რა არის გრიპისგან დაცვის საუკეთესო გზა?
გრიპმა შეიძლება შეგიქმნათ სერიოზული საფრთხე, თუ თქვენ გაქვთ ჯანმრთელობის სხვა პრობლემა.
ადამიანების 80% სიცოცხლეში ერთხელ მაინც ინფიცირდება ამ ვირუსით – რა არის ადამიანის პაპილომავირუსი
რა არის ადამიანის პაპილომავირუსი (აპვ/HPV)
ადამიანის პაპილომავირუსი (აპვ/HPV) რეპროდუქციული სისტემის ყველაზე გავრცელებული ვირუსული ინფექციებისა და სხვა რიგი დაავადებების გამომწვევი მიზეზია, როგორც ქალებში, ასევე მამაკაცებში. ადამიანების 80% სიცოცხლეში ერთხელ მაინც ინფიცირდება ამ ვირუსით. აპვ-ს 200-ზე მეტი ტიპი
არსებობს, მათგან 12 – მაღალი სიხშირით იწვევს კიბოს.
ადამიანის პაპილომავირუსული ინფექციების უმრავლესობა უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. თუმცა, ვირუსის სპეციფიური ონკოგენური ტიპით (უმეტესწილად აპვ 16 და აპვ 18) გამოწვეული ქრონიკული ინფექცია, ხშირად საშვილოსნოს ყელის კიბოს გამომწვევი მიზეზი ხდება.
ბრუცელოზი – კონტროლის ღონისძიებები, მიზეზები/ძირითადი რისკის ფაქტორები, გადამდებლობის პერიოდი
ბრუცელოზი
1. ზოგადი მიმოხილვა – ზოონოზური ინფექციური დაავადება, რომელსაც ახასიათებს ცხელების სხვადასხვა ტიპი (რემისიული ან ინტერმისიული ტალღისებური ცხელება, დაბალი სიცხე), ოფლიანობა – განსაკუთრებით ღამით (სპეციფიური, არასასიამოვნო სუნის ოფლი), შემცივნება, მიალგია, ართრალგია, ანორექსია, ზოგადი სისუსტე, ჰეპატომეგალია, პოლილიმფადენოპათია. ადამიანის ბრუცელოზი ხშირად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. სიმპტომები ხშირად ზოგადი და არასპეციფიურია და ფიქსირდება ხანგრძლივი პერიოდის განმავალობაში, ან ახასიათებს რემისია-რეციდივის ციკლი. მიმდინარეობის მიხედვით განასხვავებენ სუბკლინიკურ, ქვემწვავე, მწვავე (ცხელება გრძელდება 5 და მეტი დღე) და ქრონიკულ (ცხელება გრძელდება 6 თვე და მეტი, შესაძლო პოლიორგანული დაზიანებებით) ფორმებს.
ბრუცელოზით, პირველ რიგში, ავადდებიან ცხოველები: ცხვრები, თხები, მსხვილი რქოსანი პირუტყვი, ირმები, ღორები და ძაღლები. ცხოველები ძირითადად ავადდებიან სქესობრივი და ფეკალურ-ორალური გზით (საკვები, წყალი). ადამიანზე დაავადების გადაცემა ხდება ინფიცირებული ცხოველებიდან.
ცხოველებში ბრუცელოზი უსიმპტომოდ მიმდინარეობს ან ვლინდება თვითნებური აბორტებით, გართულებული მშობიარობით, ცხელებით, მასტიტებით (განსაკუთრებით თხებში), სახსრების ანთებით, წველადობის შემცირებით, ბუღებში – სათესლე ჯირკვლის ანთებით. ცხოველის ბრუცელოზით დაავადებაზე დიაგნოზი დგინდება ლაბორატორიული გამოკვლევით. ბრუცელოზით დაავადებული ცხოველის მკურნალობა არ ტარდება.
ბრუცელოზის გამომწვევი ცირკულირებს ყველა კონტინენტზე. საქართველოში წელიწადში საშუალოდ 200 შემთხვევა რეგისტრირდება. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ამ დაავადებას ახასიათებს სუბკლინიკური ფორმები, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ დაავადებულთა რეალური რიცხვი უფრო მაღალია.
2. გამომწვევი აგენტი – ბრუცელას (Brucella) გვარის ბაქტერიები. დღეისათვის რვა სახეობაა ცნობილი, მათგან ოთხი – იწვევს ადამიანის დაავადებას, ესენია: B.melitensis, B. abortus, B. suis და B. canis. უფრო მეტად საშიშია B.melitensis – აფეთქებების გამომწვევი და B. abortus – სპორადული ავადობის გამომწვევი. საქართველოში სწორედ ეს ორი სახეობაა გამოვლენილი.
3. მიზეზები/ძირითადი რისკის ფაქტორები – ბრუცელოზით დაავადების რისკი მაღალია დაავადებულ ცხოველთან კონტაქტისას (მოვლა, მოწველა, მშობიარობისას დახმარება, დაკვლა), მისი თერმულად დაუმუშავებელი რძის, მისი პროდუქტების და ხორცის საკვებად გამოყენებისას, სადგომის დასუფთავებისას წარმოქნილი მტვრის შესუნთქვისას, კონტამინირებული წყლის სასმელად გამოყენებისას.
