რა კავშირი აქვს ორსულობას მტევნის და მაჯის დაზიანებასთან?
დავით ზაქრაძე – ორთოპედ-ტრავმატოლოგი, მტევნის ქირურგი
სარძევე ჯირკვლის ავთისებიანი კიბოს წარმატებული ოპერაცია პინეო სამედიცინო ეკოსისტემაში
პინეო სამედიცინო ეკოსისტემა • Pineo Medical Ecosystem
სარძევე ჯირკვლის ავთისებიანი კიბოს წარმატებული ოპერაცია პინეო სამედიცინო ეკოსისტემაში.
შეიძლება ნაწლავის ზოგიერთმა ბაქტერიამ ხელი შეუწყოს ალცჰეიმერის დაავადებას?
Klebsiella pneumoniae არის ბაქტერია, რომელიც გვხვდება ადამიანის ნაწლავის მიკრობიომსა და განავალში.
თუ K. pneumoniae ვრცელდება სხეულის სხვა უბნებში, ამან შეიძლება გამოიწვიოს მრავალი სერიოზული სამედიცინო მდგომარეობა.
თაგვების კვლევაზე დაყრდნობით, ფლორიდის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარები თვლიან, რომ შესაძლოა ასევე არსებობდეს კავშირი K. pneumoniae-ს, რომელიც შედის ტვინში და ალცჰეიმერის დაავადების პროგრესირებას შორის.
Klebsiella pneumoniae არის ერთ-ერთი ტრილიონი ბაქტერია, რომელიც გვხვდება ადამიანის ნაწლავის მიკრობიომსა და განავალში. თუ ამ ტიპის ბაქტერია ვრცელდება სხეულის სხვა უბანში, ამან შეიძლება გამოიწვიოს მრავალი დაავადება, მათ შორის პნევმონია, მენინგიტი, საშარდე გზების ინფექციები (UTIs) და ჭრილობებისა და სისხლის ინფექციები.
საავადმყოფოებში ან სხვა ჯანდაცვის დაწესებულებებში მყოფი ადამიანები K. pneumoniae-ით ინფექციის მიღების ყველაზე დიდი რისკის ქვეშ არიან.
ახლა, ფლორიდის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარები ახალ კვლევაზე დაყრდნობით, რომელიც ახლახან გამოქვეყნდა ინფექციურ დაავადებათა ჟურნალში, იუწყებიან რომ, შესაძლოა, არსებობდეს კავშირი K. pneumoniae-ს შორის, რომელიც შედის ტვინში და ალცჰეიმერის დაავადების სახელით ცნობილი დემენციის პროგრესირებას შორის.
K. pneumoniae ასოცირებული ალცჰეიმერის სიმპტომებთან
ამ კვლევისთვის მკვლევარებმა გამოიყენეს K. pneumoniae-ით ინფიცირებული ალცჰეიმერის დაავადების თაგვის მოდელი.
კვლევის დროს მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ როდესაც თაგვები ექვემდებარებოდნენ ანტიბიოტიკებს, მათი ნაწლავის ბაქტერიების მრავალფეროვნება მცირდება, რაც მიკრობიომის დისბალანსს იწვევს.
ამის შემდეგ K. pneumoniae-ს ნაწლავიდან სისხლში გადასვლის საშუალება მისცა ნაწლავის ლორწოვანის გავლით.
იქიდან, ბაქტერია ტვინში გადავიდა, რამაც გამოიწვია ნეიროანთება და ნეიროკოგნიტური დაქვეითება, ეს ორივე ცნობილი ალცჰეიმერის დაავადების სიმპტომებია.
მკვლევარების თქმით, ეს დასკვნები ხაზს უსვამს საავადმყოფოში შეძენილმა ინფექციებმა, როგორიცაა K. pneumoniae, შეიძლება გამოიწვიოს ნეიროდეგენერაციული დაავადებების განვითარება.
პრესრელიზში რავინდერ ნაგპალმა, დოქტორმა, განათლების, ჯანმრთელობისა და ადამიანის მეცნიერებათა კოლეჯის ასისტენტმა პროფესორმა და ფლორიდის სახელმწიფო უნივერსიტეტის Gut Biome ლაბორატორიის დირექტორმა და ამ კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა აღნიშნა, რომ:
„ჰოსპიტალიზაციამ და მკურნალობამ და ანტიბიოტიკებთან ერთად მკურნალობამ შეიძლება გამოიწვიოს მიკრობიომის მრავალფეროვნების შემდგომი დაქვეითება, რაც ხანდაზმულებს მაღალი რისკის ქვეშ აყენებს არა მხოლოდ საჭმლის მომნელებელი პრობლემების, არამედ ნაწლავის ექსტრა პათოლოგიების, როგორიცაა ნეიროდეგენერაციული დარღვევები, დისრეგულაციის გამო. ნაწლავ-ტვინის ღერძი“.
