By using this site, you agree to the Privacy Policy and Terms of Use.
მიღება
შენი ექიმიშენი ექიმიშენი ექიმი
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
    • პაციენტი
    • შენი ექიმი
    • უფლებები
    • სამინისტრო
    • ფიტნესი
  • მეცნიერება
    • შენი აკადემია
    • სამედიცინო მეცნიერებები
      • ენციკლოპედია
      • პუბლიკაციები
      • მეცნიერება
      • English
        • Other languages
    • აკრედიტაცია
    • ტრადიციული მედიცინის ეროვნული ცენტრი
    • Georgian Medical Journal
  • ინსტრუმენტები
    • ვაკანსია
    • შენი კალკულატორი
      • იდეალური წონის კალკულატორი
      • კალორიების ცხრილი
    • FactCheck
    • Supplement.ge
    • Knowledge Graph
    • განათლება
  • მედია
    • ვიდეო
    • პოდკასტი
    • ვიდეო ნარატივი
    • პულსი TV
    • ინტერვიუ
    • სხვა-ამბები
  • სერვისები
  • ცნობარი
    • სიმპტომები
    • დაავადებები
    • წამლები
      • პრეპარატები
      • დანამატები
      • სამედიცინო მასალა
    • სპეციალობები
    • ექიმები
      • ყველა ექიმი
      • სტომატოლოგი
      • ოფთალმოლოგი / ოპტიკა
      • ვეტერინარი
    • კლინიკები
      • ყველა კლინიკა
      • ფარმაცია / აფთიაქი
      • რეაბილიტაციის ცენტრი
      • ესთეტიკური კლინიკა
      • სამედიცინო დაზღვევა
    • ვაქცინები
  • GMJ News
შეტყობინება მეტის ჩვენება
ფონტის ზომის შეცვლაAa
შენი ექიმიშენი ექიმი
ფონტის ზომის შეცვლაAa
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
  • მეცნიერება
  • ინსტრუმენტები
  • მედია
  • სერვისები
  • ცნობარი
  • GMJ News
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
    • პაციენტი
    • შენი ექიმი
    • უფლებები
    • სამინისტრო
    • ფიტნესი
  • მეცნიერება
    • შენი აკადემია
    • სამედიცინო მეცნიერებები
    • აკრედიტაცია
    • ტრადიციული მედიცინის ეროვნული ცენტრი
    • Georgian Medical Journal
  • ინსტრუმენტები
    • ვაკანსია
    • შენი კალკულატორი
    • FactCheck
    • Supplement.ge
    • Knowledge Graph
    • განათლება
  • მედია
    • ვიდეო
    • პოდკასტი
    • ვიდეო ნარატივი
    • პულსი TV
    • ინტერვიუ
    • სხვა-ამბები
  • სერვისები
  • ცნობარი
    • სიმპტომები
    • დაავადებები
    • წამლები
    • სპეციალობები
    • ექიმები
    • კლინიკები
    • ვაქცინები
  • GMJ News
გამოგვყევით
სიახლეები

ტუალეტის მსოფლიო დღე: სად წყდება რეგიონის სანიტარიის ჯაჭვი — სომხეთი ჩამდინარე წყლის 0,6%-ს წმენდს, საქართველომ უსაფრთხო სანიტარია გაასამმაგა, ოთხ ქვეყანას მონაცემი არ აქვს

Blue background featuring a white rounded-square logo with bold 'ag60' text inside, and a flipped 'ag60' word beneath.
ბოლო განახლება: ნოემბერი 19, 2026 9:35 am
ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
გაზიარება
18 წუთიანი წაკითხვა
ჩამდინარე წყლების გამწმენდი ნაგებობის ხედი ზემოდან — მრგვალი სალექარი აუზები შემოდგომის ხეებს შორის
Photo by Hicham Oukachi on Pexels (Pexels License)
გაზიარება

Contents
    • მთავარი დასკვნები
  • ორი კიბე და არა ერთი
  • რას აჩვენებს ჯანმო-ს/JMP-ის რიგები თერთმეტი ქვეყნისთვის
  • საქართველო: შეკეთებული ჯაჭვი
  • სომხეთი: სრული ქსელი და არანაირი გაწმენდა
  • „ერთიანი ჯანმრთელობის“ არგუმენტი გამწმენდი ნაგებობის სასარგებლოდ
  • რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის
    • როგორ შეუძლია ყირგიზეთს 93% უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის შეტყობინება, თუ ჩამდინარე წყლის მხოლოდ 22%-ს წმენდს?
    • რატომ გასამმაგდა საქართველოს უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის მაჩვენებელი ცხრა წელიწადში?
    • რატომ განიხილავს PHIG ჩამდინარე წყლის გამწმენდ ნაგებობას „ერთიანი ჯანმრთელობის“ საკითხად?
  • წყაროები
მოუსმინეთ მოკლე მიმოხილვას

ტუალეტის მსოფლიო დღე ყოველ წელს 19 ნოემბერს აღინიშნება და ამ წელს ყურადღება გამახვილებულია უსაფრთხო ტუალეტების მნიშვნელობაზე. რეგიონში, სადაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ბაზისურ სანიტარიას იყენებს, უსაფრთხოდ მართული სანიტარია მხოლოდ ათი პროცენტით არის წარმოდგენილი. საქართველო გამოირჩევა იმით, რომ უსაფრთხოდ მართული სანიტარია მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ახლა 63 პროცენტს შეადგენს. თუმცა, რეგიონში კიდევ ბევრი გამოწვევა არსებობს, რადგან ოთხ ქვეყანას უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის მონაცემები საერთოდ არ აქვს. მნიშვნელოვანი takeaway არის ის, რომ უსაფრთხო სანიტარია ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს, რათა შევამციროთ დაავადებების რისკები.