4. რეზერვუარი – ბრუცელას ყველა სახეობას თავისი ბუნებრივი რეზერვუარი აქვს: B.melitensis – ცხვარი და თხა, B. Abortus – მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვი, B. Suis – ღორი და B. Canis – ძაღლი.
5. გადაცემის გზები – კონტაქტური – დაავადებულ ცხოველთან კონტაქტი; საკვებით – ინფიცირებული თერმულად დაუმუშავებელი (აუდუღარი, მოუხარშავი) ცხოველური პროდუქტების გამოყენებით (რძე, ყველი, არაჟანი, ხაჭო, კარაქი, ხორცი);
ვექტორული – შესაძლებელია ინფექციის გადაცემა ტკიპებით; ასპირაციული გზით – ბრუცელას ბაქტერიებით დასენიანებული მტვრის, მშრალი ნაკელის, მატყლის ნაწილაკების პირის, ცხვირისა და თვალის ლორწოვანზე მოხვედრისას.
6. ინკუბაციური პერიოდი– ერთი კვირიდან რამოდენიმე თვემდე, უფრო ხშირად 2-4 კვირა.
7. გადამდებლობის პერიოდი – ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემა იშვიათია, შესაძლებელია სისხლის გადასხმისას, ორგანოთა ტრანსპლანტაციისას, სქესობრივი კონტაქტისას, ძუძუთი კვებისას. ავადმყოფის მოვლისას მინიმალური სიფრთხილის დაცვაა საჭირო.
8. მიმღებლობა – ბრუცელას მიმღებლობა საყოველთაოა. ავადდება ყველა ასაკისა და სქესის ადამიანი. დაავადების გადატანის შემდეგ განვითარებული იმუნიტეტი ხანმოკლეა და სახეობასპეციფიური. რეინფექცია შესაძლებელია.
9. კონტროლის ღონისძიებები:
ა) პრევენციული ღონისძიებები
ბრუცელოზისაგან საუკეთესო დაცვა – თვითონ ცხოველის დაცვაა ბრუცელოზისაგან!
ჩაუტარეთ თქვენს ცხოველს გამოკვლევები ბრუცელოზზე;
ავადმყოფი ცხოველის გამოვლენისას დაუყოვნებლივ განაცალკევეთ დაავადებული ცხოველი ჯანმრთელისაგან და მიმართეთ ვეტერინარს;
ცხოველი მშობიარობისას იყოლიეთ იზოლირებულად. ნაადრევი ან/და გართულებული მშობიარობისას მიმართეთ ვეტერინარს;
დაიცავით პირადი უსაფრთხოება და ცხოველების მოვლისას გამოიყენეთ სპეციალური ტანსაცმელი (რეზინის ხელთათმანი, ხალათი, წინსაფარი, ჩექმები, ნიღაბი), განსაკუთრებით მშობიარობის, დაკვლა-დამუშავების, სადგომის დასუფთავების, მატყლის დამზადების დროს;
ნუ მიიღებთ აუდუღარ რძეს, აუდუღარი რძით დამზადებულ რძის პროდუქტებს, ჭყინტ ყველს და თერმულად დაუმუშავებელ ხორცს საკვებად;
ბრუცელოზით დაავადებული შინაური ცხოველის რძით დამზადებული ყველი მოათავსეთ მინიმუმ 60 დღე მარილწყალში;
ვეტერინარის რჩევით ჩაუტარეთ თქვენს შინაურ ცხოველებს ვაქცინაცია.
ბ) პაციენტის და კონტაქტების კონტროლი – პაციენტმა კლინიკური ნიშნების გამოვლენისთანავე უნდა მიმართოს სამედიცინო დაწესებულებას, რათა ექიმის მიერ მოხდეს დროული კლინიკური დიაგნოსტირება და შესაბამისი მკურნალობა, ზუსტი დიაგნოსტირებისათვის კი აუცილებელია კლინიკური დიაგნოზი დადასტურებული იყოს ლაბორატორიული კვლევის საფუძველზე.
ბრუცელოზი სავალდებულო/სასწრაფო შეტყობინებას დაქვემდებარებული დაავადებაა. ერთეული შემთხვევების გარდა, შესაძლებელია დაფიქსირდეს დაავადების ჯგუფური შემთხვევები და ეპიდაფეთქებები.
ყველა საეჭვო შემთხვევა/შემთხვევები ექვემდებარება რეგისტრაციას გადამდებ დაავადებათა რეგისტრაციის ჟურნალ 60/A-ში და სასწრაფო შეტყობინებას (გამოვლენიდან 24 საათის განმავლობაში) შესაბამის ეპიდემიოლოგიურ სამსახურში ნებისმიერი ხელთარსებული საშუალებით („სასწრაფო შეტყობინების ბარათი“ – ფორმა N58/1, ტელეფონი, ფაქსი, თუ ელ-ფოსტა). შეტყობინების მიღებისთანავე ეპიდემიოლოგი იწყებს შემთხვევის/შემთხვევების კვლევას სტანდარტული ეპიდკვლევის ბარათის შესაბამისად.
