ICD-11: DB93 | SNOMED CT: 18165001 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, ჰეპატოლოგი
განმარტება
კანის სიყვითლე (Jaundice / Icterus) – სისხლში ბილირუბინის მომატების გამო კანის, თვალების სკლეరის და ლორწოვანი გარსების გაყვითლებაა. ყოველთვის სერიოზული ორგანული პათოლოგიის ნიშანია – ექიმი სავალდებულოა.
გავრცელება
ჰეპატიტი B მსოფლიოში 296 მილიონ ადამიანს ეხება (WHO, 2019). ჰეპატიტი C – 58 მილიონი. საქართველოში ჰეპატიტი C-ის პრევალენტობა ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია – მოსახლეობის 5.4 პროცენტი.
მიზეზები
ვირუსული ჰეპატიტი – HAV (კვებით), HBV (სისხლი/სქ.გ.), HCV (სისხლი). სიყვითლე, ღვიძლის ტკივილი, მუქი შარდი.
ალკოჰოლური ჰეპატიტი – ალკოჰოლის ჭარბმა მოხმარებამ ღვიძლი დააზიანა. AST/ALT – 2:1. გამოჯანმრთელება ალკოჰოლის შეწყვეტით.
ქოლელითიაზი – ნაღვლის სადინარის ობსტრუქცია კენჭით. ღვიძლის ყვითელი + ტკივილი + ცხელება – Charcot-ის სამეული.
პანკრეასის კიბო – ობსტრუქციული სიყვითლე. ტკივილის გარეშე. 50+ ასაკი. MRCP, CT.
ჰემოლიზი – სისხლის წითელი უჯრედების სწრაფი დაშლა. ანემია + სიყვითლე. ინდირექტული ბილირუბინი.
ახალშობილის სიყვითლე – ფიზიოლოგიური – 2-3 დღეს. პათოლოგიური – 24 საათში. ფოტოთერაპია. ნეონატოლოგი.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- სიყვითლე + ცხელება + ძლიერი ტკივილი მარჯვენა ნეკნქვეშ – Cholangitis – 112
- სიყვითლე + ღებინება + მუქი შარდი – ჰეპატიტი – სასწრაფო
- ახალშობილი სიყვითლე 24 საათში – ნეონატოლოგი სასწრაფოდ
- სიყვითლე ბილინდ ტკივილით + წონის კლება 50+ – პანკრეასი გამოსარიცხია
- სიყვითლე + ანცეფალოპათია – ღვიძლის სრული უკმარისობა – 112
ხშირად დასმული კითხვები
კ: კანი ოდნავ გაყვითლდა – ეს ყოველთვის ღვიძლია?
პ: ოდნავი სიყვითლე პირველ რიგში სკლერაზე (თვალის თეთრ ნაწილზე) ჩნდება. კაროტინი – ნარინჯი, გოგრა – სიყვითლეს იწვევს, მაგრამ სკლერა თეთრია. ნებისმიერი ეჭვი – ბილირუბინი სისხლში.
კ: ჰეპატიტი C – სრულად განიკურნება?
პ: ჰეპატიტი C დღეს სრულად განიკურნება – Direct Acting Antivirals (DAAs) 8-12 კვირის კურსით. სერვირების ინდიკაცია 95-99 პროცენტი. საქართველოს სახელმწიფო პროგრამა – უფასოდ.
კ: ღვიძლი კარგად ზრდება – ცხიმოვანი ჰეპატოზი?
პ: NAFLD (ნეიტრალური ცხიმოვანი ღვიძლი) მსოფლიოს 25 პროცენტს ეხება. სიმსუქნე, შაქრიანი დიაბეტი – მთავარი ფაქტორები. ულტრასონოგრაფია + AST/ALT – სკრინინგი. დიეტა და ვარჯიში – ეფექტიანი.
კ: ალკოჰოლი ღვიძლს განუკურნებლად ზიანს აყენებს?
პ: ადრეული ალკოჰოლური ღვიძლის დაავადება (ცხიმოვანი ჰეპატოზი, ჰეპატიტი) ალკოჰოლის შეწყვეტით გამოჯანმრთელდება. ციროზი შეუქცევადია. ადრეული დიაგნოზი – კრიტიკულია.
კ: ახალშობილის სიყვითლე – ვინახო სახლში?
პ: ფიზიოლოგიური ახალშობილის სიყვითლე (2-5 დღეს) ბუნებრივი. გაძლიერებული სინათლე (ფანჯარა) – ეხმარება. ახალშობილი 24 საათში ყვითლდება, სიყვითლე სწრაფად ვრცელდება, ბავშვი ლეთარგიულია – ნეონატოლოგი.
კ: ჰეპატიტი C საქართველოში – უფასო მკურნალობაა?
პ: დიახ. საქართველო 2015 წელს ჰეპ. C-ის ელიმინაციის სახელმწიფო პროგრამა დაიწყო – პირველი ქვეყანა მსოფლიოში. Direct Acting Antivirals – Sofosbuvir და Daclatasvir – ეროვნული პროგრამის ფარგლებში უფასოდ. ჰეპ. C-ის სკრინინგი ყველასთვის ნებისმიერ ლაბ. ან ჯანდ. დაწ.
წყაროები
- WHO. Hepatitis B. Key facts. Geneva: WHO, 2019.
- WHO. Hepatitis C. Key facts. Geneva: WHO, 2023.
- EASL. Clinical Practice Guidelines: Management of hepatitis B virus infection. J Hepatol. 2017.
- NICE. Jaundice in newborn babies under 28 days. CG98. London: NICE, 2016.
- Gamkrelidze A, et al. HCV seroprevalence in Georgia. BMC Infect Dis. 2012.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