სრული სტატია იხილეთ შენი ექიმის საიტზე
#drpkhakadze #sheniekimi #სიახლეები

ავტორი: პროფ. გიორგი ფხაკაძე · საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგიონული ინიციატივა „ერთიანი ჯანმრთელობა“

ტუალეტის მსოფლიო დღე ყოველ 19 ნოემბერს აღინიშნება და 2026 წლის კამპანია — „უსაფრთხო ტუალეტები. თანასწორი მომავალი.“ — იმას ეხება, ვის აქვს უსაფრთხო ტუალეტი და ვის — არა [1]. ეს მიმოხილვა კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვისთვის სხვა კითხვას სვამს: რა ხდება ტუალეტის შემდეგ. ტუალეტი, რომელიც მდინარეში ჩაედინება, ტუალეტად ითვლება; უსაფრთხო სანიტარიად — არა. „ერთიანი ჯანმრთელობისთვის“ სწორედ მეორე აღრიცხვას აქვს მნიშვნელობა, რადგან გაუწმენდავი ჩამდინარე წყალი ის უმთავრესი გზაა, რომლითაც ადამიანის პათოგენები, ანტიბიოტიკების ნარჩენები და რეზისტენტული ბაქტერიები მდინარეებს, სარწყავ არხებს, პირუტყვსა და დინების ქვემოთ მცხოვრებ შემდეგ ადამიანს აღწევს.

მოკლე პასუხი ასეთია: რეგიონს ტუალეტების მშენებლობა თითქმის დასრულებული აქვს, ხოლო იმის გაწმენდა, რაც მათგან გამოდის, ძლივს დაწყებული. თერთმეტი ქვეყნიდან ცხრა ატყობინებს, რომ მოსახლეობის 90%-ზე მეტი სულ მცირე ბაზისურ სანიტარიულ ობიექტს იყენებს. მხოლოდ ერთი ქვეყანა ატყობინებს, რომ მოსახლეობის 90%-ზე მეტი ჯაჭვის ბოლომდე უსაფრთხოდ მართულ სანიტარიას იყენებს. ერთი ქვეყანა — სომხეთი — ატყობინებს, რომ მისი საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის 0,6% იწმინდება უსაფრთხოდ. ოთხ ქვეყანას უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის ეროვნული მაჩვენებელი საერთოდ არ აქვს. ხოლო ჯანმო-ს შეფასებით, თერთმეტივე ქვეყანაში უსაფრთხო წყალთან, სანიტარიასა და ჰიგიენასთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა წელიწადში 6 789-ს შეადგენს.

მთავარი დასკვნები

  • მსოფლიოში 3,4 მილიარდ ადამიანს უსაფრთხოდ მართული სანიტარია არ აქვს, 354 მილიონი კი ღია დეფეკაციას მიმართავს — ჯანმო-სა და UNICEF-ის ერთობლივი მონიტორინგის პროგრამის 2025 წლის აგვისტოს ანგარიშის თანახმად [2].
  • რეგიონის თერთმეტ ქვეყანაში ბაზისური სანიტარიით მოცვა 87–100%-ია, მაგრამ უსაფრთხოდ მართული სანიტარია 10,7%-დან (სომხეთი) 93,0%-მდე (ყირგიზეთი) მერყეობს; მოლდოვას, ყაზახეთს, ტაჯიკეთსა და თურქმენეთს ეროვნული შეფასება არ აქვთ [3].
  • საქართველოში უსაფრთხოდ მართული სანიტარია 2015 წლის 20,7%-დან 2024 წლის 63,0%-მდე გაიზარდა, რაც ქალაქებმა განაპირობა — იქ მაჩვენებელი 6,2%-დან 71,1%-მდე ავიდა [3]; უსაფრთხოდ გაწმენდილი საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის წილი ახლა 50,2%-ია, რეგიონში მესამე ადგილი [4].
  • სომხეთი ატყობინებს 93,7% ბაზისურ სანიტარიას, 10,7% უსაფრთხოდ მართულ სანიტარიას, ქალაქებში — 0%-ს, და საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის 0,6%-ის უსაფრთხო გაწმენდას [3, 4]; ერევნის გენერალური გეგმის მიხედვით, გაუწმენდავი ჩამდინარე წყალი ოთხ მდინარეში 50–60 წერტილიდან ჩაედინება [5].
  • ჯანმო თერთმეტ ქვეყანაში წელიწადში 6 789 სიკვდილს უსაფრთხო წყალს, სანიტარიასა და ჰიგიენას მიაწერს (2019), ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით ტაჯიკეთში (9,0 100 000 მოსახლეზე) და მეორე ადგილით სომხეთში (5,8) [6].
  • ყაზახეთი 2026 წლის 5 იანვარს UNECE/ჯანმო-ს წყლისა და ჯანმრთელობის ოქმს შეუერთდა და რეგიონის მეხუთე მხარე ქვეყანა გახდა; საქართველომ და სომხეთმა ოქმს 1999 წელს მოაწერეს ხელი და არასოდეს მოუხდენიათ რატიფიცირება [7, 8].
0,6%
სომხეთის საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის წილი, რომელიც უსაფრთხოდ იწმინდება (მდგრადი განვითარების მიზნის ინდიკატორი 6.3.1, 2024) — მაშინ, როდესაც სომხეთის მოსახლეობის 93,7% სულ მცირე ბაზისურ ტუალეტს იყენებს (ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია / JMP)

