საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის პროგრამის ფარგლებში, პაციენტს არჩეული, ე.წ. ვიაპ პალატით სარგებლობისას, თანაგადახდის შესაძლებლობა მიეცემა.
სიახლის ამოქმედების შემდეგ, პაციენტს აღარ მოუწევს საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის პროგრამით სარგებლობაზე ერთჯერადი უარის თქმა. მას ექნება შესაძლებლობა, ნებისმიერ სტაციონარულ დაწესებულებაში, პროგრამიდან გასვლის გარეშე, ისარგებლოს თანაგადახდით.
სექტორის ერთობლივი, აქტიური კონსულტაციების შედეგად, განისაზღვრა ვიაიპ პალატის კრიტერიუმები, რომელიც სტანდარტულ პალატასთან შედარებით, მთელ რიგ დამატებით პირობებს უნდა აკმაყოფილებდეს.
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციისა და იუნისეფის მონაცემებით ევროპის რეგიონში წითელას შემთხვევების მაჩვენებელმა 1997 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალ ნიშნულს მიაღწია.
შემთხვევების 40%-ზე მეტი ხუთ წლამდე ბავშვებზე მოდის. ორივე ორგანიზაცია მოუწოდებს ევროპის რეგიონს დაუყოვნებლივ მიიღონ შესაბამისი ზომები ვაქცინაციის მაჩვენებლის ასამაღლებლად.
2024 წელს ევროპის რეგიონში წითელას 127 350 შემთხვევა დაფიქსირდა, რაც 1997 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალ მაჩვენებელს წარმოადგენს. სპეციალისტების თქმით, ეს არის მსოფლიოს საერთო მაჩვენებლის მესამედი.
ჯანმოს ინფორმაციით, 2023 წელს წითელას საწინააღმდეგო ვაქცინაცია ნახევარმა მილიონმა ბავშვმა არ გაიარა. ცნობისთვის, წითელას საწინააღმდეგო ვაქცინა ინფექციისგან 97%-ით იცავს.
სპეციალისტების აზრით, წითელას საწინააღმდეგო ვაქცინაცია აუცილებელია. ისინი აღნიშნავენ, რომ წითელა ერთ-ერთი სერიოზული ინფექციური დაავადებაა და მას ისეთი გართულებების გამოწვევა შეუძლია, როგორებიცაა: პნევმონია, ენცეფალიტი, სიბრმავე და სხვა.
პარლამენტში ინიცირებულ საკანონმდებლო ცვლილებებს ნარკოლოგები დადებითად აფასებენ. სპეციალისტები აცხადებენ, რომ ანტინარკოტიკულ პროპაგანდას და ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციას ქვეყნისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს. მათივე თქმით, მარიხუანა ადამიანის ჯანმრთელობაზე ნეგატიურ გავლენას ახდენს და ფსიქიკურ აშლილობასაც იწვევს. განსაკუთრებით საშიშია ის ახალი ჯიშები, რომლებიც ბოლო პერიოდში გამოჩნდა.
“ნარკოდამოკიდებულება აზიანებს ადამიანში სხეულს, მის ქცევებს, უნარებს, ფსიქიკას, რწმენებს, ფასეულობებს. ვიტყვი, რომ მარიხუანა არის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ნარკოტიკი, მითუმეტეს დღევანდელი მარიხუანა, რომელიც ჰიბრიდული ჯიშებია. ახლა გაძლევს რელაქსაციას, გაძინებს, მაგრამ, გრძელ ვადაში, გინადგურებს ფსიქიკას, აგრესიული ხდები, პიროვნულ აშლილობებს იწვევს,”- აცხადებს ფსიქიატრი, სარეაბილიტაციო ცენტრ “მებას” დამფუძნებელი თამაზ ტუღუში.