კონტაქტებად უნდა ჩაითვალონ ის პირები რომელთაც ქონდათ იგივე ექსპოზიცია რაც ავადმყოფს (იგივე პროდუქტის საკვებად გამოყენება ან კონტაქტი იმავე ცხოველთან). მათი მეთვალყურეობის ქვეშ აყვანა დაავადების (განსაკუთრებით სუბკლინიკური ფორმების) დროულად გამოსავლენად.
გ)ეპიდსაწინააღმდეგო ღონისძიებები – ინფექციის წყაროს მოძიება და ლიკვიდაცია.
დ) ბუნებრივი მოვლენების ზეგავლენა – არ შეესაბამება
ე) საერთაშორისო ღონისძიებები-სათანადო კონტროლი ცხოველებისა და მათი პროდუქტების ექსპორტ/იმპორტზე.
შესაძლებელია ბრუცელას განზრახ გავრცელება. მისი თვისება, დააავადოს როგორც ადამიანი, ისე ცხოველი და დაბალი ინფექციური დოზა (10-100 მიკრობი) ზრდის საფრთხეს.
კვლევის მიზანი: შეფასდეს, შემცირდა თუ არა ანთებითი პასუხი მეორე ვარჯიშის შემდეგ, უვარჯიშებელ პირებში პირველი ვარჯიშის შემდეგ პასუხთან შედარებით
კვლევის მიზანი: შეფასდეს, შემცირდა თუ არა ანთებითი პასუხი მეორე ვარჯიშის შემდეგ, უვარჯიშებელ პირებში პირველი ვარჯიშის შემდეგ პასუხთან შედარებით.
რატომ ასეთი ხანგრძლივი ინტერვალი ვარჯიშებს შორის (თავად ავტორი კრის ბირდსლი, ამას იმით არგუმენტირობს, რომ 28 დღიანი შესვენების შემდეგ კონკრეტული კუნთოვანი ჯგუფის შემთხვევაში ბოჭკოები მთლიანად განახლდება, ყველა ანთებითი პროცესი დასრულებული იქნება და ბიოქიმიური პარამეტრი ნორმალიზებული.
ასევე გამოირიცხება სუპერკომპენსაციის ეფექტი. ორგანიზმი უბრუნდება პირვანდელ მდგომარეობას რაც საშუალებას გვაძლევს უფრო ზუსტად შევაფასოთ ორგანიზმის პასუხი პირველ და მეორე ვარჯიშს შორის.
თუმცა ეს კვლევა არაერთმა სპეციალისტმა გააკრიტიკა.
პირველი მიზეზი არის ის, რომ კუნთები და იმუნური სისტემა მგრძნობიარე ხდება ვარჯიშის თავდაპირველი სტრესული ზემოქმედების მიმართ დიდი შესვენების შემდეგ. ვარჯიშის განმეორებითი სტრესის ზემოქმედების დროს იზრდება კუნთებში ანთებითი უჯრედების ინფილტრაცია.
2) 28 დღე საკმაოდ დიდი ინტერვალია კუნთის ნებისმიერი ჯგუფისათვის. ანთებითი პროცესი ამ შემთხვევაში არის გარდაუვალი განსაკუთრებით იმ ადამიანებისთვის, ვინც არ ვარჯიშობს.
3) მიუხედავად იმისა, რომ ბიოფსია აღებული იყო გაიდლაინების მიხედვით, რათა უზრუნველყოფილიყო წინა ბიოფსიების გავლენა ანთებით მარკერებზე (პირველი ბიოფსიის აღება მოხდა დაახლოებით 15 სმ სიშორით vastus lateralis-ის პროქსიმალურად კუნთის მიმაგრების ადგილიდან. შემდგომი ბიოფსია ჩატარდა ფეხზე, რომელმაც მიიღო დატვირთვა, წინა ბიოფსიასთან შედარებით 3-5 სმ პროქსიმალურად), თავად ბიოფსია არის ანთებითი პროცესის მაპროვოცირებელი პროცედურა კუნთების დაზიანების გამო.
დასკვნა
ჩატარებული კვლევის შედეგების თანახმად დაზუსტებით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ხანგრძლივი დასვენების ინტერვალი ნებისმიერი კუნთების ჯგუფზე დატვირთვის შემდეგ გამოიწვევს ინტენსიურ ანთებით პროცეს და შეაფერხებს მის აღდგენას დიდი დროის განმავლობაში.
მიკრობიოლოგიის საფუძვლები – სახელმძღვანელო განკუთვნილია პროფესიული და საბაკალავრო პროგრამის ექთნებისათვის
ევროპის განვითარებისა და რეკონსტრუქციის ბანკისა (EBRD) და ვიანის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში გამოიცა 16 მიმართულების ლიტერატურა, რომელიც, თავის მხრივ, რამდენიმე ტომად არის წარმოდგენილი, ჯამში 27 წიგნი.
სახელმძღვანელო განკუთვნილია პროფესიული და საბაკალავრო პროგრამის ექთნებისათვის.
