By using this site, you agree to the Privacy Policy and Terms of Use.
მიღება
შენი ექიმიშენი ექიმიშენი ექიმი
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
    • პაციენტი
    • შენი ექიმი
    • უფლებები
    • სამინისტრო
    • ფიტნესი
  • მეცნიერება
    • შენი აკადემია
    • სამედიცინო მეცნიერებები
      • ენციკლოპედია
      • პუბლიკაციები
      • მეცნიერება
      • English
        • Other languages
    • აკრედიტაცია
    • ტრადიციული მედიცინის ეროვნული ცენტრი
    • Georgian Medical Journal
  • ინსტრუმენტები
    • ვაკანსია
    • შენი კალკულატორი
      • იდეალური წონის კალკულატორი
      • კალორიების ცხრილი
    • FactCheck
    • Supplement.ge
    • Knowledge Graph
    • განათლება
  • მედია
    • ვიდეო
    • პოდკასტი
    • ვიდეო ნარატივი
    • პულსი TV
    • ინტერვიუ
    • სხვა-ამბები
  • სერვისები
  • ცნობარი
    • სიმპტომები
    • დაავადებები
    • წამლები
      • პრეპარატები
      • დანამატები
      • სამედიცინო მასალა
    • სპეციალობები
    • ექიმები
      • ყველა ექიმი
      • სტომატოლოგი
      • ოფთალმოლოგი / ოპტიკა
      • ვეტერინარი
    • კლინიკები
      • ყველა კლინიკა
      • ფარმაცია / აფთიაქი
      • რეაბილიტაციის ცენტრი
      • ესთეტიკური კლინიკა
      • სამედიცინო დაზღვევა
    • ვაქცინები
  • GMJ News
შეტყობინება მეტის ჩვენება
ფონტის ზომის შეცვლაAa
შენი ექიმიშენი ექიმი
ფონტის ზომის შეცვლაAa
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
  • მეცნიერება
  • ინსტრუმენტები
  • მედია
  • სერვისები
  • ცნობარი
  • GMJ News
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
    • პაციენტი
    • შენი ექიმი
    • უფლებები
    • სამინისტრო
    • ფიტნესი
  • მეცნიერება
    • შენი აკადემია
    • სამედიცინო მეცნიერებები
    • აკრედიტაცია
    • ტრადიციული მედიცინის ეროვნული ცენტრი
    • Georgian Medical Journal
  • ინსტრუმენტები
    • ვაკანსია
    • შენი კალკულატორი
    • FactCheck
    • Supplement.ge
    • Knowledge Graph
    • განათლება
  • მედია
    • ვიდეო
    • პოდკასტი
    • ვიდეო ნარატივი
    • პულსი TV
    • ინტერვიუ
    • სხვა-ამბები
  • სერვისები
  • ცნობარი
    • სიმპტომები
    • დაავადებები
    • წამლები
    • სპეციალობები
    • ექიმები
    • კლინიკები
    • ვაქცინები
  • GMJ News
გამოგვყევით
სიახლეები

თვითშეფასება: რა შეატყობინა თერთმეტმა ქვეყანამ ჯანმო-ს ზოონოზებზე, სურსათის უვნებლობასა და ლაბორატორიებზე — და რა აღმოაჩინა საქართველოს გარე შეფასებამ

Blue background featuring a white rounded-square logo with bold 'ag60' text inside, and a flipped 'ag60' word beneath.
ბოლო განახლება: ნოემბერი 21, 2026 9:41 am
ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
გაზიარება
20 წუთიანი წაკითხვა
ლაბორატორიულ სადგამში ჩაწყობილი, ეტიკეტირებული სისხლის ნიმუშების სინჯარები ფერადი თავსახურებით
Photo by Tahir Xəlfəquliyev on Pexels (Pexels License)
გაზიარება

Contents
    • მთავარი დასკვნები
  • რას ზომავს SPAR და რას — არა
  • რა შეატყობინა თერთმეტმა ქვეყანამ
  • საქართველო: თვითშეფასება გარე შეფასების პირისპირ
  • რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის
    • თუ SPAR თვითშეფასებაა, რატომ უნდა გამოვიყენოთ საერთოდ?
    • რატომ შეაფასა საქართველომ ლაბორატორიები 96%-ით, როცა JEE-მ ბიოუსაფრთხოება 5-დან 2 ქულით შეაფასა?
    • რა შეიცვალა შესწორებული IHR-ით და მოქმედებს თუ არა ეს ამ ქულებზე?
  • წყაროები
მოუსმინეთ მოკლე მიმოხილვას

საქართველოში, ჯანმო-ს მიერ ჩატარებული გარე შეფასების შედეგები აჩვენებს, რომ ზოონოზურ დაავადებებსა და სურსათის უვნებლობაში საქართველოს შედეგები საშუალო დონეზეა, ხოლო ლაბორატორიული შესაძლებლობები ყველაზე მაღალია რეგიონში. თუმცა, სურსათის უვნებლობის სფეროში საქართველო მხოლოდ საშუალო მაჩვენებლებით გამოირჩევა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ საჭიროა მეტი ძალისხმევა. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ქვეყნის ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის სისტემის გაუმჯობესება აუცილებელია. პრაქტიკული takeaway: მნიშვნელოვანია, რომ ყველას, ვინც სურსათის უვნებლობის სფეროში მუშაობს, მეტი ყურადღება მიაქციოს თანამშრომლობას და კოორდინაციას, რათა გაუმჯობესდეს ეროვნული სისტემები.