პარლამენტში ინიცირებულ საკანონმდებლო ცვლილებებს ნარკოლოგები დადებითად აფასებენ. სპეციალისტები აცხადებენ, რომ ანტინარკოტიკულ პროპაგანდას და ჯანსაღი ცხოვრების წესის პოპულარიზაციას ქვეყნისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს. მათივე თქმით, მარიხუანა ადამიანის ჯანმრთელობაზე ნეგატიურ გავლენას ახდენს და ფსიქიკურ აშლილობასაც იწვევს:
“მძიმე ნარკოტიკი”, ყველამ იცის, რომ დამოკიდებულებას იწვევს და ძალიან ბევრ ზიანს აყენებს, მაგრამ კანაფი რატომღაც მიჩნეული იყო როგორც მსუბუქი ნარკოტიკი, რაც აბსოლუტურად მიუღებელია. კანაფს აქვს ძალიან დიდი დამოკიდებულება, ძალიან დიდი მოხსნის სინდრომი, რასაც “ლომკას” ეძახიან. კანაფის შემდეგ არის ძალიან ბევრი ფსიქიკური დაზიანება, რომლებიც რჩება – შექცევადიც და შეუქცევადიც. არის დეპრესიულობა, კონცენტრაციის პრობლემები, ძილის არევა.
თუმცა, არის, სამწუხაროდ, ძალიან შეუქცევადი პროცესებიც და ეს არის კანაფის ფსიქოზი, რომელიც არ არის იმაზე დამოკიდებულება, თუ რამდენად ხშირად მოიხმარს ადამიანი… შესაძლებელია, იყოს ერთჯერადი მოხმარება, რადგან არ ვიცით, ვისი ფსიქიკა რას მალავს და ამ ადამიანის ცხოვრება გაიყოს მანამდე და – შემდეგ. ფსიქოზი არის მთელი ცხოვრების ტვირთი,” – აცხადებს სარეაბილიტაციო კლინიკების – “სანამენტეს” და “პომელის” დამფუძნებელი ნინო მენაღარიშვილი.
ორი კვირით ინტერნეტის შეზღუდვა აძლიერებს ფსიქიკურ ჯანმრთელობას და კონცენტრაციას
დღესდღეობით, სმარტფონები და მათი ინტერნეტით წვდომა ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. თუმცა, მეცნიერები ინტერესდებიან, თუ რა გავლენას ახდენს ეს ჩვენი ტვინისა და ფსიქიკის ფორმირებაზე. თუ რამდენად უარყოფითად მოქმედებს სმარტფონებზე მუდმივი დამოკიდებულება, ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად საინტერესო კვლევა ჩატარდა.
ექსპერიმენტი და მისი შედეგები
მეცნიერებმა ჩაატარეს ექსპერიმენტი, რომლის ფარგლებშიც 467 მონაწილეს სმარტფონზე ინტერნეტთან წვდომა ორი კვირით შეუზღუდეს. მონაწილეებს შესაძლებლობა ჰქონდათ ეპასუხათ სატელეფონო ზარებისთვის, გაეგზავნათ ტექსტური შეტყობინებები და ინტერნეტი კომპიუტერით, თუმცა მათი მობილური ტელეფონები ინტერნეტთან დაკავშირებული ფუნქციებისგან იყო იზოლირებული.
კვლევის შედეგად, მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორ კვირაში, ინტერნეტისგან შესვენება სასარგებლო გავლენას ახდენს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. მონაწილეები სარგებლობდნენ სხვადასხვა ტესტებით, რომლებსაც გამოიყენებდნენ კონცენტრაციის და ფსიქიკური მდგომარეობის შეფასებისათვის. შედეგები მოულოდნელი იყო: 91%-მა მონაწილემ აღიარა, რომ მათი ფსიქიკური მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა, ხოლო კონცენტრაციის უნარი თითქმის ყველა მონაწილეს მნიშვნელოვნად გაუუმჯობესდა.
რატომ არის ინტერნეტისგან შესვენება სასარგებლო?
