რა არის მეჭეჭი, რა იწვევს მას და როგორ ვუმკურნალოთ
მეჭეჭები ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კანის ვირუსული წარმონაქმნია, რომელიც განსაკუთრებით ხშირია ბავშვებსა და ახალგაზრდებში. მიუხედავად იმისა, რომ მეჭეჭები უმეტეს შემთხვევაში კეთილთვისებიანია, მათი გადამდები ბუნება, გავრცელების ტენდენცია და ყოველდღიურ ცხოვრებაზე ზემოქმედება მნიშვნელოვან კლინიკურ და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრობლემას ქმნის [1].
საქართველოში მეჭეჭების მიმართ დამოკიდებულება ხშირად დაკავშირებულია თვითმკურნალობასთან და ხალხური მეთოდების გამოყენებასთან, რაც შესაძლოა სერიოზული გართულებების მიზეზი გახდეს. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია მოსახლეობისთვის სწორი ინფორმაციის მიწოდება და კანის ჯანმრთელობის საკითხებზე ცნობიერების ამაღლება, რასაც აქტიურად ემსახურება პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge.
პრობლემის აღწერა
მეჭეჭები წარმოადგენს კანის ზედაპირზე განვითარებულ ვირუსულ წარმონაქმნებს, რომლებიც ადამიანის პაპილომა ვირუსით არის გამოწვეული. ისინი შეიძლება გაჩნდეს სხეულის ნებისმიერ უბანზე, თუმცა ყველაზე ხშირად გვხვდება სახეზე, ხელებზე, ფეხებზე და ხელის ან ფეხის გულებზე.
მეჭეჭები გადამდებია და ვრცელდება როგორც უშუალო კანით კონტაქტისას, ასევე საერთო პირადი ნივთების გამოყენების შედეგად, მაგალითად პირსახოცით ან სხვა ჰიგიენური საშუალებებით [2].
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ბავშვთა კოლექტივებში (ბაღი, სკოლა) ინფექციის გავრცელების რისკი მაღალია. მეჭეჭები ხშირად იწვევს დისკომფორტს, ქავილს, ტკივილს და ზოგჯერ გადაადგილების პრობლემებსაც კი, რაც სოციალურ და ფსიქოლოგიურ დატვირთვას ზრდის.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ადამიანის პაპილომა ვირუსი კანის ზედაპირულ უჯრედებში აღწევს მცირე დაზიანებების გზით და იწვევს ეპიდერმისის უჯრედების გამრავლებას, რის შედეგადაც წარმოიქმნება მეჭეჭი [1].
ვირუსის სხვადასხვა ტიპი სხვადასხვა ლოკალიზაციას უკავშირდება:
– ხელის მეჭეჭები ხშირად გამოწვეულია HPV ტიპებით 2 და 4
– ფეხის გულზე არსებული მეჭეჭები — ტიპებით 1 და 57 [3]
მეჭეჭების გავრცელებას ხელს უწყობს:
– იმუნური სისტემის სისუსტე
– კანის ხშირი დაზიანება
– ტენიანი გარემო (საცურაო აუზები, სპორტული დარბაზები)
– ბავშვთა ასაკი, რადგან იმუნური პასუხი ჯერ სრულად ჩამოყალიბებული არ არის [4]
კლინიკურად მეჭეჭები შეიძლება იყოს:
– ჩვეულებრივი (ვულგარული)
– ბრტყელი
– პლანტარული (ფეხის გულზე)
– ძაფისებრი (სახეზე, კისერზე)
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მეჭეჭები ხშირად თვითგანკურნებადია. იმუნური სისტემა გარკვეული დროის შემდეგ იწყებს ვირუსთან ბრძოლას და წარმონაქმნები შესაძლოა რამდენიმე თვეში ან წელიწადში გაქრეს [2].
თუმცა, თუ მეჭეჭები მტკივნეულია, სწრაფად მრავლდება ან ხელს უშლის ყოველდღიურ ცხოვრებას, შესაძლოა საჭირო გახდეს მკურნალობა.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევების მიხედვით, ბავშვთა დაახლოებით 10–20%-ს ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე უვითარდება მეჭეჭები [5].
პლანტარული მეჭეჭები განსაკუთრებით ხშირია მოზარდებში და სპორტსმენებში, რადგან ფეხის ზედაპირი ხშირად ზიანდება და ვირუსისთვის შეღწევა მარტივდება [6].
მეჭეჭების მკურნალობის ყველაზე გავრცელებული მეთოდებია:
– სალიცილის მჟავის პრეპარატები
– კრიოთერაპია (გაყინვა)
– ლაზერული მოცილება
– იმუნომოდულაციური თერაპია [7]
თუმცა, სპეციალისტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ თვითმკურნალობა და მექანიკური დაზიანება ზრდის ინფექციის გავრცელებისა და ნაწიბურების განვითარების რისკს.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები მკაფიოდ აფრთხილებენ მოსახლეობას მეჭეჭების თვითმკურნალობის საფრთხეების შესახებ.
CDC მიუთითებს, რომ მეჭეჭები გადამდებია და მათი გავრცელების პრევენცია შესაძლებელია ჰიგიენური ზომებითა და დაზიანებული კანის დაცვით [2].