მკვლევარები თვლიან, რომ მათმა აღმოჩენებმა შეიძლება ასევე გაუხსნას კარი ალცჰეიმერის დაავადებას ახალი თერაპიისთვის.
რა როლს ასრულებს ნაწლავ-ტვინის ღერძი ალცჰეიმერის დაავადების დროს?
Medical News Today-ს ჰქონდა შესაძლებლობა გასაუბრებოდა ამ კვლევის შესახებ დევიდ მერილს, MD, PhD, გერიატრიულ ფსიქიატრს და წყნარი ოკეანის ნეირომეცნიერების ინსტიტუტის წყნარი ოკეანის ტვინის ჯანმრთელობის ცენტრის დირექტორს სანტა მონიკაში, CA.
მერილმა აღნიშნა, რომ ეს არის საინტერესო ცხოველთა მოდელის კვლევა, რომელიც გვიჩვენებს მექანიზმს, რომელიც ემყარება ნაწლავ-ტვინის კავშირს.
”ნაწლავის დაავადებების ანტიბიოტიკებით მკურნალობამ შეიძლება გამოიწვიოს არასასურველი შედეგები, რაც ზრდის ნეიროდეგენერაციული დაავადებების რისკს,” – განმარტა მან.
„ნეიროდეგენერაციულ დაავადებებამდე მიმავალი მოვლენების კასკადის გაგებამ შეიძლება მოგვცეს საშუალება შევცვალოთ მკურნალობის მიდგომა ნაწლავის პათოლოგიური ბაქტერიული ინფექციების მიმართ“.
„ალცჰეიმერის განვითარების პრევენცია ნაწლავის პრობლემების განსხვავებულად მოპყრობით შეიძლება იყოს შესაძლებელი“, – დასძინა მერილმა. ”კარგი იქნებოდა, რომ ნახოთ ინტერვენციები, რომლებიც ცდილობდნენ იმავე ცხოველურ მოდელებში, რათა შემდეგ გამოიყენონ პაციენტებში.”
რომელია შემოდგომის მკურნალი ხილი – ორგანიზმისთვის ყველაზე დიდი სარგებლის მომტანია
შემოდგომის ხუთი ხილი, რომელიც ორგანიზმისთვის ყველაზე დიდი სარგებლის მომტანია
ენდოკრინოლოგი ქეთი ასათიანი გვთავაზობს შემოდგომის ხუთ უმნიშვნელოვანეს ხილს, რომლებიც ჩვენი ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანი სარგებლის მომტანია. მისი თქმით, ეს ხილი განსაკუთრებით სასარგებლოა იმ პერიოდისთვის, როცა ჩვენი ორგანიზმი განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს.
1. ბროწეული
ბროწეული შეიცავს K ვიტამინს, რომელიც:
- ხელს უწყობს კალცის შეწოვას
- მონაწილეობს ძვლის ფორმირებაში
- მოქმედებს სისხლის შედედებაზე და სისხლძარღვის კედლის მდგრადობაზე
ქეთი ასათიანი დარწმუნებულია, რომ ბროწეული არის მეტად სასარგებლო პროდუქტი, რომელიც აუცილებლად უნდა იყოს თქვენს მენიუში.
2. ფეიხოა
ფეიხოა განსაკუთრებით სასარგებლოა ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითების დროს. როგორც ქეთი ასათიანი აღნიშნავს:
- ფეიხოა მდიდარია იოდით, რაც ხელს უწყობს ფარისებრი ჯირკვლის მუშაობას
- შეიცავს უჯრედისს, რაც ებრძვის ტოქსინებს და შლაკებს
- მდიდარია C ვიტამინით და ფოლიუმის მჟავით
ფეიხოას რეგულარული მირთმევა ეხმარება ორგანიზმს ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში.