ადრიან უორდი, კვლევის თანაავტორი და ოსტინის ტეხასის უნივერსიტეტის პროფესორი, ამბობს: „სმარტფონებმა და ინტერნეტმა ჩვენი ცხოვრება და ქცევა რადიკალურად შეცვალა სულ რაღაც 15 წელიწადში. მიუხედავად ამისა, ჩვენი ფსიქიკა გაუმართლებლად ადაპტირდა ასეთ ცვლილებებთან. კვლევის შედეგები გვაჩვენებს, რომ მუდმივი კავშირი ინტერნეტთან არა მხოლოდ არ არის სასარგებლო, არამედ შეიძლება ფსიქიკაზე უარყოფითად მოქმედებდეს.“
მთლიანობაში, ინტერნეტისგან ორკვირიანი შესვენებით კვლევის მონაწილეებს ანტიდეპრესანტის ეფექტი ჰქონდათ. მეცნიერები ამას ხსნიან იმით, რომ ინტერნეტის გარეშე მათ მეტი დრო მიეცათ რეალურ საგნებზე ფიქრისთვის, როგორიცაა ჰობი, პირისპირ ურთიერთობები, ბუნებაში სეირნობა და სხვა. კვლევის მონაწილეებს უფრო ხშირად სძინავთ, მეტ სოციალურ კონტაქტებს ამყარებენ და მათ შეუძლოიათ მეტი კონტროლი ჰქონოდეთ თავიანთ გადაწყვეტილებებზე.
მომავალი კვლევები
მეცნიერებს ახლა სურთ აღნიშნული ექსპერიმენტის გაგრძელება და ამ კვლევის უფრო ხანგრძლივად ჩატარება. მათ აინტერესებთ, თუ როგორ შეიძლება რამდენიმე თვე ინტერნეტის გარეშე ცხოვრება და მისი გავლენა ადამიანების ფსიქიკურ მდგომარეობაზე.
დასკვნა
კვლევა გვიჩვენებს, რომ ინტერნეტზე მუდმივი წვდომამ შეიძლება ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე უარყოფითად იმოქმედოს, ხოლო მისი შეზღუდვა (მით უმეტეს, რამდენიმე კვირით) აძლიერებს კონცენტრაციას, ფიზიკურ და სოციალურ აქტივობას, რაც საბოლოო ჯამში აუმჯობესებს მენტალურ კეთილდღეობას.
ჯანდაცვის მინისტრი მიხეილ სარჯველაძე დიალიზის სერვისის მიმწოდებელი დაწესებულებებისა და დიალიზის, ნეფროლოგიისა და თირკმლის ტრანსპლანტაციის კავშირის წარმომადგენლებს შეხვდა.
ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, უწყების ხელმძღვანელმა, შეხვედრის მონაწილეებთან ერთად, დიალიზის სერვისის სატარიფო პოლიტიკა, ხარისხის კონტროლისა და ჰემოდიალიზის პროგრამის მიმდინარეობის საკითხები განიხილა. ასევე, შეხვედრაზე საუბარი შეეხო სექტორში არსებულ გამოწვევებსა და მათი გადაჭრის გზებს.
მინისტრის განცხადებით, წლების განმავლობაში, ჰემოდიალიზის დაფინანსების მოდელი და ტარიფი უცვლელი იყო, დღეს კი აღნიშნული ტარიფი გაზრდილია.
შეხვედრაზე, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ პროგრამის ეფექტიანობის გაზრდის მიზნითა და პაციენტის საუკეთესო ინტერესის გათვალისწინებით, დიალიზის სერვისის მიმწოდებელი დაწესებულებების წარმომადგენლებთან აქტიური მუშაობა მომავალშიც გაგრძელდება.
აღსანიშნავია, რომ თირკმლის მსოფლიო დღე, ყოველწლიურად, მარტის მეორე ხუთშაბათს აღინიშნება და მისი მიზანია, ხელი შეუწყოს საზოგადოების ინფორმირებას თირკმლის დაავადებებისა და ამ დაავადებების თავიდან აცილების გზების შესახებ.
შეხვედრას, ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილეები ირაკლი სასანია, თეა გიორგაძე და სამინისტროს სხვა წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.
კუნთების ჰიპერტროფიისთვის ვარჯიშისას მნიშვნელოვანია კუნთებისათვის საკმაო რაოდენობის მუშაობა. სიმატო ტიპზე, სხეულის კომპოზიციაზე, ცხოვრების წესზე (სამუშაო გრაფიკი, დასვენების ინტერვალი, კვება) ვარჯიშის მოცულობა უნდა იყოს ყველა ამ ფაქტორის მიხედვით გათვალისწინებული.