წიგნში მოცემული მასალა მიზნად ისახავს თანამედროვე, დასავლური, პროფესიული ინფორმაციის მიწოდებასა და მათი კრიტიკული და ანალიტიკური აზროვნების უნარის გაუმჯობესებას.
ექთნები დღეს უნდა გაიზარდონ და განვითარდნენ, მკვეთრად ცვალებადი ჯანდაცვის სისტემის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. ამისათვის, საკითხავ ტექსტს თან სადისკუსიო კითხვები და სავარჯიშოები ერთვის, რომელიც ჯგუფური მეცადინეობისას შესაძლოა ნაყოფიერი აღმოჩნდეს.
მიკრობიოლოგიის საფუძვლები
ამ თავის დასრულების შემდეგ თქვენ შეგეძლებათ:
• შეაფასოთ სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციების მასშტაბი;
• სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციების ზოგიერთ გამოსავლის განმარტებას;
• მნიშვნელოვანი ორგანიზაციების, ინფექციებთან დაკავშირებული პრევენციებისა და
კონტროლის მეთოდების იდენტიფიკაციას.
შესავალი
ამ თავში გაეცნობით ზოგადად ინფექციებს და ასევე სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებულ ინფექციებსა (სმაი) და მათ შედეგებს. პირველ რიგში განვიხილავთ გავლენას პაციენტებზე, შემდგომ ჯანდაცვის თანამშრომლებზე, კერძოდ ექთნებზე, და საბოლოოდ, სამედიცინო დაწესებულებებზე. ამის შემდეგ მოვიხილავთ ორგანიზაციებს, რომელიც ექთნებს უზრუნველყოფს ინფორმაციითა და მხარდაჭერით სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციებით ინფიცირების შემთხვევაში.
2011 წელს, ინგლისში ჩატარებულმა პრევალენტობის ბოლო კვლევამ აჩვენა სმაი-ს გავრცელების მაჩვენებელი 6,4%, აქედან სიხშირით გამოირჩეოდა სასუნთქი და საშარდე გზების, ასევე ქირურგიული ჩარევის მიდამოს ინფექციები (ჯანდაცვის სააგენტო, 2012ა). ეს ნიშნავს რომ ჰოსპიტალიზირებული პაციენტების 6.4% ინფიცირდება სავადმოყოფოში შეძენილი ინფექციით. ეს მიახლოებითი მაჩვენებელია, რადგან ბევრი ინფექცია საავადმყოფოდან გაწერის შემდგომ ვლინდება, ამის დაფიქსირება კი ყოველთვის არ ხდება ჰოსპიტლის სტატისტიკაში.
სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული ინფექციები (სმაი), რომელსაც ასევე ნოზოკომიურ ინფექციებსაც უწოდებენ, არის როგორც ადგილობრივი, ასევე გლობალური პრობლემა.
ევროპის დაავადების პრევენციისა და კონტროლის ცენტრის მიხედვით (ECDC,2007), ყოველწლიურად დაახლოებით 50,000 ადამიანი იღუპება სმაი-ით, ხოლო 99,000 – ა.შ.შ-ში. აქედან გამომდინარე სმაი, მართლაც, საერთაშორისო პრობლემაა. თუმცა, აქვე აღსანიშნავია, რომ სმაი-ს 15-30%-ის თავიდან არიდება შესაძლებელია, იმის გამოყენებით რაც უკვე ვიცით ამ ინფექციების პროფილაქტიკის მეთოდების შესახებ. საექთნო საქმიანობა მიზნად ისახავს ინფექციების რისკის შემცირებას, რათა თავიდან ავირიდოთ ჩვენი პაციენტების ინფიცირება. ამისათვის ჩვენ განსაკუთრებული სიფრთხილის ზომებს მივმართავთ.
ნოზოკომიური ინფექციების შედეგები
სმაი-ს აქვს უარყოფითი გავლენა პაციენტებზე, მომუშავე პერსონალზე, ჯანდაცვის მომსახურებასა და ადგილობრივ საზოგადოებაზე. როგორც ექთნებმა, მნიშვნელოვანია იცოდეთ ეს შედეგები, რადგან ეს შეიძლება იყოს შედეგი პირდაპირი ან არაპირდაპირი ქმედებების ან უმოქმედობის. იმისათვის, რომ უკეთ გაიაზროთ შესაძლო შედეგები, განვიხილოთ რამდენიმე ასპექტი: სმაი პაციენტთან, სამედიცინო პერსონალთან და სამედიცინო დაწესებულებასთან მიმართებით.
ტრანსლაციური მედიცინა და პერსონალიზებული ქიმიოთერაპია
ტრანსლაციური მედიცინა – ექიმი ონკოლოგი, პროფესორი ალექსანდრე თავართქილაძე
ტრანსლაციური მედიცინა და პერსონალიზებული ქიმიოთერაპია
პერსონალიზებული ქიმიოთერაპია: მიზანმიმართული მკურნალობა ძუძუს კიბოსთვის
ძუძუს კიბოს მკურნალობის სფეროში ახალი, პერსონალიზებული მიდგომები ვითარდება! პერსონალიზებული ქიმიოთერაპია ეხმარება ექიმებს, შეარჩიონ თითოეული პაციენტისთვის ყველაზე ეფექტური თერაპია მისი უნიკალური გენეტიკური პროფილის საფუძველზე, რაც ზრდის შედეგების ეფექტიანობას და ამცირებს გვერდითი ეფექტების რისკს.