ორი კიბე და არა ერთი

მდგრადი განვითარების მიზნები სანიტარიას კიბის საფეხურებით ზომავს. ბაზისური მომსახურება გაუმჯობესებული ობიექტია — წყალგამტარი ტუალეტი, სეპტიკური ავზი, ვენტილირებული ორმო — რომელიც სხვა შინამეურნეობასთან გაზიარებული არ არის. უსაფრთხოდ მართული მომსახურება ბაზისური ობიექტია, საიდანაც ექსკრემენტები ან ადგილზევე იწმინდება და უვნებელდება, ან გადააქვთ და სხვაგან წმენდენ [2]. განსხვავება კანალიზაციასა და გამწმენდ ნაგებობაშია. ქალაქს, სადაც ყველა ბინას წყალგამტარი ტუალეტი აქვს, ყველა ტუალეტი კანალიზაციაში ჩაედინება და ყველა კანალიზაცია — მდინარეში, 100% ბაზისური სანიტარია და 0% უსაფრთხოდ მართული სანიტარია აქვს.

ჯანმო-ს 2018 წლის სახელმძღვანელო სანიტარიისა და ჯანმრთელობის შესახებ სანიტარიას მომსახურების ჯაჭვად განიხილავს — შეკავებიდან დაცლის, ტრანსპორტირებისა და გაწმენდის გავლით განთავსებამდე ან ხელახლა გამოყენებამდე — სადაც რისკი ნებისმიერ რგოლში მთელი ჯაჭვის რისკია [9]. თანმხლები ინდიკატორი 6.3.1 საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის იმ წილს ზომავს, რომელიც უსაფრთხოდ იწმინდება [4]. ერთად წაკითხული ეს სამი რიგი აჩვენებს, სად წყდება თითოეული ქვეყნის ჯაჭვი.

რას აჩვენებს ჯანმო-ს/JMP-ის რიგები თერთმეტი ქვეყნისთვის

ცხრილი ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორიაში გამოქვეყნებულ ჯანმო-სა და UNICEF-ის ერთობლივი მონიტორინგის პროგრამის 2024 წლის შეფასებებს [3, 4] აერთიანებს ჯანმო-ს უახლეს შეფასებასთან უსაფრთხო წყალს, სანიტარიასა და ჰიგიენასთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის შესახებ (2019) [6].

სანიტარიის ჯაჭვი თერთმეტ ქვეყანაში: მოცვა (2024) და მიწერილი სიკვდილიანობა (2019)
ქვეყანა ბაზისური სანიტარია, % უსაფრთხოდ მართული სანიტარია, % უსაფრთხოდ გაწმენდილი საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყალი, % WASH-ით განპირობებული სიკვდილი, 2019 სიკვდილი 100 000 მოსახლეზე
საქართველო 90,7 63,0 50,2 134 3,3
სომხეთი 93,7 10,7 0,6 173 5,8
აზერბაიჯანი 99,0 68,0 37,4 366 3,6
თურქეთი 99,3 78,9 63,4 2 065 2,5
უკრაინა 97,7 92,4 52,4 1 029 2,3
მოლდოვა 86,9 ეროვნული შეფასება არ არისა 41,4 144 3,6
ყაზახეთი 97,9 ეროვნული შეფასება არ არისბ 30,3 598 3,2
ყირგიზეთი 98,5 93,0 21,9 148 2,3
ტაჯიკეთი 96,0 (2023) ეროვნული შეფასება არ არისგ მონაცემი არ არის 839 9,0
თურქმენეთი 99,7 ეროვნული შეფასება არ არის მონაცემი არ არის 336 5,7
უზბეკეთი 96,5 74,6 32,3 (2020) 957 2,9
თერთმეტი ქვეყანა 6 789
წყაროები: ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია, ინდიკატორები WSH_SANITATION_BASIC და WSH_SANITATION_SAFELY_MANAGED (ჯანმო/UNICEF JMP-ის შეფასებები, 2024, თუ სხვაგვარად არ არის მითითებული) [3]; WSH_DOMESTIC_WASTE_SAFELY_TREATED (მდგრადი განვითარების მიზნის ინდიკატორი 6.3.1, 2024, თუ სხვაგვარად არ არის მითითებული) [4]; WSH_1 და SDGWSHBOD — უსაფრთხო წყალს, სანიტარიასა და ჰიგიენას მიწერილი სიკვდილიანობა, ორივე სქესი, 2019 (ინდიკატორი 3.9.2) [6]. შენიშვნები: ა მოლდოვა, მხოლოდ ქალაქები: 77,2%. ბ ყაზახეთი, მხოლოდ ქალაქები: 75,9%. გ ტაჯიკეთი, მხოლოდ სოფლები: 58,7% (2023). რეგიონული ჯამი ჯანმო-ს თერთმეტი ქვეყნის შეფასებების ჯამია.

