ICD-11: LB80 | SNOMED CT: 34436003 | სპეციალობა: ნეფროლოგი, უროლოგი, ონკოლოგი
განმარტება
სისხლი შარდში (Hematuria) – შარდში სისხლის წითელი უჯრედების არსებობაა. გამოირჩევა: გროსური ჰემატურია (თვალით ხილული, ვარდისფერი ან წითელი შარდი) და მიკროსკოპული ჰემატურია (ლაბ. ანალიზით). ნებისმიერი გროსური ჰემატურია სერიოზული მიზეზის გამოსარიცხად სავალდებულო გამოკვლევას საჭიროებს.
გავრცელება
გროსური ჰემატურია 40 წელს ზემოთ ადამიანებში 10-20 პროცენტ შემთხვევაში ავთვისებიანი სიმსივნეა. შარდის სისტემის ინფექცია – ყველაზე ხშირი მიზეზი ახალგაზრდა ქალებში. ბუშტის კიბო – მამაკაცებში მე-4 ხშირი ავთვისებიანი სიმსივნე; მოწევა ყველაზე დიდი რისკ-ფაქტორია.
მიზეზები
შარდის სისტემის ინფექცია (UTI) – ბაქტერიული ინფექცია – ყველაზე ხშირი მიზეზი. E. coli – 80 პროცენტი. ქვედა მუცლის ტკივილი, შარდვისას წვა. შარდის კულტურა და ანტიბიოტიკი სავალდებულოა.
ნეფროლიტიაზი – თირკმლის ქვები – ქოლიკის სახის ტკივილი. შეიძლება სისხლი ვიზუალურად ჩანდეს. CT urography – სტანდარტული გამოკვლევა. ფიტყლი სითხე – 2-3 ლიტრი/დღ – პრევენციისთვის.
ბუშტის კიბო – 40 წელს ზემოთ, მამაკაცებში უფრო ხშირი. მოწევა – მთავარი მიზეზი. ტკივილის გარეშე გროსური ჰემატურია – კლასიკური პრეზენტაცია. ცისტოსკოპია და CT urography – სავალდებულო.
გლომერულონეფრიტი – ჩაი-ყავის ფერის შარდი, ქაფიანი (პროტეინურია). სახის შეშუპება. ANA, ANCA, კომფლიმენტი – სავალდებულო. ნეფრო-ბიოფსია – დიაგნოსტიკა.
ბუშტის პოლიპი – ბენინ-ყოვლად. ეპიზოდური ჰემატურია. ცისტოსკოპია – სავალდებულო. მალიგნიზაციის რისკი – ისტოლოგიაზეა დამოკიდებული.
ანტიკოაგულანტული თერაპია – Warfarin, Xarelto, Eliquis – ჰემატურია გვერდითი ეფექტი. მიუხედავად ამისა, სტრუქტურული მიზეზი სავალდებულოდ გამოსარიცხია.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- გროსური ჰემატურია 40 წელს ზემოთ – ბუშტის კიბო გამოსარიცხია – ექიმი სასწრაფოდ
- ჰემატურია + ცხელება + ზურგის ტკივილი – პიელონეფრიტი – სასწრაფო
- ჰემატურია + ჰიპერტენზია + პროტეინურია – გლომერულონეფრიტი – ნეფროლოგი
- ბავშვის ჰემატურია – ნეფრიტი ან ინფექცია – ბავშვთა ნეფროლოგი
- ტრავმის შემდეგ ჰემატურია – ორგანოს დაზიანება გამოსარიცხია – CT
ხშირად დასმული კითხვები
კ: შარდი ვარდისფერია – ეს ყოველთვის სისხლია?
პ: ვარდისფერი შარდი ყოველთვის ჰემატურია არ არის. ჭარძელი (ანეთება), Rifampicin, B12-ის ჭარბი დოზა – ვარდისფერ შარდს იწვევს. სისხლის წითელი უჯრედების (RBC) მიკრო სკოპული კვლევა – ერთადერთი გზა სისხლის დასადასტურებლად.
კ: ვარჯიშის შემდეგ სისხლი შარდში – ნორმაა?
პ: ინტენსიური ვარჯიშის (მარათონი, კონტაქტური სპორტი) შემდეგ მიკრო ჰემატურია ნორმალურია – 48-72 საათში ქრება. ხანგრძლივი ან გამეორებადი – ნეფროლოგი.
კ: PSA-ს ტესტი ყოველ მამაკაცს სავალდებულოა?
პ: PSA სკრინინგი 50 წელს ზემოთ, ოჯახური ანამნეზი ან ჰემატურია – ექიმი გადაწყვეტს. USPSTF-ი ინდივიდუალურ გადაწყვეტილებას ამჯობინებს. PSA ამაღლება ყოველთვის კიბო არ ნიშნავს.
კ: თირკმლის ქვები ოპერაციის გარეშე გამოდის?
პ: 5 მმ-ზე პატარა ქვა – 90 პროცენტ შემთხვევაში 4-6 კვირაში გამოდის. ფიტყლი სითხე + Alpha-blocker (ტამსულოზინი) – ეხმარება. 5-10 მმ – ESWL (ექსტრაკორპორული შოკ-ტალღა). 10 მმ-ზე მეტი – ენდოსკოპია ან ოპერაცია.
კ: ჰემატურია ანტიკოაგულანტის ფონზე – ვაჩერო?
პ: ანტიკოაგულანტი არ შეჩერდება ექიმის გარეშე – სტროქის ან ემბოლიის რისკი. ჰემატურია + ანტიკოაგულანტი – სტრუქტურული მიზეზი სავალდებულოდ გამოსარიცხია. ნეფროლოგი ან უროლოგი – გამოკვლევა.
კ: კრეატინინი მაღალია – ეს ნიშნავს, რომ თირკმელი ვეღარ მუშაობს?
პ: კრეატინინი GFR-ის (გლომერულური ფილტრაციის) არასრული ასახვაა. eGFR < 60 – ქრონიკული თირკმლის დაავადება. 60-90 – ყურადღება, შემდგომი კვლევა. ნეფროლოგი – CKD-ის სხვა ეტაპებზე.
წყაროები
- Davis R, et al. Diagnosis, evaluation and follow-up of asymptomatic microhematuria in adults. J Urol. 2012.
- NICE. Haematuria. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2023.
- NICE. Suspected cancer: recognition and referral. NG12. London: NICE, 2023.
- Fulgham PF, et al. Clinical relevance of CT compared with ultrasound for urinary stones. J Urol. 2013.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