როგორ მუშაობს ეს: თითოეულ ქიმიოთერაპიის ტიპს — მხოლოდ ანტრაციკლინები, პაკლიტაქსელი + ანტრაციკლინი (TA) და დოცეტაქსელი + ანტრაციკლინი (TxA) — აქვს სპეციფიკური გენეტიკური მარკერები, რომლებიც წინასწარ განსაზღვრავენ რეაგირების საუკეთესო შესაძლებლობას:
მხოლოდ ანტრაციკლინის რეჟიმი ეფექტურია ისეთი მარკერებისთვის, როგორიცაა SLC12A7, GZMB და XCL2.
TA რეჟიმი (პაკლიტაქსელი + ანტრაციკლინი) აჩვენებს შედეგებს ისეთი მარკერებისთვის, როგორიცაა ESR1, TTK და CCND1.
TxA რეჟიმი (დოცეტაქსელი + ანტრაციკლინი) არის შესაფერისი მარკერებისთვის, როგორიცაა PTTG1, MCM2, H2AFZ და AURKA.
ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, ექიმებს შეუძლიათ შექმნან მორგებული მკურნალობის გეგმა და შეარჩიონ რეჟიმი, რომელიც ყველაზე მეტად შეესაბამება პაციენტის რეაგირების შანსებს, განსაკუთრებით HER2-ნეგატიური და ER-ნეგატიური პაციენტებისთვის. ეს მიდგომა არა მხოლოდ ზრდის რემისიის მიღწევის შანსს, არამედ ამცირებს არასაჭირო მკურნალობის რისკს.
პერსონალიზებული ქიმიოთერაპიის კვლევა, რომელიც ეფუძნება ძუძუს კიბოსთვის გენების ექსპრესიის პროფილების გამოყენებას, შესრულებულია შემდეგი დაწესებულებების მიერ:
1. ფლორიდის შტატის უნივერსიტეტი (FSU) – კერძოდ, სტატისტიკის დეპარტამენტი და ქიმიისა და ბიოქიმიის დეპარტამენტი.
2. მეიოს კლინიკა – ჯექსონვილი, ფლორიდა.
3. ჰარვარდის უნივერსიტეტი – სტატისტიკის დეპარტამენტი.
4. ტეხასის უნივერსიტეტის M.D. ანდერსონის კიბოს ცენტრი – ჰიუსტონში, ტეხასი.
11 ნოემბრიდან თბილისში პერსონალიზებული მედიცინის ინსტიტუტის გენომიკის ლაბორატორიაში სამივე პანელის განსაზღვრა იქნება შესაძლებელი
1. ანთრაციკლინების პანელი (დოქსორუბიცინზე და ფარმორუბიცინზე მგრძნობელობა)
2. პაცლიტაქსელის პანელი – პაკლიტაქსელზე მგრძნობელობა (+ კომბინაცია დოქსო- ან ფარმორუბიცინთან)
3. დოცეტაქსელის პანელი – დოცეტაქსელზე მგრძნობელობა (+ კომბინაცია დოქსო- ან ფარმორუბიცინთან)
პერსონალიზებული ქიმიოთერაპიის შერჩევა ძუძუს კიბოსთვის გენების ექსპრესიის პროფილების გამოყენებით: კვლევის შედეგების შეჯამება
ძუძუს კიბოს მკურნალობა ხშირად მოითხოვს პერსონალიზებულ მიდგომას, რადგან დაავადება ძალზე მრავალფეროვანია. ტრადიციულად, მკურნალობის გადაწყვეტილებები ეყრდნობა ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა სიმსივნის ზომა, ლიმფური კვანძების მდგომარეობა და ჰორმონული რეცეპტორების სტატუსი, როგორიცაა ესტროგენის რეცეპტორი (ER) და ადამიანის ეპიდერმული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორი 2 (HER2). თუმცა, ეს პარამეტრები ყოველთვის არ ასახავს პაციენტის კიბოს მთელ სირთულეს და, შესაბამისად, შეიძლება გამოიწვიოს გადაჭარბებული ან არასაკმარისი მკურნალობა. აღნიშნული სტატია წარმოაჩენს კვლევას, რომელიც იკვლევს პერსონალიზებულ მიდგომას გენეტიკური პროფილების და კლინიკური ინფორმაციის საფუძველზე, რათა შეირჩეს ყველაზე ეფექტური ქიმიოთერაპიის რეჟიმი ძუძუს კიბოს პაციენტებისთვის.