2. მოდერაციული ინტენსივობა:
ჩვეულებრივ გამოიყენება ვარჯიშის მოდერაციული ინტენსივობა, რაც ნიშნავს თითოეულ მისვლაზე 8-12 გამეორებას. გამეორებათა ეს დიაპაზონი ოპტიმალურად ითვლება კუნთების ჰიპერტროფიის განვითარებისთვის. თუმცა ძალიან მნიშვნელოვანია მოძრაობის შესრულების დრო. ერთ გამეორებაზე ოპტიმალურია 5-6 წამი.
3. დასვენების კონტროლირებადი დრო:
კუნთების ჰიპერტროფიისთვის ვარჯიშისას რეკომენდებულია მისვლებს შორის დასვენების დროის კონტროლი. დასვენების ინტერ ვალი ყველას ინდივიდუალური აქვს, თუმცა არის საერთო რეკომენდაციები, 40-60 წამი პატარა ჯგუფის კუნთების ვარჯიშის შემთხვევაში, ხოლო 90-120 წამი – დიდი ჯგუფის კუნთების ვარჯიშისას.
არსებობს ფორმულა – „დატვირთვის ხანგრძლივობა გამრავლებული 5-10 წამზე = დასვენების ინტერვალს“.
5 წამზე უნდა გავამრავლოთ, თუ დატვირთვა იყო საშუალო ინტენსივობის და 10 წამზე – თუ დატვირთვა იყო მაღალი ინტენსივობის. თუმცა ყველა ფორმულა მიახლოებითია.
4. ვარჯიშების მრავალფეროვნება: მაქსიმალური ჰიპერტროფიის მისაღწევად რეკომენდებულია სხვადასხვა მოძრაობის ჩართვა კუნთების თითოეული ჯგუფისთვის. ეს იძლევა სხვადასხვა კუნთოვანი ბოჭკოს გააქტიურებისა და მათი ზრდის სტიმულირების შესაძ ლებლობას.
5. პროგრესული გადატვირთვა: პროგრესული გადატვირთვა კუნთების ჰიპერტროფიისთვის ვარჯიშის მთავარი პრინციპია.
ფიზიკური ფორმის გაუმჯობესებისა და კუნთების ადაპტაციის მიხედვით წონა და ვარჯიშის ინტენსივობა თანდათან უნდა გაიზარდოს კუნთების ზრდის სტიმულის შესანარჩუნებლად.
გამძლეობის ვარჯიშების სისტემა მიზნად ისახავს კარდიორესპირატორული გამძლეობის განვითარებას, გულსის ხლძარღვთა და სასუნთქი სისტემების მუშაობის ეფექტურობის გაუმჯობესებას.
იგი ემყარება ვარჯიშებს, რომლებიც ზრდის ფიზიკური აქტივობის ხანგრძლივობას და ინტენსივობას. აქ მოცემულია გამძლეობის ვარჯიშების სისტემის რამდენიმე ძირითადი პრინციპი
1. კარდიოვარჯიშები:
კარდიოვარჯიშები, როგორიცაა: სირბილი, ცურვა, ველოსიპედის ტარება ან ელიპტიკური ტრენაჟორი, საერთო გამძლეობის განვითარების ერთ-ერთი საშუალებაა, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ დატვირთვის ინტენსივობა იყოს კარდიო ზონაში ან ესაზღვრებოდეს აერობულსა და ანეორობულს. ის ხელს უწყობს გულსისხლძარღვთა სისტემის გაძლიერებას და კუნთებით ჟანგბადის მოხმარების გაუმჯობესებას.
2. ინტერვალური ვარჯიში: ინტერვალური ვარჯიში მოიცავს მაღალი და დაბალი ინტენსივობის ვარჯიშების მონაცვლეობას. მაგალითად, სპრინტების მონაცვლეობას აქტიური დასვენების პერი ოდებთან. ეს მიდგომა ხელს უწყობს გამძლეობის განვითარებას და ფიზიკური მომზადების დონის გაზრდას.