სამი ნიმუში გამოიკვეთება. პირველი, ტუალეტების კიბე თითქმის დასრულებულია: ყველა ქვეყანა, მოლდოვისა (86,9%) და საქართველოს (90,7%) გარდა, ბაზისური სანიტარიით 93%-ზე მაღლა დგას, ღია დეფეკაციას კი JMP თერთმეტივე ქვეყანაში ეროვნულ დონეზე 0%-ად აფასებს — მხოლოდ თურქეთისა და ტაჯიკეთის სოფლებში მრგვალდება 1%-მდე [3]. მეორე, გაწმენდის კიბე დასრულებული არ არის: ინდიკატორი 6.3.1-ის მქონე ცხრა ქვეყნიდან მხოლოდ თურქეთი (63,4%) წმენდს საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის სამ მეხუთედზე მეტს, ოთხი კი — ყაზახეთი, ყირგიზეთი, უზბეკეთი და სომხეთი — მესამედზე ნაკლებს [4]. მესამე, ორი კიბე ყოველთვის ერთად არ მოძრაობს. ყირგიზეთის 93,0% უსაფრთხოდ მართული სანიტარია ადგილობრივ სისტემებს ეყრდნობა — სოფლის მაჩვენებელი (95,1%) ქალაქისაზე (89,6%) მაღალია — მაგრამ კანალიზაციაში მოხვედრილი ჩამდინარე წყლის მხოლოდ 21,9% იწმინდება [3, 4]. სომხეთი სარკისებური შემთხვევაა: ერევნის 97% კანალიზაციის ქსელზეა [5], ამიტომაც მისი ბაზისური მოცვა მაღალია, უსაფრთხოდ მართული კი — 10,7%.

საქართველო: შეკეთებული ჯაჭვი

საქართველო რეგიონში ყველაზე ნათელი მაგალითია იმისა, თუ რას აკეთებს გაწმენდის რგოლში ცვლილება ეროვნულ მაჩვენებელზე. 2015 წელს JMP აფასებდა, რომ საქართველოს მოსახლეობის 20,7% უსაფრთხოდ მართულ სანიტარიას იყენებდა, ქალაქებში კი მაჩვენებელი 6,2% იყო — კანალიზებული დედაქალაქი, რომელსაც საბჭოთა პერიოდის გამწმენდი ნაგებობა ემსახურებოდა. 2024 წლისთვის ეროვნული მაჩვენებელი 63,0%-ს, ქალაქებისა კი 71,1%-ს მიაღწია [3]. სოფლის რიგი გაცილებით ნაკლებად შეიცვალა, 40,4%-დან 50,2%-მდე, რადგან სოფლად საქართველო ადგილობრივ ორმოებსა და ავზებს ეყრდნობა, რომელთა დაცლა და გაწმენდა იშვიათად დოკუმენტირდება.

ქალაქების ნახტომი გარდაბნის ნაგებობის მოდერნიზაციას ემთხვევა, რომელიც თბილისის ჩამდინარე წყალს წმენდს. 2017 წლის ივლისში ევროპის საინვესტიციო ბანკმა „ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერთან“ 21,47 მილიონი ევროს სესხის ხელშეკრულება გააფორმა პროექტისთვის, რომლის პირველი კომპონენტი „საბჭოთა პერიოდის გარდაბნის ჩამდინარე წყლების გამწმენდი ნაგებობის მექანიკური საფეხურის“ მოქმედ ქართულ და ევროკავშირის მოთხოვნებამდე განახლება იყო, კანალიზაციის შემკრები ქსელის რეაბილიტაციასთან ერთად [10]. საქართველოს ინდიკატორი 6.3.1 — უსაფრთხოდ გაწმენდილი საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყლის 50,2% — ახლა რეგიონში მესამეა, თურქეთისა (63,4%) და უკრაინის (52,4%) შემდეგ [4]. მტკვარი ზემო კურაა, რომელსაც საქართველო დინების ქვემოთ აზერბაიჯანთან იზიარებს; UNDP-GEF-ის პროექტმა კურა-არაქსის აუზზე წყლის ხარისხის გაუარესება აუზის ოთხი ტრანსსასაზღვრო პრობლემიდან ერთ-ერთად დაასახელა [11]. ამდენად, გაწმენდა თბილისში „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინვესტიციაა აზერბაიჯანშიც ისევე, როგორც საქართველოში.