სრული სტატია იხილეთ შენი ექიმის საიტზე
#drpkhakadze #sheniekimi #სიახლეები

ავტორი: პროფ. გიორგი ფხაკაძე · საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგიონული ინიციატივა „ერთიანი ჯანმრთელობა“

ყოველწლიურად ჯანმრთელობის საერთაშორისო წესების (IHR) 196-ივე წევრი სახელმწიფო ჯანმო-ს ატყობინებს, რამდენად მომზადებულია. წევრი სახელმწიფოს თვითშეფასების ყოველწლიური ანგარიში — SPAR — თხუთმეტ ძირითად შესაძლებლობას ხუთდონიანი შკალით აფასებს, და ამ შესაძლებლობებიდან სამი თავისი არსით „ერთიანი ჯანმრთელობაა“: ზოონოზური დაავადებები, სურსათის უვნებლობა და ლაბორატორიული სისტემა, რომელზეც ორივე არის დამოკიდებული. შესწორებული IHR-ის ძალაში შესვლიდან თოთხმეტი თვის შემდეგ ეს მიმოხილვა კითხულობს, რა შეატყობინეს კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვის თერთმეტმა ქვეყანამ ამ სამი შესაძლებლობის შესახებ 2021 წლიდან — და შემდეგ აკეთებს იმას, რასაც თვითშეფასება მარტო ვერ გააკეთებს: საქართველოს თვითშეფასების ქულას უპირისპირებს გარე შეფასებას, რომელიც ჯანმო-ს ხელმძღვანელობით მომუშავე ჯგუფმა 2024 წლის აპრილში თბილისში ჩაატარა.

შედეგი სასარგებლოდ უხერხულია. ზოონოზებში 2023 წელს რეგიონის არცერთმა ქვეყანამ საკუთარი თავი უმაღლეს დონეზე არ შეაფასა, თერთმეტიდან შვიდი კი მესამე დონეზე ან მის ქვემოთ დგას. სურსათის უვნებლობაში რეგიონული საშუალო 54,5%-ია — სამი შესაძლებლობიდან ყველაზე დაბალი — და თურქეთი, რეგიონის ერთ-ერთი უმსხვილესი სურსათის ექსპორტიორი, ყველაზე დაბალ ქულას, 20%-ს, ატყობინებს. ლაბორატორიებში საქართველო 96%-ს ატყობინებს, რაც რეგიონში ყველაზე მაღალი ქულაა თურქმენეთთან ერთად; ერთი წლის შემდეგ გარე შემფასებლებმა იგივე ფუნქციები 70%-ის ექვივალენტად შეაფასეს, ქვეყნის ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის სისტემა კი — 40%-ად. სწორედ ის სხვაობა, რასაც ქვეყნები ჯანმო-ს ატყობინებენ და რასაც შემფასებლები პოულობენ, არის ადგილი, საიდანაც ამ რეგიონში „ერთიანი ჯანმრთელობის“ მომდევნო ხუთი წლის სამუშაო უნდა დაიწყოს.

მთავარი დასკვნები

  • შესწორებული IHR ძალაში 2025 წლის 19 სექტემბერს შევიდა: შეიქმნა „პანდემიური საგანგებო სიტუაციის“ განგაშის დონე და IHR-ის ეროვნული ორგანოები; 196 წევრი სახელმწიფოდან 11-მა შესწორებები უარყო და ძველი ტექსტით რჩება შებოჭილი.
  • 2023 წლის SPAR-ის რაუნდში თერთმეტი ქვეყნის საშუალო თვითშეფასება იყო 63,6% ზოონოზურ დაავადებებში, 54,5% სურსათის უვნებლობაში და 71,3% ლაბორატორიულ შესაძლებლობებში; 2024 წლის რაუნდში 15-ივე შესაძლებლობის საშუალო 66,7% იყო — 49%-დან (ყირგიზეთი) 81%-მდე (თურქმენეთი).
  • სომხეთის ზოონოზების ქულა 2022 წლის 100%-დან 2023 წელს 40%-მდე დაეცა, ლაბორატორიული ქულა კი 80%-დან 52%-მდე; ყაზახეთის სურსათის უვნებლობის ქულა 2021 წლის 100%-დან 60%-მდე შემცირდა. ასეთი ზომის წლიური რყევები იმდენადვე ასახავს, ვინ ავსებს ფორმას, რამდენადაც იმას, რა შეიცვალა რეალურად.
  • საქართველოს თვითშეფასებით ზოონოზები 80%-ზეა, სურსათის უვნებლობა — 60%-ზე, ლაბორატორია — 96%-ზე. 2024 წლის აპრილის ერთობლივმა გარე შეფასებამ იგივე სფეროები 5-დან 3, 3 და 3 (ზოონოზები), 3 და 2 (სურსათის უვნებლობა) და 3, 3, 4 და 4 (ლაბორატორია) ქულით შეაფასა — ბიოუსაფრთხოება და ბიოდაცვა კი 2 და 2 ქულით.
  • ოფიციალურ ჩანაწერში რეგიონის ყველაზე სუსტი „ერთიანი ჯანმრთელობის“ რგოლი სურსათის უვნებლობის საგანგებო კოორდინაციაა: ხუთი ქვეყანა პირველ ან მეორე დონეს ატყობინებს, რაც ნიშნავს, რომ INFOSAN-ის საგანგებო საკონტაქტო პუნქტი და IHR-ის საკონტაქტო პუნქტი ჯერ ყველა შესაბამის სექტორთან დაკავშირებული არ არის.
54,5%
თერთმეტი ქვეყნის საშუალო თვითშეფასებული სურსათის უვნებლობის შესაძლებლობა (SPAR C13) 2023 წელს — სამი „ერთიანი ჯანმრთელობის“ შესაძლებლობიდან ყველაზე დაბალი; თურქეთმა 20% შეატყობინა, კიდევ ოთხმა — 40% (ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია)