3. ხურმა
ხურმა 200-ზე მეტი სახეობისაა და მას აქვს რამდენიმე სასარგებლო თვისება:
- შარდმდენი მოქმედება
- დამამშვიდებელი გავლენა ნერვულ სისტემაზე
- მდიდარია A ვიტამინით
ხურმა ხშირად გამოიყენება სალათებში, რაც განსაკუთრებით ეფექტურია მისი ანტისეპტიკური თვისებების გამო. ხურმას აქვს 200-მდე სახეობა. მას აქვს შარდმდენი მოქმედება, დამამშვიდებლად მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე. ხურმა მდიდარია A ვიტამინით. ის კარგად გამოიყენება სალათებშიც. ძალიან სასარგებლო ხილია კომშიც. მას ხშირად მკურნალ ხილსაც უწოდებენ. მას აქვს ანტისეპტიკური მოქმედება. ხურმა შეიცავს თუთიას,“ – აღნიშნულ საკითხზე ქეთი ასათიანმა ტელეკომპანია „იმედის“ გადაცემაში „იმედის დღე“ ისაუბრა
4. კომშის სასარგებლო თვისებები
კომშიც შესანიშნავია, რადგან:
- აქვს ანტისეპტიკური მოქმედება
- გაწვდილი მინის მიღების პროცესში ეხმარება ორგანიზმს
5. ციტრუსები
ციტრუსების ჯგუფი, რომელსაც აქვს C ვიტამინის მაღალი შემცველობა, ასევე მნიშვნელოვანია:
- იცავს იმუნურ სისტემას
- აუმჯობესებს კანის მდგომარეობას
დასკვნა
ქეთი ასათიანის რეკომენდაციები გვიჩვენებს, რომ შემოდგომის ხილი არა მხოლოდ გემრიელია, არამედ ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო ფაქტორების წყაროა. ისინი რეგულარულად უნდა მივირთვათ, რათა ვიპოვოთ საჭირო ვიტამინები და მინერალები.
რა ასაკიდან უნდა დავიწყოთ ძუძუს თვითგასინჯვა?
რა ასაკიდან უნდა დავიწყოთ ძუძუს თვითგასინჯვა?
საუბრობს ექთანი თამარ დაუსი:
„მამაკაცებშიც არ გამორიცხება ძუძუს კიბო. პროცენტულად ქალებში ეს მეტად მაღალი სიხშირით არის გამოცლენილი.
თვითგასინჯვა არის ერთ-ერთი ფუნდამენტური ინსტრუმენტი, რომელიც საკუთარ სხეულს შეგვასწავლის, როგორია ნორმაში ჩემი სხეული. თუ რამე გადახრას ვნახავ, ეს იქნება ვიზუალური დათვალიერებით თუ ხელით შეხებით, ადრეულ სტადიაზე მიმიყვანს ექიმთან…“
„სიყვარულის ენა გენეტიკურია და ეს ბევრ რამეს გულისხმობს…“
ფსიქოლოგმა მარინა კაჭარავამ სიყვარულის სხვადასხვა ტიპებზე და მათ სიღრმეზე ისაუბრა, რაც მკაფიოდ ხაზს უსვამს, რამდენად რთული და მრავალფეროვანია ეს თემა. მისი თქმით, სიყვარულის გაგება და შემადგენლობა შეიძლება როგორც ფსიქიკურ, ისე ფიზიკურ დონეზე იყოს განხილული.
სიყვარულის ტიპები და მათი გავლენა
მარინა კაჭარავა აღნიშნავს, რომ არსებობს სიყვარულის ტიპები, რომლებიც ფსიქიკურ აშლილობასთან ახლოს დგას. ადამიანების ღირებულებათა სისტემა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, რადგან როდესაც პიროვნების ცხოვრებაში უმთავრესი ადგილი უკავია ვინმეს, ეს შეიძლება ძალიან ცუდ შედეგზე იქნეს მიყვანილი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საკითხია, თუ ვის ვაძლევთ იმ „ღმერთის ადგილს“ ჩვენს ცხოვრებაში. სიყვარული მართლაც არის ურთულესი თემა. რაც ადამიანი არსებობს, არსებობს სიყვარული. არის სიყვარულის ტიპები, რომელიც შეიძლება ფსიქიკურ აშლილობას მიუახლოვდეს და ადამიანს მკურნალობაც დასჭირდეს. როდესაც ადამიანის ღირებულებათა სისტემაში ყველაზე მაღლა დგას ადამიანი, ის მას აუცილებლად მოიყოლებს. არ აქვს მნიშვნელობა შვილი იქნება, თუ დედა, ეს არის ღმერთის ადგილი. ეს არის ღმერთის ადგილი და მისი ადგილის დაკავება ადამიანით შეიძლება ძალიან ცუდად დამთავრდეს
სიყვარულის დროს წარმოიქმნილი ნივთიერებები
კაჭარავას თქმით, სიყვარულის პროცესში ადამიანის ორგანიზმში მრავალი მნიშვნელოვანი ნივთიერება გამოიყოფა, მათ შორის:
- სტრესის ჰორმონი
- სიყვარულის მოლეკულა, რომელიც მუცელში „პეპლებს“ იწვევს.