რაც საქართველოს ჯერ არ გაუკეთებია, მეორე საფეხურია: ევროპის საინვესტიციო ბანკის პროექტმა მექანიკური საფეხური დააფინანსა, ბიოლოგიური გაწმენდა კი ცალკე ინვესტიციაა. ქვეყანამ, რომელსაც 50% გაწმენდილი და 63% უსაფრთხოდ მართული აქვს, ჯაჭვი დედაქალაქისთვის შეაკეთა და ქალაქებისა და სოფლებისთვის ღიად დატოვა.

სომხეთი: სრული ქსელი და არანაირი გაწმენდა

სომხეთის მაჩვენებლები რეგიონში ყველაზე თვალსაჩინოა, რადგან ერთმანეთს ზუსტად ეთანხმება. JMP 93,7% ბაზისურ და 10,7% უსაფრთხოდ მართულ სანიტარიას აფასებს, ქალაქებში უსაფრთხოდ მართული წილი კი 2018 წლიდან 0%-ია [3]; ინდიკატორი 6.3.1-ის რიგი უსაფრთხოდ გაწმენდილ საყოფაცხოვრებო ჩამდინარე წყალს 0,6%-ად აფასებს [4]. ერევნის ახალი გენერალური გეგმა, რომელიც მერმა 2025 წლის სექტემბერში წარადგინა, აფიქსირებს, რომ ქალაქის 97%-ზე მეტი დაახლოებით 1 200 კილომეტრის სიგრძის კანალიზაციის ქსელით არის მოცული, ქალაქი დღეში დაახლოებით 394 000 კუბურ მეტრ ჩამდინარე წყალს გამოიმუშავებს, და გაუწმენდავი ჩამდინარე წყალი პირდაპირ ჩაედინება მდინარეებში ჯრვეჟი, ვოღჯაბერდი, გეტარი და ჰრაზდანი დაახლოებით 50–60 წერტილიდან [5]. ჰრაზდანი არაქსში ჩაედინება, რომელსაც სომხეთი თურქეთთან, აზერბაიჯანთან და ირანთან იზიარებს.

ამის ჯანმრთელობის მხარე ჯანმო-ს მიწერილი სიკვდილიანობის შეფასებაში ჩანს: 100 000 მოსახლეზე 5,8 სიკვდილით სომხეთის მაჩვენებელი უსაფრთხო წყალთან, სანიტარიასა და ჰიგიენასთან დაკავშირებული სიკვდილიანობისა რეგიონში მეორეა ტაჯიკეთის (9,0) შემდეგ, თურქმენეთსა (5,7) და ცენტრალური აზიის ყველა სხვა ქვეყანაზე წინ [6]. მთავრობამ ჯაჭვის სამრეწველო რგოლზე მოქმედება დაიწყო: 2025 წლის ნოემბერში გამოცხადდა, რომ 2026 წლის 1 ივლისიდან სამრეწველო ჩამდინარე წყლის ცენტრალიზებულ კანალიზაციაში წინასწარი გაწმენდის გარეშე ჩაშვება აღარ იქნება დაშვებული, პრემიერ-მინისტრის განცხადებით კი, გამოყენებული წყლის ბუნებაში გაუწმენდავად დაბრუნება „ეკოლოგიური კატასტროფა იქნებოდა“ [12]. მუნიციპალური რგოლი — დედაქალაქის ბიოლოგიური გამწმენდი ნაგებობა — რჩება იმ რგოლად, რომელიც ეროვნულ მაჩვენებელს ამოძრავებდა.

„ერთიანი ჯანმრთელობის“ არგუმენტი გამწმენდი ნაგებობის სასარგებლოდ

სანიტარია ჩვეულებრივ ინფრასტრუქტურის საკითხად ითვლება. „ერთიანი ჯანმრთელობის“ მიზეზი იმისა, რომ იგი ჯანდაცვის სექტორის საზრუნავადაც განვიხილოთ, სამია. პირველი, გაუწმენდავი ჩამდინარე წყალი სწორედ ის ადგილია, სადაც ანტიმიკრობული რეზისტენტობის ადამიანური, ცხოველური და გარემოს რეზერვუარები ერთმანეთს ხვდება: UNEP-ის 2023 წლის შეფასება „ცუდი სანიტარიიდან, კანალიზაციიდან და მუნიციპალურ სისტემებში ნარჩენების ჩამონადენიდან მომდინარე დამაბინძურებლებს“ გარემოში ანტიმიკრობული რეზისტენტობის ერთ-ერთ მთავარ წყაროდ ასახელებს, ფარმაცევტულ წარმოებასა და სოფლის მეურნეობასთან ერთად [13]. ქალაქი, რომელიც დღეში 394 000 კუბურ მეტრ გაუწმენდავ ჩამდინარე წყალს უშვებს, მასთან ერთად თავისი მოსახლეობის ანტიბიოტიკებსა და რეზისტენტულ ბაქტერიებსაც უშვებს. მეორე, იგივე მდინარეები რწყავს ბოსტნეულს, რომელიც რეგიონის ბაზრებზე იყიდება; გაუწმენდავი ჩამდინარე წყლის ხელახლა გამოყენება სოფლის მეურნეობაში სურსათის უვნებლობის გზაა. მესამე, ტვირთი გაზომვადია: ჯანმო თერთმეტ ქვეყანაში წელიწადში 661 დიარეით სიკვდილს მხოლოდ არასათანადო სანიტარიას მიაწერს, მათგან 225-ს ტაჯიკეთში და 156-ს უზბეკეთში [6].