რას ზომავს SPAR და რას — არა

SPAR სამართლებრივი ვალდებულებაა IHR-ის 54-ე მუხლით: ყოველი წევრი სახელმწიფო ყოველწლიურად ანგარიშობს წესების შესრულებაზე. ანგარიშგების ინსტრუმენტის მეორე გამოცემას, რომელიც 2021 წლიდან გამოიყენება, 15 შესაძლებლობა და 35 ინდიკატორი აქვს; თითოეული ინდიკატორი პირველიდან მეხუთე დონემდე ფასდება და პროცენტად გადაიყვანება, ისე რომ მესამე დონე 60% ხდება; შესაძლებლობის ქულა მისი ინდიკატორების საშუალოა, ხოლო შესაძლებლობების საშუალო მდგრადი განვითარების მიზნების ინდიკატორ 3.d.1-ს კვებავს [2,3]. ეს თვითშეფასებაა, რომელსაც IHR-ის ეროვნული საკონტაქტო პუნქტი ავსებს, და ჯანმო მას ისე აქვეყნებს, როგორც წარედგინა.

„ერთიანი ჯანმრთელობის“ ტვირთს სამი შესაძლებლობა ატარებს. C12-ს, ზოონოზურ დაავადებებს, ერთი ინდიკატორი აქვს: „„ერთიანი ჯანმრთელობის“ ერთობლივი ძალისხმევა სექტორებს შორის ზოონოზების წინააღმდეგ აქტივობებში“. პირველი დონე ad hoc თანამშრომლობაა; მესამე დონე ნიშნავს, რომ ცხოველთა, ადამიანისა და გარემოს ჯანმრთელობის სექტორები პრიორიტეტულ ზოონოზებზე „რეგულარულად თანამშრომლობენ და ეროვნულ დონეზე კოორდინაციას უწევენ თავიანთ აქტივობებს“; მეხუთე დონე ნიშნავს, რომ ეს მრავალსექტორული შესაძლებლობები რეგულარულად იწვრთნება, გადაიხედება და ახლდება [2]. C13-ს, სურსათის უვნებლობას, ასევე ერთი ინდიკატორი აქვს — მრავალსექტორული თანამშრომლობის მექანიზმი სურსათის უვნებლობის მოვლენებისთვის: მეორე დონე მოითხოვს INFOSAN-ის საგანგებო საკონტაქტო პუნქტს, რომელიც IHR-ის ეროვნულ საკონტაქტო პუნქტთან და ყველა შესაბამის სექტორთან არის დაკავშირებული; მესამე დონე მექანიზმს შუალედურ და ადგილობრივ დონეებზე ავრცელებს; მეოთხე — საერთაშორისო პარტნიორებზე [2]. C4-ს, ლაბორატორიას, ხუთი ინდიკატორი აქვს, მათ შორის C4.2 — „ლაბორატორიული ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის რეჟიმის დანერგვა“, ამიტომ ქვეყნის ბიოუსაფრთხოების ქულა ლაბორატორიულ ქულაშია ჩახვეული და ცალკე არ იანგარიშება [2].

შესწორებული წესები, რომლებიც 2025 წლის 19 სექტემბერს შევიდა ძალაში, SPAR-ის ინსტრუმენტს არ ცვლის, მაგრამ ცვლის ფსონს. შესწორებები საერთაშორისო მნიშვნელობის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო სიტუაციის ზემოთ „პანდემიური საგანგებო სიტუაციის“ განსაზღვრას ამატებს, წევრ სახელმწიფოებს ავალდებულებს, დანიშნონ IHR-ის ეროვნული ორგანო შესრულების კოორდინაციისთვის, და ჯანმრთელობის პროდუქტებზე სამართლიანი წვდომისა და დაფინანსების დებულებებს შემოაქვს. 196 წევრი სახელმწიფოდან თერთმეტმა შესწორებები უარყო და ძველი ტექსტით რჩება შებოჭილი, თუმცა ამ უარის გამოხმობა ნებისმიერ დროს შეუძლია [1].

რა შეატყობინა თერთმეტმა ქვეყანამ

ქვემოთ მოცემული ცხრილი აჩვენებს სამი „ერთიანი ჯანმრთელობის“ შესაძლებლობის 2023 წლის თვითშეფასებულ ქულას თითოეული ქვეყნისთვის, ცვლილებას 2021 წლიდან და 2024 წლის საშუალოს 15-ივე შესაძლებლობისთვის, როგორც ეს ჯანმო-ს ჯანმრთელობის უსაფრთხოებისა და საგანგებო მზადყოფნის სტრატეგიული პარტნიორობის (SPH) ქვეყნების პროფილებზეა ნაჩვენები. 2024 წლის შესაძლებლობების დონის ქულები წერის მომენტისთვის გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორიაში ჯერ გამოქვეყნებული არ იყო; 2024 წლის საშუალოები იმისთვისაა ჩართული, რომ თითოეული ქვეყნის უახლესი საერთო მდგომარეობა ჩანდეს [3,4].

