ICD-11: 6B00 | SNOMED CT: 197480006 | სპეციალობა: ფსიქიატრი, ფსიქოლოგი
განმარტება
შფოთვა და პანიკა (Anxiety / Panic Disorder) – შფოთვა ბუნებრივი ემოციაა, პანიკური შეტევა კი – ინტენსიური, მოულოდნელი შიშის შეტევაა ფიზიკური სიმპტომებით. DSM-5 კრიტერიუმების მიხედვით, პანიკური შეტევა – 10 სიმპტომიდან 4 ან მეტი, 10 წუთამდე პიკი.
გავრცელება
შფოთვა ყველაზე გავრცელებული ფსიქიკური დარღვევაა – მსოფლიოს 284 მილიონ ადამიანს ეხება (GBD, 2017). ქალებში 2-ჯერ უფრო ხშირია. საქართველოში COVID-19-ის შემდეგ ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები 30 პროცენტით გაიზარდა.
მიზეზები
გენერალიზებული შფოთვითი დარღვევა (GAD) – ქრონიკული, არარსებული ან გადაჭარბებული შეშფოთება. კუნთების დაჭიმვა, ძილის დარღვევა. 6 თვეზე მეტი.
პანიკური შეტევა – მოულოდნელი, ძლიერი შიში. ტაქიკარდია, ოფლიანობა, ტრემორი, სუნთქვის გაძნელება, სიკვდილის შიში. 10-30 წუთი.
სოციალური შფოთვა – სოციალური სიტუაციების შიში. შეიძლება ალკოჰოლთან კომორბიდობა.
ფობიები – სპეციფიკური ობიექტის/სიტუაციის შიში. ექსპოზიციური თერაპია – ეფექტიანი.
PTSD – ტრავმული მოვლენის შემდეგ. ფლეშბექი, ჰიპერვიგილანსი, ინტრუზიული აზრები.
ჰიპოთირეოზი / კარდიალური პათოლოგია – ორგანული მიზეზები ყოველ ახალ შფოთვაში გამოსარიცხია. TSH, ეკგ.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- პანიკური შეტევა + გულმკერდის ტკივილი – ინფარქტი გამოსარიცხია – 112 ან ექიმი
- შფოთვა + სუიციდური ფიქრები – ფსიქიატრი სასწრაფოდ
- ახალი შფოთვა 50 წელს ზემოთ – ორგანული მიზეზი სავალდებულოდ გამოსარიცხია
- პანიკური შეტევა ღამით ძილიდან – ნოქტურნალური პანიკა – ექიმი
- შფოთვა + სიყვითლე – ღვიძლი, ანემია – ლაბ. ანალიზი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: პანიკური შეტევა ვიცი, მაგრამ ისევ მეშინია – ნორმაა?
პ: დიახ. ცოდნა, რომ ეს პანიკაა, ეხმარება, მაგრამ ვეგეტატიური სიმპტომები რეალური ფიზიოლოგიური პასუხია. Diaphragmatic breathing (მუცლის სუნთქვა) – მოკლევადიანი. CBT – გრძელვადიანი.
კ: ანქსიოლიტიკები (Xanax) – ეხმარება?
პ: ბენზოდიაზეპინები სწრაფად ეხმარება, მაგრამ 4 კვირაზე მეტ ხანს – დამოკიდებულება. SSRI/SNRI – გრძელვადიანი ეფექტი. CBT – ყველაზე ეფექტიანი (NICE).
კ: შფოთვა ვარჯიშით მოიხსნება?
პ: ვარჯიში შფოთვის 48 %-ით ამცირებს (Herring, 2010). ჰიპოკამპში BDNF გამოიყოფა. 30 წუთი, კვირაში 5-ჯერ. ეფექტი ანქსიოლიტიკებთან შედარებადია.
კ: ბავშვს შფოთვა – ეს ნორმალური?
პ: ბავშვების 10 პროცენტს კლინიკური შფოთვა. სეპარაციის შფოთვა 6 წლამდე ნორმაა. სკოლის კარის შფოთვა – ყველაზე ხშირი. 6 თვეზე მეტი, ყოველდღიური ფუნქციის დარღვევა – ბავშვთა ფსიქიატრი.
კ: მედიტაცია ეხმარება შფოთვას?
პ: MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) – კლინიკურად დამტკიცებული. GAD-ში 38-58% შემცირება (Hofmann, 2010). კვირაში 2-8 კვირის ჯგუფური პროგრამა – საუკეთესო მტკიცებულება.
კ: შფოთვისთვის CBD ეხმარება?
პ: CBD-ი (კანაბიდიოლი) შფოთვაში – წინასწარი კვლევები დადებითია (Shannon, 2019), მაგრამ FDA-ი მხოლოდ ეპილეფსიაში დაამტკიცა. THC-ი შფოთვას ამძიმებს. საქართველოს კანონმდებლობა – CBD-ი ნებადართულია. SSRI და CBT – ოქროს სტანდარტი, CBD – დამხმარეა.
წყაროები
- GBD 2017 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators. Lancet. 2018;392(10159):1789-1858.
- NICE. Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults. CG113. London: NICE, 2019.
- Herring MP, et al. Effect of exercise training on anxiety. Arch Intern Med. 2010;170(4):321-331.
- Hofmann SG, et al. The effect of mindfulness-based therapy on anxiety and depression. J Consult Clin Psychol. 2010;78(2):169-183.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა – მიმართეთ ექიმს.
