ICD-11: DA42 | SNOMED CT: 73879007 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, თერაპევტი
განმარტება
გულჩახლეჩა და გულძმარვა (Heartburn / Gastroesophageal Reflux) – წვის შეგრძნებაა გულმკერდის ქვედა ნაწილსა და ყელში. GERD-ი (Gastroesophageal Reflux Disease) – კუჭის შინაარსი საყლაპავში ბრუნდება, სიმპტომებს ან ქსოვილის დაზიანებას იწვევს. Barrett-ის ეზოფაგუსი – GERD-ის ყველაზე სახიფათო გართულება – ეზოფაგის ადენოკარცინომის წინამორბედია.
გავრცელება
GERD ევროპის მოსახლეობის 25-30 პროცენტს ეხება (Dent et al., 2005). ჰიატალური თიაქარი – ყველაზე ხშირი ანატომიური მიზეზი. Barrett-ის ეზოფაგუსი მოსახლეობის 1-2 პროცენტშია, ხოლო ეზოფაგის ადენოკარცინომის რისკი 0.3-0.5 პროცენტ/წელია.
მიზეზები
GERD – კუჭ-საყლაპავის რეფლუქსი – ქვედა საყლაპავ-კუჭის სფინქტერი (LES) ვეღარ ბლოკავს. გამომწვევი: ჭარბი კვება, ჰიატალური თიაქარი, ჭარბი წონა, ჰორიზონტალური მდგომარეობა ჭამის შემდეგ, ალკოჰოლი, კოფეინი.
ჰიატალური თიაქარი – კუჭის ნაწილი მუცლის ღრუდან გულმკერდში გადადის. GERD-ის გამწვავება. CT ან ბარიუმის კვლევა – დიაგნოსტიკა.
H. pylori ინფექცია – Helicobacter pylori კუჭის წყლულის 80-90 პროცენტის მიზეზია. ეპიგასტრიული ტკივილი, გულჩახლეჩა. H. pylori ტესტი (სუნთქვის ან განავლის) – სავალდებულო.
NSAIDs-ით გამოწვეული გასტრიტი – იბუფროფენი, ასპირინი, ნაპროქსენი – კუჭის ლორწოვანს ზიანს აყენებს. პარაცეტამოლი – უფრო უსაფრთხოა. PPI-ს პარალელური მიღება NSAIDs-თან – სავალდებულო.
Barrett-ის ეზოფაგუსი – GERD-ის გახანგრძლივებული ისტორია. ეზოფაგის ბრტყელი ეპითელი მეტაპლაზირდება. ენდოსკოპია – სავალდებულო სკრინინგი 10+ წლის GERD-ის ისტორიისას.
ფუნქციური დისპეფსია – ობიექტური პათოლოგიის გარეშე კუჭ-ნაწლავის სიმპტომები. სტრესი, ძილის დარღვევა, H. pylori – გამომწვევი. ორგანული მიზეზების გამორიცხვის შემდეგ.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- გულჩახლეჩა + ყლაპვის გაძნელება + პაუზა – ეზოფაგის სიმსივნე – ენდოსკოპია სავალდებულოა
- გულჩახლეჩა + წონის კლება – ონკოლოგია გამოსარიცხია – ექიმი
- გულჩახლეჩა + გულმკერდის ტკივილი 40 წელს ზემოთ – კარდიოლოგი
- სიმპტომები 3 კვირაზე მეტ ხანს, PPI-ს ფონზე – ენდოსკოპია
- სისხლიანი ღებინება + გულჩახლეჩა – კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა – 112
ხშირად დასმული კითხვები
კ: PPI (ომეპრაზოლი) ყოველდღიური გამოყენება – უსაფრთხოა?
პ: გახანგრძლივებული PPI-ი (1 წელს ზემოთ): ვიტამინი B12-ის, Mg-ის, კალციუმის შთანთქმა მცირდება. C. difficile ინფექციის რისკი ოდნავ იზრდება. ექიმი – ყოველ 6-12 თვეს. PPI-ის უქმდება არ შეჩერდეს ექიმის გარეშე.
კ: GERD ოპერაციით განიკურნება?
პ: ლაპაროსკოპიური Nissen ფუნდოპლიკაცია 90 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია. 6 თვის PPI-ი ამჯობინება ოპერაციას. ჰიატალური თიაქარი + ოფლიანი GERD + PPI-ს ინტოლერანტობა – ოპერაციის ჩვენება.
კ: Barrett-ის ეზოფაგუსი – ეს ყოველთვის კიბოა?
პ: Barrett-ი პრეკანცეროზული მდგომარეობაა, მაგრამ კიბოში გადასვლა წელიწადში 0.3-0.5 პროცენტია. ენდოსკოპიური სკრინინგი ყოველ 3-5 წელს. Low-grade dysplasia – ყოველ 6 თვეს. ადრეული ლეზია – ენდოსკოპიური მუქოზური რეზექცია.
კ: ყავა, ციტრუსი, შოკოლადი GERD-ს ყოველთვის ამძიმებს?
პ: ეს საკვები LES-ს ამუშავებს, მაგრამ ინდივიდუალური სხვაობა დიდია. საკვების დღიური ჟურნალი – ყველაზე სწორი გზა გამომწვევების გამოსავლენად. ყოველ ადამიანს საკუთარი ტრიგერი აქვს.
კ: H. pylori-ს ემკურნალა – GERD გამქრება?
პ: H. pylori-ს ერადიკაცია კუჭის წყლულს 90 პროცენტ შემთხვევაში კურნავს. სუფთა GERD-ში (LES-ის უუნარობა) H. pylori-ს ერადიკაცია სიმპტომებს ყოველთვის არ ხსნის – ანატომიური პრობლემა სხვა მიდგომას საჭიროებს.
კ: გულჩახლეჩა ორსულობაში – უსაფრთხო PPI-ია?
პ: ორსულობაში გულჩახლეჩა ძალიან ხშირია (40-80 პროცენტი). ანტაციდი – პირველი ხაზი. Omeprazole – B კატეგორია, ალბათ უსაფრთხო. ექიმი – ოპტიმალური შერჩევა.
წყაროები
- Dent J, et al. Epidemiology of gastroesophageal reflux disease. Gut. 2005;54(5):710-717.
- NICE. Gastro-oesophageal reflux disease and dyspepsia in adults. CG184. London: NICE, 2014.
- Shaheen NJ, et al. Barrett’s esophagus. NEJM. 2009;361(26):2548-2556.
- Vakil N, et al. The Montreal definition and classification of GERD. Am J Gastroenterol. 2006.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
