ძილის პრობლემები

ICD-11: 7A00 | SNOMED CT: 193462001 | სპეციალობა: ნევროლოგი, ფსიქიატრი, სომნოლოგი

განმარტება

ძილის პრობლემები (Sleep Disorders) მოიცავს: უძილობა (ინსომნია), ჭარბი ძილიანობა, ძილის არარეგულარული რეჟიმი, ძილის ობსტრუქციული აპნოე. ძილი ჯანმრთელობის ფუნდამენტია – ნაკლები ძილი ყველა ორგანო-სისტემაზე მოქმედებს.

გავრცელება

ქრონიკული ინსომნია მოზრდილთა 10-15 პროცენტს (Ohayon, 2002). ძილის ობსტრუქციული აპნოე 30-70 წლის მამაკაცების 24 პროცენტს, ქალების 9 პროცენტს ეხება (Young, 1993).

მიზეზები

ინსომნია (უძილობა) – ძილის დასაწყებში ან შენარჩუნებაში სირთულე. სტრესი, შფოთვა, ცუდი ჰიგიენა. CBT-I – ყველაზე ეფექტიანი მკურნალობა.

ობსტრუქციული ძილის აპნოე – ძილის განმავლობაში სუნთქვის გაჩერება. ხვრინვა, დღის ძილიანობა. CPAP – სტანდარტი.

Restless Legs Syndrome – ფეხებში ნემსისჩხვლეტა ღამით. ძილი ვერ ეძინება. რკინის დეფიციტი, ორსულობა.

ციფრული ეკრანი (ლურჯი სინათლე) – მელატონინის სეკრეცია ეცემა. 2 საათი ეკრანის გარეშე ძილამდე – რეკომენდებული.

Shift Work Sleep Disorder – ღამის ცვლა. ცირკადული რიტმის დარღვევა. ნათლის თერაპია – ეხმარება.

ჰიპოთირეოზი / სხვა სამედიცინო მიზეზი – TSH, CBC, B12, ვიტ.D – ყოველ ქრონიკულ ძილის პრობლემაში.

გამაფრთხილებელი ნიშნები

• ძილის შემდეგ ყოველ დილით თავის ტკივილი – ობსტრუქციული აპნოე – სომნოლოგი
• ბნევა დღისით – ნარკოლეფსია გამოსარიცხია
• ძილის გაჩერება ხუთ წამზე მეტ ხანს – პარტნიორის ყვირილი – CPAP სავალდებულოა
• ბავშვის ხვრინვა – ადენოიდები, ამიგდალები – ლორ ექიმი
• ძილის პრობლემა + დეპრესია + შფოთვა – ფსიქიატრი

ხშირად დასმული კითხვები

კ: ძილის ტაბლეტები უვნებელია?
პ: ბენზოდიაზეპინები (Xanax, Valium) 4 კვირაზე მეტ ხანს – დამოკიდებულება. Z-ჯგუფი (Zolpidem) – ნაკლებად. Melatonin – უსაფრთხო. CBT-I – გაიდლაინის მიხედვით პირველი ხაზი.

კ: ელექტრო-მოწყობილობა ძილს არღვევს?
პ: ლურჯი სინათლე (550 ნმ) მელატონინის სეკრეციას ბლოკავს. 2 საათი ეკრანის გარეშე ძილამდე. Night mode ნახევრად ეხმარება. ოთახი ბნელი, მაგარი, გრილი – ოპტიმალური.

კ: ხვრინვა – ეს სახიფათოა?
პ: ხვრინვა + დღის ძილიანობა + ჭარბი წონა – ობსტრუქციული აპნოე. პოლისომნოგრაფია (ძილის ლაბორატორია) – სავალდებულო. CPAP – 90 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია.

კ: მელატონინი ეხმარება?
პ: მელატონინი ციფრული ეკრანის, Jet lag-ისა და ცვლის მუშების ძილის კორექციაში ეფექტიანია. ინსომნიაში – ნაკლებად. ძილამდე 30-60 წუთი, 0.5-1 მგ. დიდი დოზები – ეფექტი არ გაიზრდება.

კ: CBT-I – ეს რა არის?
პ: Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia – სტრუქტურირებული ფსიქოთერაპია. ძილის ჰიგიენა, სტიმულის კონტროლი, ძილის შეზღუდვა, კოგნიტური რეფრეიმინგი. მედიკამენტებზე მეტად ეფექტიანია (Morin, Lancet, 2016).

კ: ძილის 8 საათი – ეს ყველასთვის სავალდებულოა?
პ: ეროვნული ძილის ფონდის რეკომენდაცია: 18-64 წელი – 7-9 სთ. 65 წელს ზემოთ – 7-8 სთ. 13-17 წელი – 8-10 სთ. მხოლოდ ხანგრძლივობა კი არ – ხარისხი: ღრმა ძილი და REM სრული ციკლი. Short sleepers (6 სთ.) – გენეტიკური, ძალიან იშვიათია.

წყაროები

1. Ohayon MM. Epidemiology of insomnia: what we know and what we still need to learn. Sleep Med Rev. 2002;6(2):97-111.
2. Young T, et al. The occurrence of sleep-disordered breathing among middle-aged adults. NEJM. 1993;328(17):1230-1235.
3. Morin CM, et al. Cognitive behavioral therapy, singly and combined with medication, for persistent insomnia. Lancet. 2009;373(9683):2117-2126.
4. NICE. Insomnia. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2022.
5. National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.

ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა – მიმართეთ ექიმს.