ჯანმო-ს SPAR 2023: „ერთიანი ჯანმრთელობის“ შესაძლებლობები, თვითშეფასების ქულა (%), და 2024 წლის საშუალო 15-ივე შესაძლებლობისთვის
ქვეყანა C12 ზოონოზური დაავადებები ცვლილება 2021→23 C13 სურსათის უვნებლობა ცვლილება 2021→23 C4 ლაბორატორია ცვლილება 2021→23 2024 საშუალო, 15 შესაძლებლობა
საქართველო 80 0 60 +20 96 +12 60
სომხეთი 40 -60 40 -20 52 -28 59
აზერბაიჯანი 80 0 80 0 68 -8 67
თურქეთი 60 0 20 0 84 0 75
უკრაინა 60 +20 80 0 80 +4 75
მოლდოვა 60 0 60 +20 56 0 62
ყაზახეთი 60 -20 60 -40 60 -20 73
ყირგიზეთი 40 0 40 0 60 0 49
ტაჯიკეთი 80 0 40 0 76 +12 60
თურქმენეთი 80 0 80 0 96 0 81
უზბეკეთი 60 0 40 0 56 -12 73
თერთმეტის საშუალო 63,6 54,5 71,3 66,7
წყარო: ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია, SPAR-ის მეორე გამოცემის ინდიკატორები IHRSPAR2_C12, IHRSPAR2_C13 და IHRSPAR2_C04, წევრი სახელმწიფოების თვითშეფასებით 2021–2023 წლებისთვის [3]; 2024 წლის 15 შესაძლებლობის საშუალო ქულა — ჯანმო-ს ჯანმრთელობის უსაფრთხოებისა და საგანგებო მზადყოფნის სტრატეგიული პარტნიორობის (SPH) ქვეყნების პროფილებიდან [4]. თურქეთს 2021 წლის ჩანაწერი არ აქვს, ამიტომ მისი ცვლილება 2022→2023 წლებისაა. ქულები 1–5 დონეებია, გამოხატული 20–100%-ად; C12-სა და C13-ს თითო ინდიკატორი აქვთ, C4-ს — ხუთი.

სამი რამ იქცევს ყურადღებას. პირველი: ზოონოზებში რეგიონი პლატოზეა — ოთხი ქვეყანა, აზერბაიჯანი, საქართველო, ტაჯიკეთი და თურქმენეთი, მეოთხე დონეს ატყობინებს, რაც ეროვნულ და შუალედურ დონეზე რეგულარულ სექტორთაშორის კოორდინაციას ერთობლივი საგანგებო პროცედურებით ნიშნავს, და არცერთი ქვეყანა არ ატყობინებს მეხუთე დონეს. შვიდი მესამე დონეს ან მის ქვემოთ ატყობინებს, ორი კი — სომხეთი და ყირგიზეთი — მეორე დონეს, რაც ნიშნავს: „სექტორებმა ერთობლივად დაადგინეს თანამშრომლობის სფეროები და შეთანხმდნენ პრიორიტეტულ ზოონოზებზე“ — დაგეგმვის ეტაპი და არა ოპერაციული [2,3].

მეორე: სურსათის უვნებლობა სამიდან ყველაზე სუსტია. 54,5%-იანი რეგიონული საშუალო განხეთქილებას ფარავს: აზერბაიჯანი, თურქმენეთი და უკრაინა მეოთხე დონეს ატყობინებენ, სომხეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი და უზბეკეთი — მეორეს, თურქეთი კი — პირველს. თურქეთის პირველი დონე იმას არ ნიშნავს, რომ ქვეყანას სურსათის კონტროლი არ აქვს; ის ნიშნავს, რომ მისმა IHR-ის ეროვნულმა საკონტაქტო პუნქტმა შეატყობინა, რომ INFOSAN-თან დაკავშირებული მრავალსექტორული საგანგებო მექანიზმი „მუშავდება, ამოქმედდება ad hoc“ [2] — ქულა საგანგებო კოორდინაციას აღწერს და არა ინსპექტირებას.

მესამე: რიგი ისე მოძრაობს, რომ რეალურ ცვლილებად ძნელად წასაკითხია. სომხეთმა ზოონოზებში 2021 და 2022 წლებში 100% შეატყობინა, 2023 წელს კი — 40%, ლაბორატორიული ქულა კი ერთ წელიწადში 80%-დან 52%-მდე დაუვარდა. ყაზახეთმა სურსათის უვნებლობაში 2021 წელს 100%, 2022 და 2023 წლებში კი 60% შეატყობინა. შესაძლებლობა, როგორც წესი, თორმეტ თვეში სამ დონეს არ კარგავს; იცვლება ფორმის შემვსები პირი, მტკიცებულება, რომლის თანდართვაც მოეთხოვება, ან გადაწყვეტილება, გარე შეფასების შემდეგ უფრო კონსერვატიულად შეფასდეს. უფრო გულწრფელი დაბალი ქულა უფრო სასარგებლოა, ვიდრე მაამებელი მაღალი, მაგრამ რყევები გვაფრთხილებს, რეგიონული ცხრილი ლიგის ცხრილად არ წავიკითხოთ.