კვლევის მიზნები და მეთოდები
კვლევა ფოკუსირებული იყო იმის დადგენაზე, შესაძლებელი იყო თუ არა პერსონალიზებული ქიმიოთერაპიის შერჩევა გენების ექსპრესიის პროფილებისა და კლინიკური ცვლადების საფუძველზე, რათა გაუმჯობესებულიყო მკურნალობის რეაგირების მაჩვენებელი ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში. რეაგირება შეფასდა პათოლოგიური სრული რეაგირების (pCR) პარამეტრის მიხედვით, რაც მიუთითებს, რომ მკურნალობის შემდეგ კიბოს უჯრედები აღარ ვლინდებოდა კვლევის არც ერთი მეთოდით, მათ შორის სითხური ბიოფსიით. კვლევა მოიცავდა 1,079 პაციენტის მონაცემებს შვიდი დამოუკიდებელი მონაცემთა ნაკრებიდან, თითოეული პაციენტი იღებდა ერთ-ერთ სამ ქიმიოთერაპიულ რეჟიმიდან:
1. მხოლოდ ანტრაციკლინების გამოყენებით (A)
2. ანტრაციკლინი და პაკლიტაქსელი (TA)
3. ანტრაციკლინი და დოცეტაქსელი (TxA)
გამოყენებული იქნა მანქანური სწავლების მეთოდი (random forest models) და კლინიკურ-გენეტიკური მონაცემები, რათა შექმნილიყო პროგნოზირების მოდელები, რომლებიც მიუთითებდნენ pCR-ის მიღწევის ალბათობას თითოეული რეჟიმისთვის. მოდელები დამოწმდა შეყვანილი მონაცემების გამორიცხვით (მონაცემთა ყოველი ნაკრები გამორიცხული იყო მოდელის შესაქმნელად და შემდეგ ტესტირებული), რაც მოდელებს საიმედოობას ანიჭებდა სხვადასხვა პაციენტის ჯგუფებში.
ძირითადი მიგნებები
კვლევამ წარადგინა პერსონალიზებული მიდგომა, სახელად PRES (პერსონალიზებული რეჟიმის შერჩევა), რომელიც თითოეულ პაციენტს ანიჭებს ყველაზე მაღალ pCR ალბათობის მქონე რეჟიმს. მოდელებმა იმუშავა წარმატებით სხვადასხვა პაციენტის ქვეჯგუფებში, განსაკუთრებით კი HER2-ნეგატიური და HER2/ER-ნეგატიური კიბოს მქონე პაციენტებში. აღსანიშნავია შემდეგი მიგნებები:
• HER2-ნეგატიური ჯგუფი: PRES-მა pCR-ის პროგნოზირებული მაჩვენებელი 19.2%-დან (საწყისი მაჩვენებელი) 34.4%-მდე გაზარდა.
• HER2 და ER-ნეგატიური ჯგუფი: გაუმჯობესება იყო უფრო შთამბეჭდავი, როდესაც pCR-ის მაჩვენებელი გაიზარდა 35.8%-დან 49.2%-მდე.
გენის ინდივიდუალიზმი და მოდელის ეფექტურობა
მოდელებმა გამოავლინეს სპეციფიკური გენების ინდივიდუალიზმი პაციენტთა ვიწრო ჯგუფებში, რომლებიც პროგნოზირებდნენ თითოეული რეჟიმის წარმატებას. მაგალითად:
• მხოლოდ ანტრაციკლინის (A) რეჟიმს ჰქონდა ოთხი მნიშვნელოვანი გენის მარკერი.
• TA რეჟიმში (პაკლიტაქსელი და ანტრაციკლინი) შედიოდა 13 მარკერი.
• TxA რეჟიმში (დოცეტაქსელი და ანტრაციკლინი) შედიოდა 24 მარკერი.
ამ გენების ინდივიდუალური ექსპრესიები დამოწმდა 21 ძუძუს კიბოს უჯრედული ხაზის დამოუკიდებელი მონაცემების გამოყენებით. ეს დამოწმება აჩვენებდა ძლიერ პროგნოზულ სიზუსტეს, რაც ადასტურებდა, რომ ზოგიერთი გენი საიმედოდ მიუთითებს ქიმიოთერაპიული რეჟიმის მიმართ მგრძნობელობაზე, განსაკუთრებით პაკლიტაქსელსა და დოცეტაქსელზე.
პერსონალიზებული მკურნალობის მნიშვნელობა
PRES-ის მეთოდი მნიშვნელოვან პროგრესს წარმოადგენს ძუძუს კიბოს თერაპიაში, რომელიც გენეტიკური მონაცემების გამოყენებით უფრო ზუსტად აყალიბებს მკურნალობას. კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტებს შეუძლიათ განიცადონ ნაკლები გვერდითი მოვლენები და გაუმჯობესებული შედეგები, თუ ისინი მიიღებენ იმ მკურნალობას, რომელიც ყველაზე მეტად მაქსიმალური ეფექტის მომცემია ყოველ კონკრეტულ პაციენტზე, რომ ეს მკურნალობა პაციენტს დაეხმარება სრულად შესაძლო მკურნალობის ეფექტურობის მიღწევაში. ეს, შესაბამისად, აძლიერებს არსებული ქიმიოთერაპიის რეჟიმების ეფექტურობას.