ინსტრუმენტი, რომელიც ამ რეგიონში ამ სექტორებს აკავშირებს, უკვე არსებობს. UNECE/ჯანმო-ს წყლისა და ჯანმრთელობის ოქმი, რომელიც 2005 წლიდან მოქმედებს, მხარეებს ავალდებულებს, მთელი ჯაჭვისთვის ეროვნული მიზნები დაადგინონ და ანგარიში წარადგინონ, მათ შორის გაუწმენდავი ჩამდინარე წყლის ჩაშვების შემთხვევებსა და ჩაშვებული ჩამდინარე წყლის ხარისხზე [7]. თერთმეტი ქვეყნიდან ხუთი ახლა მხარეა: უკრაინა (2003), აზერბაიჯანი (2003), მოლდოვა (2005), უზბეკეთი (2023) და — მას შემდეგ, რაც ოქმი მისთვის 2026 წლის 5 აპრილს ამოქმედდა — ყაზახეთი [7, 8]. საქართველომ და სომხეთმა ოქმს 1999 წლის 17 ივნისს, მიღების დღესვე მოაწერეს ხელი, და არც ერთს 27 წლის განმავლობაში რატიფიცირება არ მოუხდენია; ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი და თურქეთი ხელმომწერები არ არიან [7].

რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის

2026 წელს რეგიონის სანიტარიის პრობლემა ტუალეტი არ არის. პრობლემაა ჩამდინარე წყლის ნახევარი ან მეტი, რომელიც ტუალეტიდან გაუწმენდავი გადის იმ ცხრა ქვეყნიდან რვაში, რომლებიც მას ზომავენ; ოთხი ქვეყანა, რომელსაც არ შეუძლია თქვას, მისი სანიტარიის რა ნაწილია უსაფრთხოდ მართული; და ორი, რომელმაც ამ საკითხზე ერთადერთ რეგიონულ ხელშეკრულებას 1999 წელს მოაწერა ხელი და იქვე დატოვა. საქართველოსთვის შემდეგი ნაბიჯი ნათელი და ხელმისაწვდომია: ბიოლოგიური საფეხური გარდაბანში და დოკუმენტირებული დაცლა და გაწმენდა იმ ადგილობრივი სისტემებისთვის, რომლებიც სოფლის მოსახლეობის ნახევარს ემსახურება. სომხეთისთვის ნაბიჯი უფრო დიდია, მაგრამ ერთი: ერთი გამწმენდი ნაგებობა ერევნისთვის ეროვნულ უსაფრთხოდ მართულ მაჩვენებელს 10,7%-დან უმრავლესობამდე აიყვანდა. ცენტრალური აზიისთვის პირველი ნაბიჯი გაზომვაა — ყაზახეთს, ტაჯიკეთსა და თურქმენეთს უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის ეროვნული შეფასება სჭირდება, სანამ მისთვის მიზანს დაადგენენ.

PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის გარემოსა და კლიმატის თემატური გვერდი ზემოთ ნაჩვენებ სანიტარიის სამ რიგს თერთმეტივე ქვეყნისთვის ატარებს და JMP-ის ყოველ გამოცემასთან ერთად განაახლებს; სომხეთისა და საქართველოს ქვეყნის პროფილები ახლა ჩამდინარე წყლის გაწმენდის ინდიკატორსაც მოიცავს. ინიციატივის პროდუქტი გარემო-ჯანმრთელობის გაფრთხილებები ის ადგილია, სადაც საზიარო მდინარეში ჩამდინარე წყლის ჩაშვება „ერთიანი ჯანმრთელობის“ მოვლენად აღირიცხება და არა მხოლოდ გარემოსდაცვითად. ჯანმო-ს საგზაო რუკა ქვეყნების სანიტარიის კიბეზე ასვლისთვის შეჯამებულია GMJ-ის სახელმძღვანელოების ბიბლიოთეკის ჩანაწერში Steps to achieve universal access to safely managed sanitation.

როგორ შეუძლია ყირგიზეთს 93% უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის შეტყობინება, თუ ჩამდინარე წყლის მხოლოდ 22%-ს წმენდს?

იმიტომ, რომ ორი ინდიკატორი სხვადასხვა რამეს ზომავს. უსაფრთხოდ მართული სანიტარია შინამეურნეობებს ითვლის, და ორმო ან სეპტიკური ავზი, რომელიც ექსკრემენტებს ადგილზე აკავებს, უსაფრთხოდ მართულად ითვლება, თუ იგი გაზიარებული არ არის და უსაფრთხოდ იცლება. ჩამდინარე წყლის ინდიკატორი (6.3.1) მხოლოდ იმ ნაკადებს ითვლის, რომლებიც კანალიზაციაში ხვდება ან გროვდება, და ეკითხება, მათი რა წილი იწმინდება სტანდარტის შესაბამისად. ქვეყანას, სადაც უმეტესობა ადგილობრივ სისტემებს იყენებს, პირველში მაღალი და მეორეში დაბალი ქულა შეიძლება ჰქონდეს. ორივე ერთად უნდა წაიკითხოთ.