საქართველო: თვითშეფასება გარე შეფასების პირისპირ

საქართველო რეგიონში ერთადერთი ქვეყანაა, რომელსაც თვითშეფასების გვერდით ახალი ერთობლივი გარე შეფასება (JEE) აქვს. ჯანმო-ს ხელმძღვანელობით გარე ექსპერტების ჯგუფმა მისია თბილისში 2024 წლის 22–26 აპრილს ჩაატარა — ეს ქვეყნის მეორე JEE იყო 2019 წლის შემდეგ — და ჯანმო-მ 90-გვერდიანი ანგარიში 2025 წლის 21 იანვარს გამოაქვეყნა. JEE-ის მესამე გამოცემის ინსტრუმენტი 19 ტექნიკურ სფეროს აფასებს, თითოეულს რამდენიმე ინდიკატორით 1–5 შკალაზე [5]. SPH-ის პორტალი საქართველოს შედეგს 19 სფეროს საშუალო 52%-ად აჯამებს, 2024 წლის SPAR-ის 15 შესაძლებლობის საშუალო 60%-ის საპირისპიროდ [4].

საქართველო: თვითშეფასება (SPAR 2023) გარე შეფასების (JEE, 2024 წლის აპრილი) პირისპირ „ერთიანი ჯანმრთელობის“ სფეროებში
სფერო SPAR 2023 თვითშეფასება (%) JEE 2024 ინდიკატორები და ქულები (1–5) JEE საშუალო %-ში
ზოონოზური დაავადებები 80 P5.1 ზოონოზური დაავადებების ზედამხედველობა 3; P5.2 ზოონოზურ დაავადებებზე რეაგირება 3; P5.3 ცხოველთა წარმოების სანიტარიული პრაქტიკა 3 60
სურსათის უვნებლობა 60 P6.1 სურსათისმიერი დაავადებებისა და დაბინძურების ზედამხედველობა 3; P6.2 სურსათის უვნებლობის საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირება და მართვა 2 50
ლაბორატორია 96 D1.1 ნიმუშების გადამისამართება და ტრანსპორტირება 3; D1.2 ლაბორატორიული ხარისხის სისტემა 3; D1.3 ტესტირების შესაძლებლობები 4; D1.4 ეროვნული დიაგნოსტიკური ქსელი 4 70
ბიოუსაფრთხოება და ბიოდაცვა C4-ის ნაწილია P7.1 მთლიანი მთავრობის ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის სისტემა 2; P7.2 სწავლება და პრაქტიკა ყველა შესაბამის სექტორში 2 40
ანტიმიკრობული საშუალებების გამოყენება ცხოველებში SPAR-ში არ არის P4.5 ანტიმიკრობული საშუალებების ოპტიმალური გამოყენება ცხოველთა ჯანმრთელობასა და სოფლის მეურნეობაში 2 40
წყაროები: ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია, საქართველოს SPAR 2023 ქულები [3]; ჯანმო, საქართველოს IHR (2005) ძირითადი შესაძლებლობების ერთობლივი გარე შეფასება, მისიის ანგარიში 2024 წლის 22–26 აპრილი, გამოქვეყნდა 2025 წლის 21 იანვარს [5]. ორი ინსტრუმენტი სხვადასხვა ინდიკატორებს იყენებს — SPAR-ს 15 შესაძლებლობა და 35 ინდიკატორი აქვს, JEE-ის მესამე გამოცემას — 19 ტექნიკური სფერო — ამიტომ შედარება საორიენტაციოა და არა არითმეტიკული. JEE-ის საშუალო %-ში = საშუალო ქულა ÷ 5 × 100.

„ერთიანი ჯანმრთელობის“ ყველა სფეროში გარე ქულა თვითშეფასებაზე დაბალია. ყველაზე ფართო სხვაობა ლაბორატორიაშია: 96%-იანი თვითშეფასება JEE-ის 3 ქულის წინააღმდეგ ნიმუშების გადამისამართებაში და 3 ქულის — ლაბორატორიული ხარისხის სისტემაში, სადაც მხოლოდ ტესტირების შესაძლებლობები და დიაგნოსტიკური ქსელი შეფასდა 4-ით. შემფასებლებმა რეკომენდაცია გასცეს ეროვნული ლაბორატორიული სიტუაციური ანალიზის ჩატარებაზე, „რათა გამოვლინდეს ტესტირების შესაძლებლობები და ხარვეზები მთელ ლაბორატორიულ სისტემაში ყველა სექტორში“, დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ლაბორატორიებში იზოლაციის აღჭურვილობისთვის ბიო-ტექნიკური ინჟინრების დასაქმებაზე და ეროვნული დიაგნოსტიკური ალგორითმების გაფართოებაზე [5]. ბიოუსაფრთხოებასა და ბიოდაცვაში JEE-ის ორივე ინდიკატორი 2 ქულით შეფასდა იმ დასკვნით, რომ „ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის პროფესიონალების ნაკლებობაა“ და რომ ყველა დაწესებულებას ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის სპეციალისტი უნდა ჰყავდეს [5]. SPAR-ში ეს სისუსტე უხილავია, რადგან ბიოუსაფრთხოების ინდიკატორი 96%-ში გასაშუალოებული ხუთიდან ერთ-ერთია.

