რა ვიცით ხელოვნურ დამატკბობელ ასპარტამზე და ტვინის ჯანმრთელობაზე? ახალი კვლევა სერიოზულ საფრთხეებზე მიუთითებს
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
სპეციალურად www.sheniekimi.ge-სთვის
ახალი კვლევის შედეგები:
ამერიკელმა და ევროპელმა მეცნიერებმა გააანალიზეს ასპარტამის — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ხელოვნური დამატკბობლის — ზემოქმედება ადამიანის ტვინის ჯანმრთელობაზე. კვლევამ, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალ Applied Sciences-ში, აჩვენა, რომ ასპარტამი არა მხოლოდ არ აუმჯობესებს მეტაბოლიზმს ან წონის კლებას, არამედ შეიძლება პირდაპირ ვნებდეს ტვინის უჯრედებსა და ნერვულ სისტემას.
რა არის ასპარტამი?
• ასპარტამი (E951) გამოიყენება ათასობით საკვებ პროდუქტსა და სასმელში — განსაკუთრებით დიეტურ სოდებში, იოგურტში, საღეჭ რეზინში, თხევად დამატკბობლებში, ბავშვთა პროდუქტებსა და მედიკამენტებში.
• მის უსაფრთხოებას მრავალი წელი სწავლობდნენ, მაგრამ ბოლო პერიოდში სულ უფრო მეტი მტკიცებულება ჩნდება მისი ნეგატიური გავლენის შესახებ.
მთავარი მიგნებები:
• ცხოველებზე ჩატარებულმა ცდებმა აჩვენა, რომ ასპარტამით გამდიდრებული კვება იწვევს ნერვული უჯრედების განადგურებას და ნეიროგენეზის (ახალი ნერვული უჯრედების წარმოქმნის) დათრგუნვას.
• ასპარტამი ზრდის ოქსიდაციურ სტრესს ტვინში, რაც იწვევს მეხსიერების გაუარესებას, კონცენტრაციის დაქვეითებას და ზოგ შემთხვევაში, ნევროლოგიურ დაავადებებსაც.
• ადამიანებში რეგულარული მოხმარება ასოცირებულია თავის ტკივილთან, მოუსვენრობასთან, დეპრესიასთან და ძილის პრობლემებთან.
გლობალური სიტუაცია და რისკი
• მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ (WHO) 2023 წელს პირველად დაასახელა ასპარტამი, როგორც პოტენციურად კარცინოგენული (კიბოს გამომწვევი) ნივთიერება — განსაკუთრებით მაშინ, როცა მისი მიღება რეგულარულად და დიდ დოზებში ხდება.
• ევროკავშირის ქვეყნები და აშშ თანდათან ამკაცრებენ ასპარტამის გამოყენების კონტროლს.
• საქართველოში ასპარტამი აქტიურად გამოიყენება როგორც იმპორტირებულ, ასევე ადგილობრივ პროდუქციაში — დიეტური სასმელები, ნამცხვრები, იოგურტები, საღეჭი რეზინი და სხვა.
რეკომენდაციები საზოგადოებისთვის
• ყურადღებით წაიკითხეთ პროდუქტების ეტიკეტები: ასპარტამი ხშირად დამალულია „დამატკბობელი“ ან „უსაქონლო შაქარი“ აღნიშვნის ქვეშ.
• ბავშვებსა და ორსულებში განსაკუთრებით რეკომენდებულია ასპარტამის შემცველობის შემცირება ან თავიდან აცილება.
• ასპარტამის ნაცვლად, გამოიყენეთ ბუნებრივი დამატკბობლები: სტევია, ერიიტრიტოლი ან უბრალო თაფლი (ზომიერად).
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ასპარტამი — ეს არის არამარტო დამატკბობელი, არამედ რეალური საფრთხე ჩვენი ტვინის ჯანმრთელობისთვის. ახალი კვლევები ცხადყოფს, რომ მისი ხანგრძლივი მოხმარება ზრდის ნევროლოგიური დაავადებებისა და მეხსიერების პრობლემების რისკს. გირჩევთ, დაიცვათ თავი და თქვენს ოჯახს — შეამცირეთ ხელოვნური დამატკბობლების მოხმარება და აირჩიეთ ბუნებრივი ალტერნატივები.“
წყარო:
Popular Sweetener May Harm Brain Health, Technology Networks, May 2025.
