ICD-11: CB80 | SNOMED CT: 66857006 | სპეციალობა: პულმონოლოგი, ოქტ-ხველოლოგი, ონკოლოგი
განმარტება
ხველა სისხლით (Hemoptysis) – სისხლის ხველებაა, სადაც სისხლი სასუნთქი გზებიდან (ბრონქი, ტრაქეა, ფილტვი) მოდის. განსხვავდება ჰემეტემეზისისგან (ღებინება სისხლით – კუჭ-ნაწლავი). ჰემოფტიზი ყოველთვის სერიოზული მიზეზის გამოსარიცხად სავალდებულო გამოკვლევას საჭიროებს.
გავრცელება
ჰემოფტიზი ყველა სასუნთქ სიმპტომის 7 პროცენტია. ყველაზე ხშირი მიზეზი ბრონქიტია (80 პროცენტი). ფილტვის კიბო – ყველაზე სახიფათო, 40 წელს ზემოთ მოწეველებში. ტუბერკულოზი – საქართველოს კონტექსტში განსაკუთრებული ყურადღება. მასიური ჰემოფტიზი (100 მლ 24 საათში) – სიცოცხლისათვის საშიში სასწრაფო.
მიზეზები
მწვავე ბრონქიტი – ყველაზე ხშირი მიზეზი. ვირუსული ან ბაქტერიული ანთება. ხველება სისხლიანი სეკრეციით. თვითლიმიტირებადი 1-2 კვირა.
ტუბერკულოზი – 2 კვირაზე მეტი ხველება + ღამის ოფლიანობა + წონის კლება. Acid-fast bacilli (AFB) – სავალდებულო. საქართველოს სახელმწიფო ტუბ. სამსახური – უფასო მკურნალობა.
ფილტვის კიბო – 40 წელს ზემოთ, მოწევა – მთავარი ფაქტორი. ქრონიკული ხველება + სისხლი + წონის კლება. Low-dose CT – სკრინინგი 50+ მოწეველებში. ბიოფსია – სავალდებულო.
ბრონქოექტაზია – ბრონქების გაგანიება ქრონიკული ანთებისგან. ქრონიკული ჩირქოვანი ხველება, ბევრი სეკრეცია. CF, COPD, ტუბ. – გამომწვევი. HRCT – სავალდებულო.
ფილტვის ემბოლია – ფილტვის ინფარქტი. მოულოდნელი ქოშინი + სისხლი + ტაქიკარდია. D-დიმერი + CT ანგიოგრაფია – სავალდებულო.
კოაგულოპათია – ანტიკოაგულანტი (Warfarin, Xarelto), ჰეპარინი, ღვიძლის ციროზი. INR, PT/APTT – სავალდებულო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- მასიური ჰემოფტიზი – ჭიქა სისხლი – 112 დაუყოვნებლივ
- ხველა სისხლით + ქოშინი + ტაქიკარდია – ფილტვის ემბოლია – 112
- ხველა სისხლით + წონის კლება + მოწევა 20 წელს ზემოთ – ფილტვის კიბო – CT სასწრაფოდ
- ხველა სისხლით + ღამის ოფლიანობა + ცხელება – ტუბერკულოზი – ექიმი
- ბავშვი ხველა სისხლით – სხვა ეტიოლოგია – ბავშვთა პულმონოლოგი სასწრაფოდ
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ხველა სისხლით – ყოველთვის სახიფათოა?
პ: მცირე სისხლი ბრონქიტის ფონზე – ყველაზე ხშირი, ჩვეულებრივ თვითლიმიტირებადი. მაგრამ ნებისმიერი ჰემოფტიზი CT გულმკერდი + ბრონქოსკოპია გარეშე ვერ შეფასდება. ექიმი სავალდებულოა.
კ: ფილტვის კიბოს CT სკრინინგი – ვის ეხება?
პ: Low-Dose CT სკრინინგი: 50-80 წლის ასაკი, 20 პაკ/წელი მოწევა. FDA-დამტკიცებული 2013 წელს. ადრეული გამოვლენა – 5-წლიანი გადარჩენა 80 პროცენტი. საქართველოში – ეროვნული სკრინინგი ჯერ არარსებობს.
კ: ტუბერკულოზი – საქართველოში რამდენი ეხება?
პ: საქართველო WHO-ს მიხედვით ტუბ. ზომიერი ინციდენციის ქვეყანაა. 2 კვირაზე მეტი ხველება – ტუბ. გამოსარიცხია. BCG-ვაქცინა სკოლამდელ ასაკში. ეროვნული ტუბ. სამსახური – უფასო PCR და MGIT კულტურა.
კ: ბრონქოსკოპია – ტკივილია?
პ: ბრონქოსკოპია ადგილობრივი ანეთეზია + სედაცია. 15-30 წუთი. ამბულატორიული. ახრჩობის შეგრძნება ნორმალურია. შემდეგ 2-4 საათი მეთვალყურეობა.
კ: COPD + ჰემოფტიზი – ეს ახალი სიმსივნეა?
პ: COPD პაციენტებში ახლადგამოვლენილი ჰემოფტიზი ფილტვის კიბოს სკრინინგს სავალდებულოდ საჭიროებს – CT Low-dose. COPD თავისთავად ჰემოფტიზის მიზეზი არ არის.
კ: ბრონქოექტაზია – ოპერაციაა საჭირო?
პ: ლოკალიზებული ბრონქოექტაზია + ხშირი ინფექცია ან მასიური ჰემოფტიზი – ქირურგიული რეზექცია. გავრცელებული – ფიზიოთერაპია, ანტიბიოტიკი, airway clearance. პულმონოლოგი – ინდივიდუალური გადაწყვეტა.
წყაროები
- Bidwell JL, Pachner RW. Hemoptysis: diagnosis and management. Am Fam Physician. 2005;72(7):1253-1260.
- NICE. Suspected cancer: recognition and referral. NG12. London: NICE, 2023.
- WHO. Global tuberculosis report 2023. Geneva: WHO, 2023.
- National Lung Screening Trial Research Team. Reduced lung-cancer mortality with LDCT screening. NEJM. 2011.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