ზოონოზებში JEE-მ ზედამხედველობა, რეაგირება და ცხოველთა წარმოების სანიტარიული პრაქტიკა თითო 3 ქულით შეაფასა — რეგულარული კოორდინაცია, დადასტურებული შესაძლებლობა, მაგრამ ჯერ არა ის გაწვრთნილი და გადახედილი სისტემა, რომელსაც SPAR-ის მეოთხე დონე აღწერს. სურსათის უვნებლობაში საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირება და მართვა 2 ქულით შეფასდა: სურსათის ეროვნულ სააგენტოს INFOSAN-ის საგანგებო საკონტაქტო პუნქტი და WOAH-ის სურსათის უვნებლობის კოორდინატორი ჰყავს, მაგრამ შემფასებლებმა აღმოაჩინეს „სააგენტოს ორგანოების გამოცდილების ნაკლებობა სურსათის უვნებლობის საგანგებო სიტუაციებზე რეაგირებისა და მართვის საკითხებში“, სურსათის უვნებლობის საგანგებო სიტუაციებისთვის იდენტიფიცირებული დაინტერესებული მხარეების ჯგუფის არარსებობა და მულტიდისციპლინური რეაგირებისთვის სწავლებისა და სიმულაციური წვრთნის არარსებობა [5]. JEE-მ ასევე 2 ქულით შეაფასა ანტიმიკრობული საშუალებების ოპტიმალური გამოყენება ცხოველთა ჯანმრთელობასა და სოფლის მეურნეობაში და აღნიშნა, რომ „ანტიმიკრობული საშუალებების საერთო მოხმარების მონიტორინგი არ ხდება არც ადამიანის, არც ცხოველთა სექტორში“ [5].

JEE-ის ყველაზე შედეგიანი დასკვნა „ერთიანი ჯანმრთელობის“ არცერთ ტექნიკურ სფეროში არ არის. IHR-ის, მზადყოფნისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოების სტრატეგიული დაგეგმვა 5-დან 1 ქულით შეფასდა, რადგან საქართველომ პირველი JEE 2019 წელს დაასრულა, „მაგრამ ჯერ არ შეუმუშავებია NAPHS“ — ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ეროვნული სამოქმედო გეგმა. შემფასებლების პირველი რეკომენდაციაა, შემუშავდეს ასეთი გეგმა, ჯანდაცვის ეროვნულ სტრატეგიასთან შესაბამისობაში, და უზრუნველყოფილ იქნეს „მთავრობის უმაღლესი პოლიტიკური დონეების ჩართულობა და ინფორმირებულობა“ [5]. ასეთი გეგმის გარეშე ზოონოზების, სურსათის უვნებლობისა და ლაბორატორიულ ხარვეზებს არც მფლობელი აქვთ, არც საბიუჯეტო ხაზი და არც ვადა.

რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის

თვითშეფასების ჩანაწერი ამბობს, რომ რეგიონმა ზოონოზებისთვის ძირითადი მრავალსექტორული არქიტექტურა ააშენა — ოთხი ქვეყანა მეოთხე დონეზე, არცერთი მეორეზე დაბლა — მაგრამ იმ ეტაპს ვერ მიაღწია, სადაც ეს არქიტექტურა იწვრთნება და გადაიხედება. ის ამბობს, რომ სურსათის უვნებლობის საგანგებო კოორდინაცია „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ის შესაძლებლობაა, რომელიც ყველაზე ხშირად რჩება დაგეგმვის ეტაპზე, და რომ უმეტეს ქვეყნებში ბიოუსაფრთხოება ლაბორატორიულ შესაძლებლობაში ფასდება, სადაც სისუსტე არ ჩანს. საქართველოს გარე შეფასება გვაფიქრებინებს, რომ იქ, სადაც თვითშეფასება მაღალია, დამოუკიდებელი თვალი, როგორც წესი, ერთი დონით ნაკლებს პოულობს; საფუძველი არ არსებობს ვიფიქროთ, რომ საქართველო ამაში გამონაკლისია. SPH-ის პორტალზე JEE-ის ჩანაწერებია ტაჯიკეთისთვის 2025 წლის და თურქეთისა და მოლდოვისთვის 2026 წლის თარიღით, ქულა ჯერ ნაჩვენები არ არის [4]; როცა ეს ანგარიშები გამოქვეყნდება, იგივე შედარება კიდევ სამი ქვეყნისთვის გახდება შესაძლებელი.

