ICD-11: MB48 | SNOMED CT: 44077006 | სპეციალობა: ნევროლოგი, ორთოპედი, ენდოკრინოლოგი
განმარტება
კიდურების დაბუჟება და ნემსისჩხვლეტა (Numbness / Paresthesia) – კანის ოციგული, ნემსის-ჩხვლეტის ან ძილის შეგრძნებაა ხელებში, ფეხებში ან სახეზე. შეიძლება განპირობებული იყოს პერიფერიული ნერვის, ხერხემლის ან ტვინის პათოლოგიით. მოულოდნელი, ერთმხრივი დაბუჟება – ინსულტის ნიშანი.
გავრცელება
კარპალ-ტუნელის სინდრომი (CTS) – ყველაზე ხშირი ნეიროლოგიური მდგომარეობა, 10 მილიონი ახალი შემთხვევა ყოველ წელ ამერიკაში. შაქრიანი დიაბეტი – ნეიროპათიის ყველაზე ხშირი სისტემური მიზეზი. ვიტამინი B12-ის დეფიციტი – ხშირად გამოვლენილი, მკურნალობადი მიზეზი.
მიზეზები
კარპალ-ტუნელის სინდრომი – ნ. medianus-ის კომპრესია მაჯაში. ნემსისჩხვლეტა I-III თითებში, ღამით გამძიმება. Phalen-ის ტესტი. EMG/NCV – სავალდებულო დიაგნოსტიკა.
ხერხემლის დისკის თიაქარი – L4-L5, L5-S1 (ქვედა ფეხი) ან C5-C6 (მკლავი). სხივური ნევრალგია. ნემსისჩხვლეტა ბარძაყსა და ფეხში. MRI – სავალდებულო.
დიაბეტური პოლინეიროპათია – შაქრიანი დიაბეტის ყველაზე ხშირი გართულება – 50 პროცენტი. ხელ-ფეხი ორივე მხარე, წინდის ან ხელთათმნის ფორმა. HbA1c კონტროლი – პრევენცია.
ვიტამინი B12-ის დეფიციტი – ვეგანები, ხანდაზმულები, მეტფორმინის მომხმარებლები. ხელ-ფეხის დაბუჟება + ანემია + ნევროლოგიური ნიშნები. B12, Methylmalonic acid – სავალდებულო.
მრავლობითი სკლეროზი (MS) – ახალგაზრდა, 20-40 წ. ეპიზოდური, ასიმეტრიული. ოპტიკური ნევრიტი + ოფლიანობა + სიარულის გაძნელება. MRI ტვინი/ხერხემალი – სავალდებულო.
ჰიპოკალციემია – კალციუმის ვარდნა. ბეჭი გარშემო ან ტუჩებზე, ხელ-ფეხის ნემსისჩხვლეტა. Chvostek-ის ნიშანი. Ca, Mg, PTH – სავალდებულო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- მოულოდნელი ერთმხრივი დაბუჟება + სისუსტე – ინსულტი – 112 დაუყოვნებლივ
- კიდურების სიმძიმე + ვერ ვდივარ – მიელოპათია – ნევროლოგი სასწრაფოდ
- სწრაფად პროგრესული ბილატერალური სისუსტე + დაბუჟება – Guillain-Barre – 112
- დაბუჟება + ზურგის ტკივილი + შარდის შეუკავებლობა – Cauda equina – 112
- სახის დაბუჟება + ძლიერი თავის ტკივილი – სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა – 112
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ხელი ეძინება ღამით – ეს კარპალ-ტუნელია?
პ: ღამის ნემსისჩხვლეტა I-III თითებში კარპალ-ტუნელის კლასიკური ნიშანია. Phalen-ის ტესტი (60 წამი მოხრა) – ახდენს. EMG/NCV – სავალდებულო. ღამის ორთოზი – ეხმარება, ოპერაცია 90 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია.
კ: B12-ის ნაკლებობა – ინექცია თუ ტაბლეტი?
პ: ჩვეულ გასტრიტის ან ატრო ფიული გასტრიტის დროს პერორალური B12 საკმარისია (1000 მკგ/დღ). მძიმე ნეიროლოგიური სიმპტომები – ინტრამუსკულარული ინექცია. B12 ინექცია ყოველ 3 თვეს – შენარჩუნება.
კ: MS – ეხმარება?
პ: MS-ი ქრონიკული, განიკურნება ვერ, მაგრამ კარგად მართვადია. Beta-interferons, Natalizumab, Ocrelizumab – დაავადების მსვლელობის მოდიფიკატორები. ადრეული მკურნალობა – ინვალიდობის პრევენცია.
კ: ნეიროპათია ეხმარება ვარჯიში?
პ: ვარჯიში დიაბეტური ნეიროპათიის პროგრესიას ანელებს. ბალანსის სავარჯიშო – ვარდნის პრევენცია. Pregabalin, Duloxetine – ნეიროპათიური ტკივილი.
კ: ნემსისჩხვლეტა ბოჭ ლოყებზე – ეს ჰიპოვენტილაციაა?
პ: ბილატერალური ნემსისჩხვლეტა ბოჭ ლოყებზე + ტუჩებზე + ხელ-ფეხის გარშემო – ჰიპოვენტილაციის (ჰიპოკარბია) ან ჰიპოკალციემიის კლასიკური ნიშანი. Ca, Mg – სავალდებულო.
კ: CTS ოპერაციის გარეშე?
პ: ღამის ორთოზი (სახამებელი) + ფიზიოთერაპია 3-6 თვე. კარპოსტეროიდი – ხანმოკლე შვება. 6 თვის კონსერვატიული მკურნალობა + EMG-ზე მძიმე კომპრესია – ოპერაცია. 90 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანი.
წყაროები
- Aroori S, Spence RA. Carpal tunnel syndrome. Ulster Med J. 2008;77(1):6-17.
- NICE. Peripheral neuropathy. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2023.
- Tesfaye S, et al. Diabetic neuropathies. Diabetologia. 2010;53(4):683-699.
- Thompson AJ, et al. Diagnosis of multiple sclerosis: 2017 revisions of the McDonald criteria. Lancet Neurol. 2018.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
