ICD-11: AB01 | SNOMED CT: 404640003 | სპეციალობა: ნევროლოგი, ოტო-რინო-ლარინგოლოგი
განმარტება
თავბრუსხვევა (Dizziness / Vertigo) – სხეულის ბალანსის ან სივრცეში მდებარეობის შეგრძნების დარღვევაა. Vertigo – ობიექტი ან გარემო ბრუნავს. Presyncope – ბნევამდე სისუსტის შეგრძნება. Disequilibrium – სიარულის გაძნელება ბნევის გარეშე. სწორი სიმპტომის განმარტება – სწორი დიაგნოზის გასაღები.
გავრცელება
თავბრუსხვევა ამბულატორიული ვიზიტების 3 პროცენტის მიზეზია. BPPV (კანალოლითიაზი) ყველაზე ხშირი პერიფერიული ვერტიგოა – 50 წელს ზემოთ ქალებში განსაკუთრებით. Meniere-ის დაავადება 0.2 პროცენტ ადამიანს ეხება. ინსულტი – ყველაზე სახიფათო მიზეზი, რომელიც სასწრაფო გამოსარიცხია.
მიზეზები
BPPV – კანალოლითიაზი – ყველაზე ხშირი ვერტიგო. კრისტალები ნახევარწრიულ არხებში. სწრაფ მოძრაობებზე – თავის ბრუნვა 30-60 წამი. Epley-ის მანევრი 90 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია ერთი ვიზიტით.
ვესტიბულარული ნევრიტი – ვირუსული ინფექცია შიდა ყურის ვესტიბულარული ნერვის. მოულოდნელი ძლიერი ვერტიგო, გულისრევა, ღებინება. 1-3 კვირა გრძელდება. კორტიკოსტეროიდი – ეხმარება.
Meniere-ის დაავადება – ეპიზოდური ვერტიგო, სმენის დაქვეითება, ყურის ხმაური (ტინიტუსი), სავსობის შეგრძნება ყურში. შიდა ყურის ჰიდრობი. მარილის შეზღუდვა, შარდმდენი – პირველი ხაზი.
ორთოსტატური ჰიპოტენზია – სწრაფ წამოდგომაზე სისხლის წნევის ვარდნა. გადაჭარბებული ანტიჰიპერტენზიული მედიკამენტი, დეჰიდრატაცია, ასაკი. სისხლის წნევა სამ პოზიციაში – სავალდებულო.
ტვინ-ღეროს ინსულტი – პოსტერიორი ცირკულაციის ინსულტი – HINTS ტრიადა: Head Impulse Test, Nystagmus ტიპი, Test of Skew. ჰორიზონტალური მოვლენა – საშიში ნიშანი. 112 – დაუყოვნებლივ.
ანემია და ჰიპოგლიკემია – ჰემოგლობინის ან სისხლის გლუკოზის კლება – ვერტიგოს გარეშე ბალანსის დარღვევა. სრული სისხლის ანალიზი (CBC) და გლუკოზა – ყოველ ახალ თავბრუსხვევაში.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ვერტიგო + ერთმხრივი ყრუობა + ორმაგი ხედვა – ინსულტი – 112 დაუყოვნებლივ
- ვერტიგო + სახის გაუსადარება ან სიარულის გაძნელება – 112 დაუყოვნებლივ
- ახლადგამოვლენილი ვერტიგო 60 წელს ზემოთ – ინსულტი გამოსარიცხია – ექიმი
- ვერტიგო + ახალი ძლიერი თავის ტკივილი + კისრის ტკივილი – ვერტებრობაზილარული – 112
- ხანდაზმულის თავბრუსხვევა + სიარულის გაძნელება – ვარდნის მაღალი რისკი – სასწრაფო
ხშირად დასმული კითხვები
კ: BPPV-ი სახლში თვითონ ვიმკურნალო?
პ: Epley-ის მანევრი ეფექტიანია, მაგრამ პირველ ჯერზე ექიმი ან ფიზიოთერაპევტი უნდა ასწავლოს – ცდომილი ტექნიკა ვერ ეხმარება. YouTube-ის ვიდეო არ კმარა. შემდეგ ჯერს სახლში გამეორება შეიძლება.
კ: Betaserc (Betahistine) ყველა ვერტიგოს ეხმარება?
პ: Betahistine Meniere-ის დაავადებაში ეფექტიანია. BPPV-ში – Epley-ის მანევრი ეფექტიანია, არა Betaserc. ვესტიბულარული ნევრიტში – კორტიკოსტეროიდი. სწორი დიაგნოზი – სწორი მკურნალობა.
კ: Meniere-ის დაავადება – კვებით კონტროლდება?
პ: დაბალი მარილის დიეტა (2 გ/დღ), კოფეინის, ალკოჰოლის შეზღუდვა კლინიკურად ეფექტიანია. სტრესის მართვა – მნიშვნელოვანი. ეპიზოდების სიხშირე და ინტენსივობა 50-60 პროცენტით მცირდება.
კ: HINTS ტესტი – რა არის?
პ: HINTS ტრიადა: Head Impulse Test (ნორმალური – საშიში), Nystagmus (ვერტიკალური ან ცვლადი – საშიში), Test of Skew (ვერტიკალური გადახრა – საშიში). ეს ტესტი MRI-ზე უფრო სენსიტიურია მწვავე ვერტიგოში ინსულტის გამოსარიცხად.
კ: ვერტიგო მოძრაობის ავადმყოფობაა?
პ: მოძრაობის ავადმყოფობა (Motion Sickness) ვესტიბულარული კონფლიქტია – ვიზუალური და ვესტიბულარული სიგნალები არ ემთხვევა. ეს BPPV-ი ან Meniere-ი არ არის. Dimenhydrinate – ეფექტიანი პრევენციისთვის.
კ: ვერტიგოს შემდეგ ვარჯიში ნებადართულია?
პ: ვესტიბულარული რეაბილიტაციის ვარჯიში (Brandt-Daroff) BPPV-ის შემდეგ – ჩვენება. 2-3 კვირა ყოველდღიური ვარჯიში ვესტიბულარული ადაპტაციას ახდენს. ფიზიოთერაპევტი – სავალდებულო.
წყაროები
- Bhattacharyya N, et al. Clinical practice guideline: benign paroxysmal positional vertigo. Otolaryngol Head Neck Surg. 2017.
- NICE. Dizziness in adults. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2022.
- Kattah JC, et al. HINTS to diagnose stroke in the acute vestibular syndrome. Stroke. 2009;40(11):3504-3510.
- Strupp M, Brandt T. Vestibular neuritis. Semin Neurol. 2009;29(5):509-519.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