კვლევამ ასევე ხაზგასმით აღნიშნა ადიუვანტური თერაპიის უპირატესობა, რომელიც საშუალებას იძლევა მკურნალობის რეაგირების შეფასება რეალურ დროში, ქირურგიულ ჩარევამდე. PRES-ის დამატებით ადიუვანტური თერაპია შეიძლება ოპტიმიზებული იქნას ძუძუს კიბოს პაციენტებისთვის, განსაკუთრებით მაღალი რისკის მქონე პაციენტებისთვის, რაც ხელს შეუწყობს გადარჩენის მაჩვენებლების გაუმჯობესებას და პერსონალიზებული წამლების დამტკიცებას ინდივიდუალურ პროტოკოლებში.
კლინიკური გამოყენება
კვლევის შედეგები ხაზს უსვამს პერსონალიზებული მედიცინის როლს ონკოლოგიაში, სადაც მკურნალობა მორგებულია ინდივიდუალური პაციენტების გენეტიკურ და კლინიკურ პროფილების შერწყმაზე. PRES ამცირებს ზედმეტი მკურნალობის რისკს პაციენტებისთვის, რომელთაც შეიძლება საკმარისი ჰქონდეთ ნაკლებად აგრესიული თერაპიები, და ასევე უზრუნველყოფს იმ პაციენტებისთვის ეფექტური მკურნალობის გამოყენებას, რომელთაც აქვთ აგრესიული კიბოს ფორმები. გარდა ამისა, კვლევაში აღმოჩენილი გენეტიკური მარკერები შეიძლება გამოყენებული იქნას მსგავსი მოდელების დასაპროექტებლად სხვა ტიპის სიმსივნეებისათვის, რაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯია პერსონალიზებულად კიბოს მკურნალობისკენ ფართო სპექტრის პაციენტებისთვის.
საბოლოო ჯამში, ეს მიდგომა წარმოაჩენს ძუძუს კიბოს მკურნალობის დღევანდელობის პიკს, სადაც გენეტიკური და კლინიკური მონაცემების ინტეგრაცია უზრუნველყოფს ოპტიმიზებულ, პაციენტზე მორგებულ თერაპიებს, რაც საბოლოოდ მიზნად ისახავს უფრო მაღალ pCR (სრული განკურნების) მაჩვენებლებს, უკეთეს შედეგებს და კიბოს პაციენტებისთვის ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას.
1. Anthracycline-only (A) regimen – 4 gene markers:
(ეს ოთხი გენეტიკური მარკერი განსაზღვრავს ექნება თუ არა პაციენტს ეფექტი დოქსორუბიცინზე და ფარმორუბიცინზე)
• SLC12A7 (solute carrier family 12 member 7)
• GZMB (Granzyme B)
• TAF6L (TAF6-Like RNA Polymerase II PCAF-Associated Factor)
• XCL2 (Chemokine Ligand 2)
2. TA regimen (Paclitaxel and Anthracycline) – 13 gene markers:
(ქვემოთ ჩამოთვლილი მარკერები განსაზღვრავენ ექნებათ თუ არა პაციენტებს მგრძნობელობა პაკლიტაქსელზე)
• NFIB (Nuclear Factor I/B)
• METRN (Meteorin, Glial Cell Differentiation Regulator)
• ESR1 (Estrogen Receptor 1)
• ROPN1B (Rhophilin Associated Tail Protein 1B)
• TTK (TTK Protein Kinase)
• TXNDC5 (Thioredoxin Domain Containing 5)
• CCND1 (Cyclin D1)
• RARRES1 (Retinoic Acid Receptor Responder)
• E2F3 (E2F transcription factor 3)
• MELK (Maternal Embryonic Leucine Zipper Kinase)
• CYP2B7P (Cytochrome P450 Family 2, Pseudogene)
• NFIB (Multiple probes)
• TXNDC5 (Multiple probes)
3.TxA regimen (Docetaxel and Anthracycline) – 24 gene markers:
(ქვემოთ ჩამოთვლილი მარკერებით განისაზღვრება ექნებათ თუ არა პაციენტებს მგრძნობელობა დოცეტაქსელზე)
• PTTG1 (Pituitary Tumor-Transforming 1)
• MCM2 (Minichromosome Maintenance Complex Component
• DEK (DEK Proto-Oncogene)
• H2AFZ (H2A Histone Family Member Z)
• TPX2 (TPX2 Microtubule-Associated)
• SLC25A4 (Solute Carrier Family 25, Mitochondrial Carrier)
• MCM6 (Minichromosome Maintenance Complex Component
• BRP44 (Brain Protein 44)
• LZTFL1 (Leucine Zipper Transcription Factor-Like 1)
• CRY2 (Cryptochrome Circadian Clock 2)
• CDC25B (Cell Division Cycle 25 Homolog B)
• PNP (Purine Nucleoside Phosphorylase)
• AURKA (Serine/Threonine-Protein Kinase Aurora-A)
• CDKN2C (Cyclin-Dependent Kinase Inhibitor 2 C)
• TOPBP1 (DNA Topoisomerase II-Beta-Binding Protein 1)
• BCS1L (Ubiquinol-Cytochrome C Reductase Synthesis-Like)
• C18orf10 (Tubulin Polyglutamylase Complex Subunit 2)
• STK38 (Serine/Threonine Kinase 38)
• PSRC1 (Proline and Serine Rich Coiled-Coil 1)
• RALA (V-Ral Simian Leukemia Viral Oncogene Homolog A)
• SRI (Calcium Binding Protein)
• FEN1 (Flap Structure-Specific Endonuclease 1)
• SNX3 (Sorting Nexin 3)
• NR4A2 (Nuclear Receptor Subfamily 4 Group A Member 2)
„დიალიზის სერვისი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ადამიანების სიცოცხლისთვის“-მიხეილ სარჯველაძე
მოგეხსენებათ, რომ დიალიზის სერვისი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ადამიანების სიცოცხლისთვის. აქედან გამომდინარე, ჩვენ შევეცდებით, გავზარდოთ აღნიშნული პროგრამის რეგიონული მოცვა. იმავდროულად, მნიშვნელოვანია მომსახურების ანაზღაურების გაუმჯობესება და უკეთესი ხარისხის შესაძლებლობა“, – განაცხადა ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრობის კანდიდატმა, პარლამენტში მიმდინარე გაერთიანებული კომიტეტების სხდომაზე.
