ICD-11: BD43 | SNOMED CT: 271596009 | სპეციალობა: რევმატოლოგი, ანგიოლოგი, ოჯახის ექიმი
განმარტება
ხელ-ფეხის სიცივე (Cold Extremities / Raynaud’s Phenomenon) – ხელებისა და ფეხების მოულოდნელი სიცივე, ხშირად ფერის ცვლილებით. Raynaud-ის ფენომენი – სიცივის ან სტრესის საპასუხო ვაზოსპაზმი – ფერის ტრიადა: თეთრი (ვაზოსპაზმი), ლურჯი (ციანოზი), წითელი (რეპერფუზია). შეიძლება პირველადი (იდიოპათიური) ან მეორადი (ავტოიმუნური) იყოს.
გავრცელება
Raynaud-ის ფენომენი ჩრდილოეთ კლიმატში ქალების 20 პროცენტს, მამაკაცების 11 პროცენტს ეხება (Wigley, NEJM, 2016). მეორადი Raynaud-ი ავტოიმუნური დაავადების ნიშანია – სკლეროდერმიის, SLE-ის, ანუ სხვა კოლაგენოზის ფარგლებში.
მიზეზები
Raynaud-ის ფენომენი (პირველადი) – სიცივის ან სტრესის გამო ვაზოსპაზმი. ახალგაზრდა ქალები. ფერის ტრიადა. თბილი გარემო – ეხმარება. კალციუმის არხის ბლოკატორი (ნიფედიპინი) – ეფექტიანი.
სკლეროდერმია (SSc) – Raynaud-ი პირველი სიმპტომია სკლეროდერმიაში. კანის გათეთრება, გამკვრივება. Anti-Scl-70, Anti-Centromere ანტისხეულები – სავალდებულო.
SLE (სისტემური წითელი მგლურა) – ახალგაზრდა ქალები, ANA დადებითი. Raynaud-ი SLE-ის 30 პროცენტში. სახის პეპლის გამონაყარი.
ჰიპოთირეოზი – ფარისებური ჯირკვლის ჰიპოფუნქცია – სიხოხვა, ქვედა კიდურების სიცივე, ფაღარათი. TSH – სავალდებულო ყოველ სიხოხვაში.
პერიფერიული ატეროსკლეროზი – 50 წელს ზემოთ, მოწევა, შაქრიანი დიაბეტი, ჰიპერტენზია. ფეხების სიცივე და ტკივილი სიარულისას. ABI (Ankle-Brachial Index) – სკრინინგი.
ვიბრაციული სინდრომი (HAVs) – ვიბრაციული ინსტრუმენტების მუშები. ნემსისჩხვლეტა, სიცივე, სისუსტე. პროფესიული ანამნეზი – კრიტიკული.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ხელ-ფეხის სიცივე + კანის გამტკიცება + ყლაპვის გაძნელება – სკლეროდერმია – სასწრაფო რევმატოლოგი
- სიცივე + ერთი კიდური სიწითლით + სიცხით – DVT ან ინფექცია – სასწრაფო
- სიცივე + ყელჩამოყრილი – ჰიპოთირეოზი – TSH სავალდებულოა
- სიცივე + სიარულისას ტკივილი 50 წელს ზემოთ – პერიფერიული ვასკულარული დაავადება – ანგიოლოგი
- ახალი Raynaud-ი 40 წელს ზემოთ – მეორადი ფორმა გამოსარიცხია – ANA
ხშირად დასმული კითხვები
კ: Raynaud-ი – სახიფათოა?
პ: პირველადი Raynaud-ი ბენინ მდგომარეობაა – ინვალიდობა ან ქსოვილის განგრენა არ ემუქრება. მეორადი Raynaud-ი – სკლეროდერმიაში ციფრული სისხლძარღვების ოკლუზია შეიძლება. ადრეული ANA – კრიტიკულია.
კ: თბილი ხელთათმანი Raynaud-ს ეხმარება?
პ: დიახ. ყველაზე ეფექტიანი არ-ფარმაკოლოგიური ზომა. ინფრაწითელი თბილი ხელთათმანი + ტანის თბილი ტანსაცმელი. სიცივის ექსპოზიციის შეზღუდვა – ოქროს სტანდარტი.
კ: ამლოდიპინი Raynaud-ს ეხმარება?
პ: კალციუმის არხის ბლოკატორები – ნიფედიპინი (Adalat) ან ამლოდიპინი – ვაზოსპაზმს 30-50 პროცენტით ამცირებს. გვერდითი ეფექტი: ჩხვილი, თავის ტკივილი. ექიმი – დოზირება.
კ: Raynaud-ი ორსულობისას – უსაფრთხოა?
პ: კალციუმის არხის ბლოკატორები I ტრიმესტრში – ფრთხილობა. III ტრიმესტრი – ნება. ნიტრატები – ალტერნატივა. გინეკოლოგი + რევმატოლოგი – ერთობლივი გადაწყვეტა.
კ: ANA დადებითია – ეს ყოველთვის ლუფუსია?
პ: ANA 5-15 პროცენტ ჯანმრთელ ადამიანში დადებითია. მხოლოდ ANA – არ ნიშნავს SLE-ს. Anti-dsDNA, Anti-Sm, CBC, კომფლიმენტი – სრული სკრინინგი. რევმატოლოგი – ინტერპრეტაციისთვის.
კ: ხელ-ფეხის სიცივე – ოპერაციაა საჭირო?
პ: Raynaud-ის ფენომენი – პირველი ხაზი: კალციუმის არხის ბლოკატორი (ნიფედიპინი, ამლოდიპინი). მეორე ხაზი: Sildenafil 50 მგ. მძიმე მეორადი Raynaud-ი: IV Iloprost ინფუზია. ოპერაცია (ETS) – ბოლო გამოსავალი. მეორადი Raynaud-ი ANA+, Anti-Scl-70, სკლეროდერმია – ავტოიმუნური მკურნალობა.
წყაროები
- Wigley FM, Flavahan NA. Raynaud’s phenomenon. NEJM. 2016;375(6):556-565.
- NICE. Raynaud’s phenomenon. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2022.
- Herrick AL. The pathogenesis, diagnosis and treatment of Raynaud phenomenon. Nat Rev Rheumatol. 2012;8(8):469-479.
- Cutolo M, et al. Nailfold capillaroscopy in systemic sclerosis. Rheumatology. 2009.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