WHO ხაზს უსვამს, რომ HPV ინფექციების კონტროლი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი ნაწილია, განსაკუთრებით ბავშვთა კოლექტივებში [1].
BMJ და The Lancet-ის მიმოხილვებში აღნიშნულია, რომ მეჭეჭების მკურნალობის არჩევანი უნდა ეფუძნებოდეს კლინიკურ მდგომარეობას და პაციენტის ასაკს, ხოლო ბავშვებში ხშირად რეკომენდებულია დაკვირვებითი ტაქტიკა [7].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მეჭეჭების შემთხვევები ხშირია, განსაკუთრებით ბავშვებში. თუმცა, მოსახლეობის ნაწილი კვლავ მიმართავს ხალხურ მეთოდებს, რაც შესაძლოა გამოიწვიოს:
– მეჭეჭების უფრო ფართო გავრცელება
– კანის ინფიცირება
– ნაწიბურების დარჩენა
– ხანგრძლივი მკურნალობის საჭიროება
ჯანდაცვის სისტემისთვის ეს ნიშნავს დამატებით დატვირთვას დერმატოლოგიურ სერვისებზე.
აკადემიური ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს პლატფორმას https://www.gmj.ge, ხოლო უსაფრთხო სამედიცინო პრაქტიკისა და ხარისხის სტანდარტების შესახებ ინფორმაციის მიღება შესაძლებელია https://www.certificate.ge.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით, აუცილებელია მოსახლეობის განათლება, რათა მეჭეჭების მართვა მოხდეს სპეციალისტის რეკომენდაციებით და არა თვითნებური ჩარევით.
მითები და რეალობა
მითი: „მეჭეჭი აუცილებლად უნდა ამოვჭრათ ან დავაზიანოთ, რომ გაქრეს.“
რეალობა: მექანიკური დაზიანება ზრდის გავრცელებისა და ნაწიბურების რისკს [7].
მითი: „ხალხური მეთოდები ყველაზე სწრაფად შველის.“
რეალობა: არასწორმა მკურნალობამ შეიძლება გამოიწვიოს ინფექციის გამწვავება და კანის დაზიანება [4].
მითი: „მეჭეჭი ყოველთვის საშიშია და კიბოში გადადის.“
რეალობა: კანის მეჭეჭების უმეტესობა კეთილთვისებიანია და თვითგანკურნებადია [1].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: არის თუ არა მეჭეჭი გადამდები?
პასუხი: დიახ, მეჭეჭები გადადის კანით კონტაქტით და საერთო ნივთების გამოყენებით [2].
კითხვა: შეიძლება თუ არა მეჭეჭის თვითმკურნალობა?
პასუხი: რეკომენდებული არ არის, რადგან შესაძლოა გავრცელდეს და ნაწიბურები დარჩეს [7].
კითხვა: რამდენ ხანში ქრება მეჭეჭი?
პასუხი: ზოგ შემთხვევაში რამდენიმე თვეში, ზოგჯერ კი წლებშიც, რადგან იმუნური პასუხი ინდივიდუალურია [5].
კითხვა: როდის არის საჭირო ექიმთან მიმართვა?
პასუხი: თუ მეჭეჭი მტკივნეულია, სწრაფად მრავლდება ან ხელს უშლის ყოველდღიურ ცხოვრებას [6].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მეჭეჭები ფართოდ გავრცელებული, გადამდები და ხშირად თვითგანკურნებადი კანის ვირუსული წარმონაქმნებია. მათი მართვა საჭიროებს სწორ მიდგომას: თვითმკურნალობის თავიდან აცილებას, ჰიგიენის დაცვას და საჭიროების შემთხვევაში სპეციალისტის კონსულტაციას [1].
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა ცნობიერების ამაღლება, განსაკუთრებით ბავშვთა კოლექტივებში, რათა შემცირდეს ინფექციის გავრცელება და თავიდან იქნას აცილებული არასაჭირო გართულებები.
მნიშვნელოვანია, რომ მოსახლეობამ მიიღოს სანდო ინფორმაცია ისეთი პლატფორმებიდან, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
წყაროები
- World Health Organization. Human papillomavirus (HPV) and related diseases. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papillomavirus-(hpv)-and-cervical-cancer
- Centers for Disease Control and Prevention. Common warts and HPV infections. Available from: https://www.cdc.gov/hpv/parents/warts.html
- Doorbar J. The biology and life-cycle of human papillomaviruses. Vaccine. 2012;30 Suppl 5:F55–F70. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23199966/
- Sterling JC, Gibbs S, Haque Hussain SS. British Association of Dermatologists guidelines for the management of cutaneous warts. Br J Dermatol. 2014;171(4):696–712. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25273203/
- Bruggink SC, de Koning MN, Gussekloo J. Cutaneous warts: epidemiology and clinical management. BMJ. 2013;347:f5363. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24046208/
- Lipke MM. An armamentarium of wart treatments. Clin Med Res. 2006;4(4):273–293. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17210977/
- Gibbs S, Harvey I, Sterling J. Local treatments for cutaneous warts: systematic review. Lancet. 2002;359(9306):1375–1380. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11978338/