შესაბამისად, ეს ნივთიერებები შეიძლება მიღებული იქნას შოკოლადით და მარწყვით, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სიყვარული და სიხარული ტვინში გაჩენილი ქიმიურ პროცესებთან არის დაკავშირებული.
სიყვარულის ენა: გენეტიკური ფაქტორები
მარინა კაჭარავა ამბობს, რომ სიყვარულის ენა გენეტიკულად განისაზღვრება და მოიცავს ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა:
- მოსმენას
- თვალის კონტაქტს
- ემპათიას
ეს ყველაფერი ქმნის ისეთ სითბოს, რომელიც აგრესიას აჩერებს და ადამიანებს აერთიანებს. ქრისტიანული სიყვარულის კონტექსტში კი მარინა კაჭარავა ხაზს უსვამს მოთმინებას, დათმობას და იმ ფაქტს, რომ სიყვარული არ ბოროტობს და ენდობა.
დასკვნა
სიყვარული არის არამარტო ემოციური, არამედ ფსიქოლოგიური და გენეტიკური პროცესიც, რომელიც ჩვენი ცხოვრებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.
სიყვარულის ემა გენეტიკურია და ეს ბევრ რამეს გულისხმობს: მოსმენას, თვალის კონტაქტს, ემპათიას. ეს არის ისეთი სითბო, როგორც სიტყვაში, ასევე გამოხედვაში, რომელიც აგრესიას აჩერებს, რომელიც მთებს გადადგამს, ეს არის შეხება. ქრისტიანულ სიყვარულში არის მოთმინება, დათმობა. ის არ ბოროტობს, არ შურს, ენდობა. როგორც პავლე მოციქული ამბობს, ადამიანური დრამის ბოლო სცენაზე რჩება რწმენა, იმედი და სიყვარული,“ – აღნიშნულ საკითხზე მარინა კაჭარავამ საპატრიარქოს ტელევიზიის გადაცემაში „ერთსულოვნების დილა“ ისაუბრა.
წყარო: „ერთსულოვნების დილა“
როგორ შევაჩვიოთ ბავშვი თვითჩაძინებას
როგორ შევაჩვიოთ ბავშვი თვითჩაძინებას?
ბავშვის თვითჩაძინების პროცესი ხშირად მშობლებისთვის გამოწვევა ხდება. ძილის უნარი უნდა სწავლობდეს და ვითარდებოდეს ადრეული ასაკიდან.
ამ სტატიაში განვიხილავთ, როგორ შევაჩვიოთ ბავშვი თვითჩაძინებას და რა ეტაპებისგან უნდა შედგებოდეს ძილისწინა რიტუალი.
1. რიტუალისა და რეჟიმის მნიშვნელობა
ძილის რეჟიმი: მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვმა ერთი და იგივე დროს დაიძინოს და გაიღვიძოს. სტაბილური რეჟიმი ბავშვის ორგანიზმს უფრო სწრაფად მიიყვანს ძილის მზადყოფნაში.
ძილისწინა რიტუალი: დაახლოებით 1-2 საათით ადრე, საჭიროა ბავშვი მოამზადოთ ძილისთვის. ამ პერიოდში უნდა მოარიდოთ აქტიურ და ხმაურიან თამაშებს, ასევე, ძლიერი განათების წყაროებს. მშვენიერი ვარიანტია მშვიდი თამაშები, წიგნების კითხვა და ჰიგიენური პროცედურები.
2. ბავშვის ემოციური მომზადება
ძილისწინა რიტუალში ჩართეთ ისეთი აქტივობები, რომლებიც ბავშვს მშვიდად განაწყობს. მაგალითად, შეიძლება ჩართოთ ჩახუტება, ზღაპრების მოყოლა ან მშვიდი მუსიკის მოსმენა.