რატომ გასამმაგდა საქართველოს უსაფრთხოდ მართული სანიტარიის მაჩვენებელი ცხრა წელიწადში?

თითქმის მთლიანად თბილისის გამო. ქალაქების უსაფრთხოდ მართული წილი 2015 წლის 6,2%-დან 2024 წლის 71,1%-მდე გაიზარდა, რადგან გარდაბნის გამწმენდი ნაგებობა მოდერნიზდა და კანალიზაციის ქსელი რეაბილიტირდა ევროპის საინვესტიციო ბანკთან 2017 წელს გაფორმებული პროექტის ფარგლებში. სოფლის მაჩვენებელი მხოლოდ 40,4%-დან 50,2%-მდე გადაადგილდა. ეროვნული მაჩვენებელი ამ ორის მოსახლეობით შეწონილი საშუალოა.

რატომ განიხილავს PHIG ჩამდინარე წყლის გამწმენდ ნაგებობას „ერთიანი ჯანმრთელობის“ საკითხად?

იმიტომ, რომ ქალაქის გაუწმენდავ ჩამდინარე წყალს მისი ანტიბიოტიკები და რეზისტენტული ბაქტერიები მდინარეში მიაქვს, მდინარე დინების ქვემოთ მინდვრებს რწყავს, მინდვრები კი შემდეგ ქვეყანაში ცხოველებსა და ადამიანებს კვებავს. წყლისა და ჯანმრთელობის ოქმი ამ რეგიონში ერთადერთი ინსტრუმენტია, რომელიც მთავრობებს მთელი ამ ჯაჭვისთვის მიზნების დადგენას სთხოვს. თერთმეტი ქვეყნიდან ხუთი მხარეა; საქართველომ და სომხეთმა მას 1999 წელს მოაწერეს ხელი და რატიფიცირება არ მოუხდენიათ.

წყაროები

  1. Geneva Environment Network. World Toilet Day 2026: “Safe toilets. Equal futures.” Geneva: GEN; 2026. Available from: https://www.genevaenvironmentnetwork.org/events/world-toilet-day-2026/
  2. World Health Organization, United Nations Children’s Fund. 1 in 4 people globally still lack access to safe drinking water – WHO, UNICEF [news release, launching Progress on household drinking water, sanitation and hygiene 2000–2024: special focus on inequalities]. Geneva: WHO; 26 August 2025. Available from: https://www.who.int/news/item/26-08-2025-1-in-4-people-globally-still-lack-access-to-safe-drinking-water—who–unicef
  3. World Health Organization. Global Health Observatory: population using at least basic sanitation services (WSH_SANITATION_BASIC); population using safely managed sanitation services (WSH_SANITATION_SAFELY_MANAGED); population practising open defecation (WSH_SANITATION_OD). WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme estimates, 2024. Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/population-using-safely-managed-sanitation-services-(-)
  4. World Health Organization. Global Health Observatory: SDG 6.3.1 proportion of safely treated domestic wastewater flows (WSH_DOMESTIC_WASTE_SAFELY_TREATED), 2024. Geneva: WHO. Available from: https://ghoapi.azureedge.net/api/WSH_DOMESTIC_WASTE_SAFELY_TREATED
  5. EcoLur. Wastewater problem: a challenge for Yerevan [report on the Yerevan master plan presented by Mayor Tigran Avinyan]. Yerevan: EcoLur; 23 September 2025. Available from: https://www.ecolur.org/en/news/waste/16150/
  6. World Health Organization. Global Health Observatory: SDG 3.9.2 mortality rate attributed to exposure to unsafe WASH services (SDGWSHBOD); WASH-attributable deaths (WSH_1); diarrhoea deaths from inadequate sanitation (WSH_10_SAN), 2019. Geneva: WHO. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/mortality-rate-attributed-to-exposure-to-unsafe-wash-services-(per-100-000-population)-(sdg-3-9-2)
  7. United Nations Treaty Collection. Protocol on Water and Health to the 1992 Convention on the Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes, London, 17 June 1999: status of signatures and ratifications (Chapter XXVII.5.a). New York: UN; 2026. Available from: https://treaties.un.org/doc/Publication/MTDSG/Volume%20II/Chapter%20XXVII/XXVII-5-a.en.pdf
  8. United Nations Secretary-General. Depositary notification C.N.1.2026: Kazakhstan, accession to the Protocol on Water and Health, 5 January 2026 (entry into force 5 April 2026). New York: UN; 2026. Available from: https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2026/CN.1.2026-Eng.pdf
  9. World Health Organization. Guidelines on sanitation and health. Geneva: WHO; 2018. ISBN 978-92-4-151470-5. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241514705
  10. European Investment Bank. GWP Tbilisi Waste Water and Infrastructure (project 20160585): Georgian Water and Power LLC, signed 28 July 2017, EUR 21,470,000. Luxembourg: EIB. Available from: https://www.eib.org/en/projects/pipelines/all/20160585
  11. Global Environment Facility, United Nations Development Programme. Reducing transboundary degradation in the Kura-Aras basin (GEF ID 1375): Armenia, Azerbaijan, Georgia, 2009–2012. IW:LEARN project record. Available from: https://iwlearn.net/iw-projects/1375
  12. ARKA News Agency. Armenia to ban the discharge of untreated industrial wastewater starting July 1, 2026. Yerevan: ARKA; 14 November 2025. Available from: https://arka.am/en/news/economy/armenia-to-ban-the-discharge-of-untreated-industrial-wastewater-starting-july-1-2026
  13. United Nations Environment Programme. Bracing for superbugs: strengthening environmental action in the One Health response to antimicrobial resistance. Nairobi: UNEP; 2023. Available from: https://www.unep.org/resources/superbugs/environmental-action