პრაქტიკული ნაბიჯები ჩანაწერიდან გამომდინარეობს. ყველა ქვეყნისთვის — 2025 წლის SPAR-ის წარდგენა თითოეული დონის უკან მდგარი მტკიცებულებით, რათა 40- და 60-ქულიანი წლიური რყევები გაქრეს. სურსათის უვნებლობის პირველ ან მეორე დონეზე მყოფი ხუთი ქვეყნისთვის — INFOSAN-ის საგანგებო საკონტაქტო პუნქტის დაკავშირება IHR-ის ეროვნულ საკონტაქტო პუნქტთან და ვეტერინარულ, სოფლის მეურნეობისა და ვაჭრობის ორგანოებთან, და ერთი ერთობლივი სურსათის უვნებლობის სიმულაციური წვრთნის ჩატარება — ერთადერთი ქმედება, რომელიც ამ ინდიკატორს მეორე დონიდან მესამეზე გადაიყვანს. საქართველოსთვის — ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ეროვნული სამოქმედო გეგმა, რომელიც ლაბორატორიულ სიტუაციურ ანალიზს, ბიოუსაფრთხოების კადრებსა და ანტიმიკრობული მოხმარების მონიტორინგს კონკრეტულ დაწესებულებებს ვადებით დაავალებს. PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივა ამ შესაძლებლობებს თავის ზოონოზების, სურსათის უვნებლობისა და ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის თემატურ გვერდებზე ადევნებს თვალს, საქართველოს ქვეყნის პროფილზე კი SPAR-ისა და JEE-ის ქულები გვერდიგვერდ განთავსდება ახალი რაუნდების გამოქვეყნებისთანავე; მონაცემთა წყაროები წყაროების გვერდზეა დოკუმენტირებული. ჯანმო-ს ჩარჩო ეროვნული საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სააგენტოების საგანგებო მზადყოფნისა და რეაგირების შესაძლებლობებზე, რომელიც აღწერს, რა ფუნქციები უნდა დაავალოს NAPHS-მა, შეჯამებულია GMJ-ის გაიდლაინების ბიბლიოთეკაში.

თუ SPAR თვითშეფასებაა, რატომ უნდა გამოვიყენოთ საერთოდ?

იმიტომ, რომ ეს ერთადერთი ყოველწლიური, სტანდარტიზებული და საჯაროდ ხელმისაწვდომი ჩანაწერია IHR-ის შესაძლებლობებზე 196-ივე წევრი სახელმწიფოსთვის, და იმიტომ, რომ მისი სტრუქტურა — განსაზღვრული დონეები განსაზღვრული კრიტერიუმებით — ქულებს ინტერპრეტირებადს ხდის მაშინაც კი, როცა ისინი გულუხვია. ქვეყანამ, რომელიც სურსათის უვნებლობაში მეორე დონეს ატყობინებს, ჯანმო-ს წერილობით უთხრა, რომ მისი INFOSAN-თან დაკავშირებული საგანგებო მექანიზმი ჯერ ყველა სექტორთან დაკავშირებული არ არის. ეს ქმედითი ინფორმაციაა, მიუხედავად იმისა, დამსახურებულია თუ არა მეზობლის მეოთხე დონე. სისუსტე ქვეყნებსა და წლებს შორის შედარებადობაა — სწორედ ამიტომ ეს მიმოხილვა ცვლილებებს სიფრთხილით კითხულობს და საქართველოს JEE-ს შესამოწმებლად იყენებს.

რატომ შეაფასა საქართველომ ლაბორატორიები 96%-ით, როცა JEE-მ ბიოუსაფრთხოება 5-დან 2 ქულით შეაფასა?

იმიტომ, რომ SPAR-ის ლაბორატორიული შესაძლებლობა ხუთ ინდიკატორს ასაშუალოებს, ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის რეჟიმი კი მხოლოდ ერთ-ერთია მათგან. ქვეყანას ძლიერი ტესტირების შესაძლებლობებით, გადამისამართების სისტემითა და დიაგნოსტიკური ქსელით შეუძლია მაღალი შესაძლებლობის ქულა შეატყობინოს მაშინაც, როცა მისი ბიოუსაფრთხოების ინდიკატორი მესამე ან მეოთხე დონეზეა, და JEE-ის ცალკე ტექნიკური სფერო ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვისთვის, ორი ინდიკატორით, შემდეგ ამ ხარვეზს ამჟღავნებს. მკითხველისთვის გაკვეთილი ასეთია: უყურეთ ინდიკატორს და არა შესაძლებლობას ყველგან, სადაც ჯანმო ინდიკატორის დონის მონაცემებს აქვეყნებს.

რა შეიცვალა შესწორებული IHR-ით და მოქმედებს თუ არა ეს ამ ქულებზე?

2025 წლის 19 სექტემბრიდან ძალაში მყოფი შესწორებები ამატებს პანდემიური საგანგებო სიტუაციის განსაზღვრას, ყოველ წევრ სახელმწიფოს ავალდებულებს, დანიშნოს IHR-ის ეროვნული ორგანო, და აძლიერებს დებულებებს სამართლიანობასა და დაფინანსებაზე. ისინი SPAR-ის შესაძლებლობებს არ ცვლის, ამიტომ 2025 და 2026 წლების ანგარიშები 2021–2024 წლებთან შედარებადი იქნება. რასაც ისინი ცვლის, ანგარიშვალდებულებაა: IHR-ის ეროვნული ორგანო კონკრეტული სტრუქტურაა, რომელიც თვითშეფასებისა და სამოქმედო გეგმის მფლობელია — სწორედ ის, რაც საქართველოს JEE-მ ნაკლულად მიიჩნია.

