან ლიგამენტის დაზიანება – ექიმი
- სახსრის ტკივილი და კანის გამონაყარი ერთდროულად – SLE ან ვასკულიტი – ექიმი
- ახალი დაწყებული სახსრების ტკივილი და სუსტი ცხელება კვირების განმავლობაში – ბაქტერიული ენდოკარდიტი
- სახსრების ტკივილი და სისუსტე 3 კვირაზე მეტ ხანს – რევმატოლოგის კონსულტაცია
ხშირად დასმული კითხვები
კ: პოდაგრის შეტევის დროს რა ვქნა?
პ: მოსვენება, ყინული (10-15 წუთი), ფეხი ამოწია. ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები – ინდომეტაცინი, ნაპროქსენი ან კოლხიცინი. ალკოჰოლი, წითელი ხორცი, ზღვის პროდუქტები – გამოვრიცხოთ. ექიმი სავალდებულოა.
კ: რევმატოიდული ართრიტი იკურნება?
პ: რევმატოიდული ართრიტი ქრონიკული ავტოიმუნური დაავადებაა. სრული განკურნება ჯერ ვერ მოხდა, მაგრამ თანამედროვე ბიოლოგიური თერაპია (Methotrexate, Anti-TNF) ძალიან ეფექტიანია – 60-70 პროცენტ პაციენტში რემისია.
კ: ოსტეოართრიტი ოპერაციის გარეშე მოიხსნება?
პ: სრული განკურნება ქირურგიის გარეშე შეუძლებელია. ფიზიოთერაპია, წონის კლება, ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები – სიმპტომებს ამსუბუქებს. სახსრის ენდოპროთეზირება – ძლიერ მძიმე შემთხვევებში.
კ: სახსრების ტკივილი ახალგაზრდა ქალში – ეს SLE-ა?
პ: ახალგაზრდა ქალში სახსრების ტკივილი, ნაცვლად კანის გამონაყარი სახეზე, ცხელება და დაღლილობა SLE-ზე შეიძლება მიუთითებდეს. ANA, anti-dsDNA, CBC – სავალდებულო სკრინინგი.
კ: გლუკოზამინი და ქონდროიტინი ეხმარება სახსრებს?
პ: კლინიკური კვლევები სახსრებში ეფექტს არ ადასტურებს (GAIT Trial, NEJM 2006). NICE ოფიციალურად არ რეკომენდებს. ზოგი პაციენტი სუბიექტურ გაუმჯობესებას აღნიშნავს.
კ: ANA ანალიზი დადებითია და სახსრები მტკივა – ეს SLE-ია?
პ: ANA 1:80-ზე ზემოთ + სახსრების ტკივილი + გამონაყარი + ღამის ოფლიანობა – SLE-ის სკრინინგი სავალდებულოა. მაგრამ ANA 5-15 პროცენტ ჯანმრთელ ადამიანშიც არის. SLE-ის დიაგნოზი 11 ACR კრიტერიუმიდან 4-ს საჭიროებს. რევმატოლოგი – ინტერპრეტაციისთვის.
წყაროები
- Smolen JS, et al. Rheumatoid arthritis. Lancet. 2016;388(10055):2023-2038.
- GBD 2020. Global, regional, and national burden of osteoarthritis 1990-2020. Lancet Rheumatol. 2023.
- Richette P, Doherty M. Gout. Lancet. 2010;375(9711):318-328.
- NICE. Osteoarthritis: care and management. CG177. London: NICE, 2014.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