გამოქვეყნებულია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის მოსამზადებელ ფაზაში (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის ნოემბერი). სტატია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის ნაწილია — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი, Accréditation Sans Frontières და GMJ News. დაკავშირებული: PHIG-ის თემატური გვერდი გარემოსა და კლიმატის შესახებ · საქართველოს ქვეყნის პროფილი.

ეს სტატია ინგლისურ ენაზე გამოქვეყნებულია GMJ News-ზე: World Toilet Day: where the region’s sanitation chain breaks — Armenia treats 0.6% of its wastewater, Georgia has tripled safe sanitation, four countries cannot report it. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.

#ერთიანიჯანმრთელობა #სანიტარია #drpkhakadze #sheniekimi

FacebookTwitter
გაუზიარეთ ეს სტატია
Facebook ბმულის კოპირება ბეჭდვა
Blue background featuring a white rounded-square logo with bold 'ag60' text inside, and a flipped 'ag60' word beneath.
ავტორიDr. Giorgi Pkhakadze
მიჰყევით:
MD, MPH, PhD | Head of the School of Public Health, David Tvildiani Medical University (DTMU) | Secretary/Treasurer, UEMS Section of Public Health | Chair, Public Health Institute of Georgia (PHIG) | President, Accréditation Sans Frontières (ASF) | Former Member, UN Secretary-General’s Independent Accountability Panel for Every Woman, Every Child, Every Adolescent (UNSG IAP-EWEC, 2016–2021) | WHO Consultant, Department of Environment, Climate Change, One Health & Migration | Editor-in-Chief, Georgian Medical Journal (GMJ) | Founder & Director, GMJ Academy | Member, GAVI AMC & IRC | Member of the Board, RI France | Representative of Accreditation Canada in Georgia | ORCID: 0000-0001-7609-4515

შენი დასვენება

🏔 შენი დასვენება — ტურიზმი
  • ბორჯომი — სამკურნალო კურორტი
  • ეკოტურიზმი საქართველოში
  • სასტუმროები
  • ეროვნული პარკები
shenidasveneba.ge →

You Might Also Like

ჰანტავირუსული ინფექცია
სიახლეებისხვა-ამბებიშენი ექიმი

სამი მგზავრი გარდაიცვალა – ჰანტავირუსის ერთი შემთხვევა დადასტურებულია – ატლანტის ოკეანეში მყოფ კრუიზზე – WHO

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
რატომ ცხელა დედამიწაზე?
სიახლეები

კვლევამ აჩვენა, რომ დედამიწა იმაზე მეტ მზის ენერგიას იღებს, ვიდრე კარგავს – ცაში ცვლილებები ხდება, მალე ის სხვანაირი გახდება

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
აშშ თავდაცვის საფრთხის შემცირების სააგენტოს მნიშვნელოვანი როლი საქართველოში, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის უსაფრთხოების განმტკიცება და ლაბორატორიული შესაძლებლობები
სიახლეებისხვა-ამბებიშენი ექიმი

აშშ თავდაცვის საფრთხის შემცირების სააგენტოს მნიშვნელოვანი როლი საქართველოში, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის უსაფრთხოების განმტკიცება და ლაბორატორიული შესაძლებლობები

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
ექიმები ჯანმრთელობისთვის მიყენებულ სერიოზულ ზიანსა და მოსალოდნელ გართულებებზე საუბრობენ. განსაკუთრებული აქცენტი მცირეწლოვნებზე კეთდება
სიახლეებისხვა-ამბებიშენი ექიმი

ექიმები ჯანმრთელობისთვის მიყენებულ სერიოზულ ზიანსა და მოსალოდნელ გართულებებზე საუბრობენ. განსაკუთრებული აქცენტი მცირეწლოვნებზე კეთდება

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
Facebook Twitter Pinterest Youtube Instagram
© 2026 შენი ექიმი · PHIG · Sheni Network
  • კონტაქტი
  • კონფიდენციალურობის პოლიტიკა
  • Cookie-ფაილების პოლიტიკა
  • წესები და პირობები
  • ყველა არხი
Welcome Back!

Sign in to your account

მომხმარებლის სახელი ან ელფოსტის მისამართი
პაროლი

დაგავიწყდათ პაროლი?