3. დატვირთვის თანდათანობითი ზრდა: მნიშვნელოვანია, თანდათან გაიზარდოს ვარჯიშის ინტენსივობა და მოცულობა იმისათვის, რომ ორგანიზმს შევუქმნათ ადეკვატური იმპულსი ადაპტაციისათვის. არსებობს სტრესის რამდენიმე ტიპი, მათ შორისაა: დისტრესი – ნეგატიური და ეუტსტრესი – სასარგებლო, ზომიერი. როცა ფიზიკური აქტივობით ვართ დაკავებულები, ამ აქტივობის ხანგრძლივობა და ინტენსივობა განაპირობებს სტრესის დონეს და კორტიზოლის ზრდას. აქედან გამომდინარე, გვჭირდება მეტი სიფრთხილე და თვითდაკვირვება.
როგორც წესი, ეს უნდა მოხდეს ეტაპობრივად. ვთქვათ, უკვე არსებული სამუშაო წონის 5 პროცენტით გაზრდა. რაც უფრო მაღალია თქვენი სამუშაო წონა და რაც უფრო ახლოს ხართ ე. წ. პიკთან, მით უფრო ნაკლებია პროგრესის პროცენტი.
4. ვარჯიშების მრავალფეროვნება: პლატოების თავიდან ასაცილებლად და მოტივაციის შესანარჩუნებლად მნიშვნელოვანია სხვადასხვა სახის გამძლეობის ვარჯიშის ჩართვა.
ეს შეიძლება იყოს ხანგრძლივი, ნელი, ინტერვალური, გორაკების დაძლევითი ვარჯიშები და ფიზიკური აქტივობის სხვა ფორმები.
ღია ოპერაციის გარეშე, ტრანსკათეტერული აორტის სარქვლის ჩანაცვლება თბილისისა და ბათუმის სამედიცინო დაწესებულებში აჭარის მკვიდრ სამ პაციენტს უკვე ჩაუტრდა.
ე.წ. TAVI რეკომენდებულია არაოპერირებად პაციენტებში, რომელთა ლეტალობის რისკი 50%-ზე მეტია. სამედიცინო მომსახურება ძვირადღირებულია, ამიტომ მისი დაფინანსება აჭარის ჯანდაცვის სამინისტრომ წელს დაიწყო.
აჭარაში, სამინისტროს დაფინანსებით პირველი ოპერაცია მაღალტექნოლოგიურ ჰოსპიტალ „მედცენტრში“ 91 წლის პაციენტს ჩაუტარდა.
კლინიკა „მედცენტრში“ ვიზიტის ფარგლებში მინისტრი სამედიცინო დაწესებულების ექიმებს შეხვდა. ნინო ნიჟარაძემ ისაუბრა სამინისტროს მიერ პროგრამებში განხორციელებულ სხვადასხვა ცვლილებაზე და სამომავლო ხედვებზე.
ტერნერის სინდრომი და სხვა შემაერთებელქსოვილოვანი დარღვევები);
რისკ-ჯგუფს მიეკუთვნებიან მამაკაცები (65%), რომელთა ასაკი 60-70 წელია.
სიმპტომები:
უეცრად დაწყებული ძლიერი ტკივილი გულმკერდის არეში, ირადიაციით ხერხემლის გასწვრივ, შესაძლოა ასევე გამოვლინდეს ტკივილი ეპიგასტრიუმის (კუჭის) არეში, სუნთქვის გაძნელება, ქოშინი და ცნობიერების დათრგუნვა, ზოგჯერ ვლინდება ნევროლოგიური სიმპტომები (მხედველობის გაორება, მეტყველების გაძნელება, სისუსტე ან მოძრაობის შეზღუდვა კიდურებში).
დიაგნოზი:
ექოკარდიოგრაფიული კვლევა, ტრანსეზოფაგური ექოკარდიოგრაფიული კვლევა, საბოლოო დიაგნოზის დადასტურება ხდება გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფიით (კონტრასტით), ან მაგნიტო-რეზონანსული კვლევით.
