ICD-11: 5C80 | SNOMED CT: 230145002 | სპეციალობა: პულმონოლოგი, კარდიოლოგი
განმარტება
სუნთქვის გაძნელება (Dyspnea) – სუბიექტური სუნთქვის დისკომფორტია, რომელიც ფიზიოლოგიურად გამართლებული ძალისხმევით არ ვლინდება. American Thoracic Society-ის განმარტებით ეს სუნთქვის მუშაობის ინტენსიური, გაუსადარი შეგრძნებაა. მწვავე სუნთქვის გაძნელება სიცოცხლისათვის საშიში სიმპტომია, რომელიც სასწრაფო შეფასებას საჭიროებს.
გავრცელება
სუნთქვის გაძნელება ამბულატორიული ვიზიტების 3.5 პროცენტის მიზეზია. COPD მსოფლიოს სიკვდილიანობის მე-3 მიზეზია (WHO, 2024). გულის უკმარისობა 65 წელს ზემოთ ჰოსპიტალიზაციის ყველაზე ხშირი მიზეზია.
მიზეზები
ასთმა – ბრონქოსპაზმი, ლორწოვანი გარსის შეშუპება, სეკრეტის გადამეტება. ეპიზოდური, შექცევადი ობსტრუქცია. სასტვენა ხმა სუნთქვისას (სვისინგი) დამახასიათებელია.
COPD – ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადება – პროგრესული, შეუქცევადი დაავადება. მოწევა მთავარი მიზეზია. ექსპირატორული სუნთქვის გაძნელება ტიპიური სიმპტომია.
გულის უკმარისობა – მარცხენა პარკუჭის დისფუნქცია ფილტვებში სითხის დაგროვებას იწვევს. ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში სუნთქვის გამძიმება გულის უკმარისობის კლასიკური ნიშანია.
პნევმონია – ფილტვის ქსოვილის ანთება. სუნთქვის გაძნელება, ცხელება და ხველა ერთდროულად. გულმკერდის რენტგენი სავალდებულოა.
ფილტვის ემბოლია – ფილტვის არტერიის ტრომბოზი. მოულოდნელი სუნთქვის გაძნელება, გულმკერდის ტკივილი და ტაქიკარდია სიცოცხლისათვის საშიში სიმპტომების კომბინაციაა.
ანემია – სისხლის ჰემოგლობინის შემცირებისას ქსოვილებს ჟანგბადი არ ეკმარება. სისუსტე, ფერმკრთალობა და სუნთქვის გაძნელება ფიზიკური დატვირთვისას.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- სუნთქვის გაძნელება მოსვენებულ მდგომარეობაში – 112 დაუყოვნებლივ
- ჟანგბადის სატურაცია 92 პროცენტზე დაბლა – 112 დაუყოვნებლივ
- სუნთქვის გაძნელება და გულმკერდის ტკივილი ერთდროულად – ინფარქტი ან ემბოლია – 112
- ლურჯი ტუჩები ან ლურჯი თითები (ციანოზი) – 112 დაუყოვნებლივ
- მოულოდნელი სუნთქვის გაძნელება ყოველგვარი გამომწვევის გარეშე – ემბოლიის ეჭვი – 112
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ჟანგბადის სატურაცია 95 პროცენტია – ეს ნორმალურია?
პ: 95-99 პროცენტი ნორმაა. 94 პროცენტი ექიმის ყურადღებას საჭიროებს. 92 პროცენტზე დაბლა სასწრაფო მდგომარეობაა. COPD-ის პაციენტებში ქრონიკულად 88-92 პროცენტი ნორმა შეიძლება იყოს, მაგრამ ეს ექიმმა უნდა შეაფასოს.
კ: სუნთქვის გაძნელება ფიზიკური დატვირთვისას – ნორმალურია?
პ: ინტენსიური ვარჯიშის დროს სუნთქვის გამძიმება ნორმაა. მაგრამ ჩვეული ყოველდღიური ღონისძიებების – კიბეზე ასვლა ან ფეხით ჩვეული სიარული – შემდეგ სუნთქვის გაძნელება ექიმთან ვიზიტს საჭიროებს.
კ: ასთმის შეტევის დროს რა ვქნა?
პ: სასუნთქი ბრონქოდილატატორი (სალბუტამოლი) 2-4 ინჰალაცია 20 წუთის ინტერვალით. 15-20 წუთში გაუმჯობესება კარგი ნიშანია. 3 დოზის შემდეგ გაუმჯობესება არ არის – სასწრაფო დახმარება.
კ: ფილტვის ემბოლია – როგორ გამოვიცნო?
პ: კლასიკური სიმპტომებია: მოულოდნელი სუნთქვის გაძნელება, გულმკერდის ტკივილი და ტაქიკარდია. ხშირად წინ უსწრებს ხანგრძლივი გაუძრაობა – ფრენა, ოპერაცია ან საწოლი. D-დიმერი და CT ანგიოგრაფია სავალდებულოა.
კ: ღამით სუნთქვის გაძნელებით გავიღვიძე – რა არის?
პ: ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში სუნთქვის გაძნელება გულის უკმარისობის კლასიკური ნიშანია. ასევე შეიძლება ასთმა ან კუჭ-საყლაპავის რეფლუქსი იყოს. ეკოკარდიოგრაფია და გულმკერდის რენტგენი პირველი ნაბიჯია.
კ: პულსოქსიმეტრი სახლში – ეხმარება?
პ: COPD, გულის უკმარისობა ან ასთმის მქონე პაციენტებს პულსოქსიმეტრი სახლში სარგებელი მოაქვს. ნორმა 95-99 პროცენტი. 94 პროცენტი – ექიმი. 92 პროცენტი – 112. ძვირი არ ღირს, ექიმის ვიზიტს ვერ ცვლის, მაგრამ ადრეული გაფრთხილება სასარგებლოა.
წყაროები
- GOLD. Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of COPD. Updated 2024.
- GINA. Global Strategy for Asthma Management and Prevention. Updated 2024.
- Ponikowski P, et al. 2016 ESC Guidelines for acute and chronic heart failure. European Heart Journal. 2016;37(27):2129-2200.
- Konstantinides SV, et al. 2019 ESC Guidelines for acute pulmonary embolism. European Heart Journal. 2020;41(4):543-603.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