როგორც მიხეილ სარჯველაძემ სიტყვით გამოსვლისას აღნიშნა, დიალიზის პროგრამასთან ერთად, უწყვეტად გაგრძელდება მოსახლეობისთვის სხვა, სამედიცინო მომსახურების მიწოდებაც.
„გაიზრდება ცალკეული პროგრამების საბიუჯეტო დაფინანსება, რაც მოხმარდება მათი ეფექტიანობის ზრდას. პრიორიტეტული იქნება იშვიათი დაავადებების მქონე პაციენტების საჭიროებების, ტრანსპლანტაციისა და სხვა, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სერვისების მოცვა“, – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
„ონკოლოგიური დიაგნოზის მქონე ბავშვების საზღვარგარეთ მკურნალობის პროგრამის პარალელურად, ვგეგმავთ, ქვეყანაში შეიქმნას ბავშვთა ონკოლოგიის, თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი კლინიკური ბაზა“ – მიხეილ სარჯველაძე
ონკოლოგიური დიაგნოზის მქონე ბავშვების საზღვარგარეთ მკურნალობის პროგრამის პარალელურად, ვგეგმავთ, რომ ქვეყანაში ბავშვთა ონკოლოგიის, თანამედროვე სტანდარტების შესაბამისი კლინიკური ბაზა შეიქმნას, – განაცხადა ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრობის კანდიდატმა მიხეილ სარჯველაძემ, პარლამენტში, სიტყვით გამოსვლისას, სადაც გაერთიანებული კომიტეტების სხდომაზე, მინისტრობის კანდიდატებს უსმენენ.
მიხეილ სარჯველაძემ სახელმწიფოს მიერ გატარებულ რეფორმებზე ისაუბრა და აღნიშნა რომ, უკანასკნელი 12 წლის მანძილზე, ჯანდაცვის უფლების უზრუნველყოფის მიმართულებით, რადიკალურად შეიცვალა ვითარება.
„იყო დრო, როცა ხელისუფლების წარმომადგენლები და მესვეურები, შავ ხვრელში ფულის გადაყრას ეძახდნენ. საბედნიეროდ, 2012 წლის 1 ოქტომბრიდან, ეს ასე აღარ არის და საქართველოში, ძალიან დიდი იმედი მაქვს, რომ ისეთი მიდგომები, რომ შავ ხვრელში ფულის გადაყრად თვლიდნენ ონკოლოგიური პაციენტის დახმარებას, აღარასდროს დაბრუნდება“, – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
„ჰოსპიტალური მომსახურების ეფექტიანობის გასაუმჯობესებლად, დაიხვეწება და განვითარდება დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების დაფინანსების სისტემა“-მიხეილ სარჯველაძე
ჰოსპიტალური მომსახურების ეფექტიანობის გასაუმჯობესებლად, დაიხვეწება და განვითარდება დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების (DRG) დაფინანსების სისტემა – განაცხადა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრობის კანდიდატმა, მიხეილ სარჯველაძემ პარლამენტში, ოთხი კომიტეტის გაერთიანებულ სხდომაზე, სიტყვით გამოსვლისას.
მინისტრობის კანდიდატის განცხადებით, DRG სისტემა ერთ-ერთი მთავარი სიახლეა ჯანდაცვის სექტორში, რომელიც მრავალ ქვეყანაშია აპრობირებული.
„აღნიშნულ სისტემას სჭირდება კარგად იმპლემენტაცია, ყველა იმ ნაკლოვანებისა და ხარვეზის აღმოფხვრა, რომელიც შეიძლება, პრაქტიკამ, ამ დრომდეც აჩვენა და მომავალშიც, აუცილებლად აჩვენებს. მისივე თქმით, თითოეულ ასეთ პრობლემაზე განსაკუთრებული ყურადღება იქნება გამახვილებული. დაფინანსების სათანადო მექანიზმები დაინერგება, ასევე, ინოვაციური მეთოდების განსხვავებული წესით დაფინანსებისთვის“ – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