მკურნალობა:
მკურნალობის ტაქტიკა დამოკიდებულია თუ რომელ სეგმენტშია დისეცირუბული უბანი. მკურნალობა ხდება ენდოვასკულური ან ღია ქირურგიული ჩარევით.
პრევენცია:
არტერიული წნევის ციფრების მონიტორინგი. დადასტურებული აორტის დილატაცია/ანევრიზმის შემთხვევაში, კარდიოლოგის მეთვალყურეობა და ექოკარდიოგრაფიული შეფასება ყოველ 6 თვეში / 1 წელში ერთხელ.
ექიმთან ვიზიტის დასაჯავშნად დარეკეთ ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტლის ცხელ ხაზზე 032 222 22 11
თბილისის მერიის პროგრამით – „აუტიზმისსპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის“ განსაზღვრულ მომსახურებას დამატებით 300 ბავშვი და მოზარდი მიიღებს.
როგორც დედაქალაქის მერმა, კახა კალაძემ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის სხდომაზე აღნიშნა, შესაბამისი ცვლილებები პირველი აპრილიდან შევა ძალაში.
„თბილისის მერია აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვებისა და მოზარდების მხარდაჭერას განაგრძობს და „აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის“ პროგრამაში ცვლილებებს მუდმივად ახორციელებს. მორიგი ასეთი ცვლილებით, პირველი აპრილიდან პროგრამით განსაზღვრულ მომსახურებას დამატებით 300 ბავშვი და მოზარდი მიიღებს. ეს სიახლე აუტიზმის შესახებ ცნობიერების ამაღლების მსოფლიო დღეს უკავშირდება და მიზნად აღნიშნული საჭიროების მქონე ოჯახების გვერდით დგომას ისახავს, რადგან ამ სერვისის უწყვეტ რეჟიმში მიღება დიდ თანხასთან არის დაკავშირებული“, – აღნიშნა თბილისის მერმა.
მისივე თქმით, თბილისის მერიის პროგრამის მიმდინარე წლის ბიუჯეტი 11 245 000 ლარამდე გაიზარდა და აპრილიდან 2 400 ბავშვს და მოზარდს დაუფინანსდება მულტიდისციპლინური გუნდის მიერ შედგენილი კომპლექსური თერაპიის 20 სეანსი.
„რაც შეეხება სერვისის განმახორციელებელ დაწესებულებებს, მათი რიცხვიც გაზრდილია. იანვრიდან მერიის პროგრამით გათვალისწინებული მომსახურების მიმწოდებლად მე-11 ორგანიზაცია ჩაერთო. აღსანიშნავია, რომ „აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის პროგრამის“ დაწყების დროისთვის, 2015 წლის ივლისში პროგრამაში სერვისის მიმწოდებელი ორი დაწესებულება და 325 ბავშვი იყო ჩართული, ხოლო ბიუჯეტი 500 000 ლარს შეადგენდა. მას შემდეგ პროგრამის ბიუჯეტი ყოველწლიურად იზრდებოდა და, შესაბამისად, მეტი ბავშვის დაფინანსება ხდებოდა შესაძლებელი. ასევე მოიმატა ერთი ბენეფიციარის დაფინანსების ოდენობამ“, – განაცხადა კახა კალაძემ.
სამედიცინო სფეროს ერთ-ერთი მთავარი პრინციპი არის ექიმის დამოუკიდებლობა და სამედიცინო ეთიკის დაცვა. სამედიცინო გადაწყვეტილებები უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ და მხოლოდ პაციენტის ჯანმრთელობის საჭიროებებს და სამეცნიერო მტკიცებულებებს. თუმცა, სამწუხაროდ, თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემაში ხშირად ვხვდებით შემთხვევებს, როცა ფინანსური ინტერესები ექიმის არჩევანს ზღუდავს და გავლენას ახდენს პაციენტის მკურნალობაზე.
რამდენად ლეგიტიმურია ასეთი პრაქტიკა?