წყაროები

  1. World Health Organization. Amended International Health Regulations enter into force. News release. Geneva: WHO; 19 September 2025. Available from: https://www.who.int/news/item/19-09-2025-amended-international-health-regulations-enter-into-force
  2. World Health Organization. International Health Regulations (2005): States Parties self-assessment annual reporting tool, second edition. Geneva: WHO; 2021. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240040120
  3. World Health Organization. Global Health Observatory: International Health Regulations (2005) SPAR second edition (IHR SPAR 2021–), indicators IHRSPAR2_C04, IHRSPAR2_C12, IHRSPAR2_C13. Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/sdgihr2021
  4. World Health Organization. Strategic Partnership for Health Security and Emergency Preparedness (SPH) portal: country profiles — Georgia, Armenia, Azerbaijan, Türkiye, Ukraine, Republic of Moldova, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, Uzbekistan. Geneva: WHO; accessed 21 November 2026. Available from: https://extranet.who.int/sph/country/georgia
  5. World Health Organization. Joint external evaluation of the International Health Regulations (2005) core capacities of Georgia: mission report, 22–26 April 2024. Geneva: WHO; 21 January 2025. 90 p. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240102941
  6. World Health Organization. IHR States Parties Self-Assessment Annual Report (SPAR). Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/emergencies/operations/international-health-regulations-monitoring-evaluation-framework/states-parties-self-assessment-annual-reporting
  7. World Health Organization. Framework for health emergency preparedness and response capabilities for national public health agencies. Geneva: WHO. Summarised in the GMJ Guidelines Library: https://news.gmj.ge/guideline/framework-for-health-emergency-preparedness-and-response-capabilities-for-national-public-health-agencies/

გამოქვეყნებულია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის მოსამზადებელ ფაზაში (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის ნოემბერი). სტატია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის ნაწილია — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი, Accréditation Sans Frontières და GMJ News. დაკავშირებული: PHIG-ის თემატური გვერდი ზოონოზების შესახებ · საქართველოს ქვეყნის პროფილი.

ეს სტატია ინგლისურ ენაზე გამოქვეყნებულია GMJ News-ზე: Self-assessed: what eleven countries told WHO about zoonoses, food safety and laboratories — and what Georgia’s external evaluation found. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.

#ერთიანიჯანმრთელობა #IHR #drpkhakadze #sheniekimi

FacebookTwitter
გაუზიარეთ ეს სტატია
Facebook ბმულის კოპირება ბეჭდვა
Blue background featuring a white rounded-square logo with bold 'ag60' text inside, and a flipped 'ag60' word beneath.
ავტორიDr. Giorgi Pkhakadze
მიჰყევით:
MD, MPH, PhD | Head of the School of Public Health, David Tvildiani Medical University (DTMU) | Secretary/Treasurer, UEMS Section of Public Health | Chair, Public Health Institute of Georgia (PHIG) | President, Accréditation Sans Frontières (ASF) | Former Member, UN Secretary-General’s Independent Accountability Panel for Every Woman, Every Child, Every Adolescent (UNSG IAP-EWEC, 2016–2021) | WHO Consultant, Department of Environment, Climate Change, One Health & Migration | Editor-in-Chief, Georgian Medical Journal (GMJ) | Founder & Director, GMJ Academy | Member, GAVI AMC & IRC | Member of the Board, RI France | Representative of Accreditation Canada in Georgia | ORCID: 0000-0001-7609-4515

შენი დასვენება

🏔 შენი დასვენება — ტურიზმი
  • ბორჯომი — სამკურნალო კურორტი
  • ეკოტურიზმი საქართველოში
  • სასტუმროები
  • ეროვნული პარკები
shenidasveneba.ge →

You Might Also Like

სიახლეებიშენი დაავადებაშენი ექიმი

ხორხის კიბო: სიმპტომები, რისკ-ფაქტორები და მკურნალობა — ექიმი დავით ბზიკაძე განმარტავს

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
ნობელის პრემია ქიმიაში სარკისებრი იზომერების მქონე ნაერთების სინთეზის კვლევის ავტორებს მიენიჭათ
სიახლეებიშენი ექიმი

ნობელის პრემია ქიმიაში სარკისებრი იზომერების მქონე ნაერთების სინთეზის კვლევის ავტორებს მიენიჭათ

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
საქართველოს უნივერსიტეტების სამედიცინო ფაკულტეტების კურსდამთავრებულებს საშუალება აქვთ, განათლება განაგრძონ და დასაქმდნენ მსოფლიოს ნებისმიერ ქვეყანაში.
სამინისტროსიახლეებისხვა-ამბები

საქართველოს უნივერსიტეტების სამედიცინო ფაკულტეტების კურსდამთავრებულებს საშუალება აქვთ, განათლება განაგრძონ და დასაქმდნენ მსოფლიოს ნებისმიერ ქვეყანაში

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
მინისტრმა ყურადღება გაამახვილა გაეროს მოსახლეობის ფონდის მიერ, საქართველოში ადამიანის უფლებების დაცვასა და დემოგრაფიული მდგრადობის ხელშეწყობის მნიშვნელობაზე
სამინისტროსიახლეებისხვა-ამბები

მინისტრმა ყურადღება გაამახვილა გაეროს მოსახლეობის ფონდის მიერ, საქართველოში ადამიანის უფლებების დაცვასა და დემოგრაფიული მდგრადობის ხელშეწყობის მნიშვნელობაზე

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
Facebook Twitter Pinterest Youtube Instagram
© 2026 შენი ექიმი · PHIG · Sheni Network
  • კონტაქტი
  • კონფიდენციალურობის პოლიტიკა
  • Cookie-ფაილების პოლიტიკა
  • წესები და პირობები
  • ყველა არხი
Welcome Back!

Sign in to your account

მომხმარებლის სახელი ან ელფოსტის მისამართი
პაროლი

დაგავიწყდათ პაროლი?