რა რისკებს შეიცავს ფინანსური ზეწოლა ჯანდაცვის სფეროში?
როგორ შეიძლება დავიცვათ სამედიცინო ეთიკა და პაციენტის უფლებები?
ამ სტატიაში განვიხილავთ, რატომ არის დაუშვებელი ფინანსების ჩარევა ექიმის გადაწყვეტილებებში, რა გავლენა აქვს ამას ჯანდაცვის ხარისხზე და როგორ შეიძლება ამ პრობლემის გადაჭრა.
როცა ფინანსები გადაწყვიტავს ადამიანის ჯანმრთელობას
ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირებისთვის ფინანსური რესურსები მნიშვნელოვანია, მაგრამ როდესაც ფინანსები გადამწყვეტ როლს ასრულებს სამედიცინო გადაწყვეტილებებში, ეს ქმნის მძიმე პრობლემებს როგორც ექიმებისთვის, ისე – პაციენტებისთვის.
როგორ მოქმედებს ფინანსური ზეწოლა?
სამედიცინო სერვისების შეზღუდვა – ექიმს შეიძლება ჰქონდეს შეზღუდული არჩევანი პაციენტისთვის ხელმისაწვდომი მკურნალობის მეთოდებში, თუ გარკვეული სამედიცინო დაწესებულება ან დაზღვევა მხოლოდ კონკრეტულ პროტოკოლს ან პრეპარატს აფინანსებს.
პაციენტის ინტერესების უგულებელყოფა – თუ ექიმს აქვს ბონუსი, რომელიც დამოკიდებულია გამოყოფილი ბიუჯეტის ეკონომიაზე ან მომსახურების მოცულობაზე, მან შესაძლოა ნაკლებად ინერვიულოს პაციენტის რეალურ საჭიროებებზე.
ფარმაცევტული კომპანიების გავლენა – ხშირია შემთხვევები, როდესაც ფარმაცევტული კომპანიები ცდილობენ გარკვეული მედიკამენტების ან სამედიცინო აღჭურვილობის გამოყენების წახალისებას ფინანსური შეღავათებით, რაც საბოლოოდ ექიმის არჩევანზე მოქმედებს.
არაგონივრული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა – ექიმებს ზოგჯერ უბიძგებენ ზედმეტი გამოკვლევებისა და მკურნალობისკენ, რაც ზრდის ჯანდაცვის ხარჯებს, თუმცა არ აუმჯობესებს პაციენტის მდგომარეობას.
რა შედეგები მოაქვს ფინანსურ ზეწოლას?
დაბალი ხარისხის მკურნალობა – ექიმის მიერ ფინანსური ფაქტორების გათვალისწინება შეიძლება უარყოფითად აისახოს პაციენტის ჯანმრთელობაზე.
სამართლიანობის დარღვევა – ფინანსური ინტერესების გავლენა უთანასწორობას ქმნის, რადგან პაციენტების ნაწილი იღებს არასათანადო ან საჭიროებაზე ნაკლებ მომსახურებას.
საზოგადოების უნდობლობა ჯანდაცვის სისტემის მიმართ – როდესაც მოქალაქეები აცნობიერებენ, რომ ფინანსური მოტივაციები ზემოქმედებენ ექიმის გადაწყვეტილებებზე, მათი ნდობა მედიცინისადმი მცირდება.
როგორია საერთაშორისო სტანდარტები?
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები მკაცრად მიუთითებენ, რომ ექიმის გადაწყვეტილებები მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო მტკიცებულებებზე უნდა იყოს დაფუძნებული.
Accreditation Canada-ის და Joint Commission International-ის (JCI) სტანდარტები ხაზგასმით მოითხოვენ:
მკაცრი რეგულაციების შექმნას, რომლებიც ზღუდავს ფინანსური ზეწოლის გავლენას;
ექიმებისთვის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას მკურნალობის პროცესში;
სამედიცინო ორგანიზაციების გამჭვირვალე დაფინანსების უზრუნველყოფას;
პაციენტის ინფორმირებულობის გაზრდას, რომ მათ ჰქონდეთ მკურნალობის თავისუფალი არჩევანი.
ბევრ ქვეყანაში უკვე მოქმედებს მკაცრი კანონები, რომლებიც ზღუდავენ ფარმაცევტული კომპანიებისა და ჯანდაცვის დაწესებულებების მხრიდან ექიმზე ფინანსურ გავლენას.
საქართველოში არსებული მდგომარეობა
საქართველოში ჯანდაცვის სექტორი არაერთ გამოწვევას აწყდება, მათ შორის არის:
არასათანადო რეგულაციები – ჯერჯერობით ქვეყანაში არ არსებობს მკაცრი რეგულაციები, რომლებიც სრულად უზრუნველყოფენ ექიმის გადაწყვეტილებების დამოუკიდებლობას.
ფინანსური ინტერესი გარკვეულ კლინიკებში – ხშირია შემთხვევები, როდესაც პაციენტებს ურჩევენ კონკრეტულ კლინიკას ან პრეპარატს ფინანსური ინტერესებიდან გამომდინარე.
დაზღვევის ბარიერები – ბევრი პაციენტი ვერ იღებს საჭირო მკურნალობას, რადგან მათი დაზღვევა არ ფარავს ოპტიმალურ სერვისებს, ხოლო ექიმი იძულებულია აირჩიოს მხოლოდ დაფინანსებული ვარიანტი.
პაციენტებმა უნდა იცოდნენ თავიანთი უფლებები და მოითხოვონ დამოუკიდებელი და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მკურნალობა.
„ექიმს უნდა ჰქონდეს სრული დამოუკიდებლობა სამედიცინო გადაწყვეტილებების მიღებაში. სამედიცინო ეთიკა და პაციენტის კეთილდღეობა უნდა იყოს მთავარი პრიორიტეტი, ხოლო ფინანსური ინტერესები – სრულად გამორიცხული. ჩვენ უნდა შევქმნათ სისტემა, სადაც ექიმი არ იქნება იძულებული, ფინანსური ფაქტორების გამო კომპრომისზე წავიდეს. ეს არის ის, რასაც უნდა ვცდილობდეთ როგორც საზოგადოება!“
როგორ შეიძლება პრობლემის გადაჭრა?
სამედიცინო რეგულაციების გამკაცრება – საჭიროა მკაცრი საკანონმდებლო ჩარჩო, რომელიც ექიმის დამოუკიდებლობას დაიცავს.
მოქალაქეების ინფორმირება – პაციენტებმა უნდა იცოდნენ თავიანთი უფლებები და სამედიცინო მომსახურების ხარისხის შეფასების კრიტერიუმები.
სამედიცინო განათლების გაძლიერება – ექიმებს უნდა ჰქონდეთ ეთიკის, მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინის და პაციენტის უფლებების დაცვაზე მეტი ცოდნა.
გამჭვირვალე დაფინანსება – სამედიცინო დაწესებულებებს უნდა ჰქონდეთ უფრო გამჭვირვალე ფინანსური მენეჯმენტი, რაც შეამცირებს ინტერესთა კონფლიქტს.
დასკვნა
ფინანსური ინტერესების ჩარევა ექიმის გადაწყვეტილებებში სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს როგორც პაციენტების ჯანმრთელობისთვის, ისე ჯანდაცვის სისტემის მთლიანობისთვის.
ექიმი უნდა იყოს თავისუფალი ნებისმიერი ფინანსური ზეწოლისგან და მისი გადაწყვეტილებები უნდა ემყარებოდეს მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო მტკიცებულებებს და პაციენტის ინტერესებს.
დროა, საზოგადოება და რეგულატორები აქტიურად ჩაერთონ ამ საკითხში, რათა პაციენტებს ჰქონდეთ უსაფრთხო, სამართლიანი და ეთიკურად მართებული ჯანდაცვა.
შენი ექიმი – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: www.sheniekimi.ge
შენი მედიცინა – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა:
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს სტატია, რათა ყველასთვის ნათელი იყოს, რატომ არ უნდა ექვემდებარებოდეს ექიმი ფინანსურ ზეწოლას!