3. ფიზიკური დაშორება
თუ თავიდან ბავშვი თქვენ გვერდით არის, ნელ-ნელა უნდა დაიწყოთ ფიზიკური დაშორება. საძილე ოთახიდან უფრო შორს გადადით, თუმცა ისე, რომ ბავშვს ჯერ კიდევ ხედავდეთ.
4. „დამცავი საგნის“ გამოყენება
ბავშვებს ხშირად სჭირდებათ საყვარელი სათამაშო, რომელიც მათ დამშვიდებაში ეხმარება. ასეთი საგანი „დამცავ“ ფუნქციას ასრულებს და ბავშვს უსაფრთხოების შეგრძნებას აძლევს.
5. საკვებისა და ძილის ურთიერთობა
6 თვის ასაკიდან, სასურველია კვება და ძილი ერთმანეთისგან გავაცელკევოთ. კვების პროცესში ჩაძინება თავიდან უნდა აირიდოთ, რათა ბავშვმა დამოუკიდებლად შეძლოს ძილის დაწყება.
6. დახმარების ძიება
თუ მშობლებს უჭირთ ბავშვის თვითჩაძინებაზე მუშაობა, აუცილებელია პედიატრის ან ბავშვთა ნევროლოგის რჩევა.
დასკვნა
თვითჩაძინება ბავშვის განვითარების მნიშვნელოვან ნაწილია. რაც უფრო ადრეულ ასაკში დავიწყებთ მის სწავლებას, მით უფრო მარტივად შეძლებს ბავშვი ამ უნარის გათავისებას. მნიშვნელოვანია, რომ მშობლები ყურადღებით მოეკიდონ ბავშვის ინდივიდუალურ საჭიროებებს და ბიოლოგიურ რიტმებს.
ADHD წამლების გავლენა ტვინის ჯანმრთელობაზე, ცხოვრების ხარისხზე: რა ვიცით
შეერთებულ შტატებში მოზრდილების დაახლოებით 25% ეჭვობს, რომ მათ შეიძლება ჰქონდეთ არადიაგნოსტირებული ყურადღების დეფიციტის/ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ADHD), აჩვენა ბოლო გამოკითხვამ.
იზრდება ADHD-ის სიმპტომების შესახებ ინფორმირებულობა მოზრდილებში, ზოგადად, და განსაკუთრებით ქალებში.
ერთ-ერთმა ბოლო კვლევამ აჩვენა, რომ ADHD მედიკამენტს შეუძლია დაეხმაროს კოგნიტური ფუნქციის გაძლიერებას. მეორემ აღმოაჩინა, რომ ადამიანები, რომლებიც იღებენ ამ პრეპარატებს, ნაადრევი სიკვდილის უფრო დაბალი რისკიც კი აქვთ.
თუმცა, ეს არ არის ყველა კარგი ამბავი: ADHD მედიკამენტების მაღალი დოზები ასევე დაკავშირებულია ფსიქოზის გაზრდილ რისკთან, რაც ექიმებს უბიძგებს გამოიჩინონ დამატებითი სიფრთხილე თავიანთი პაციენტების მკურნალობაში.
ახლახან, ოჰაიოს შტატის უნივერსიტეტის ვექსნერის სამედიცინო ცენტრისა და მედიცინის კოლეჯის მიერ ჩატარებულმა ნაციონალურმა გამოკითხვამ 1000 ზრდასრული შეერთებულ შტატებში, დაადგინა, რომ გამოკითხულთა 25%-ს ეჭვი ჰქონდა, რომ შესაძლოა ჰქონოდათ ყურადღების დეფიციტის/ჰიპერაქტიურობის აშლილობა (ADHD).
ეს ნიშნავს, რომ ყოველი მეოთხე ამერიკელი ზრდასრული ეჭვობს, რომ მათ შეიძლება ჰქონდეს განვითარების ეს მდგომარეობა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეიძლება დიდი რიცხვი ჩანდეს, ალბათ გასაკვირი არ არის, თუ გავითვალისწინებთ ADHD-ის გამომწვევ მიზეზებსა და სიმპტომებს და გაზრდილი ცნობიერების ამაღლებას, თუ როგორ გამოიყურება ის რეალურად მოზრდილებში, განსაკუთრებით ქალებში.
თუმცა, მკვლევარებმა, რომლებმაც ჩაატარეს ბოლო გამოკითხვა, გამოთქვეს შეშფოთება, რომ გამოკითხულთა მხოლოდ 13%-მა თქვა, რომ მათ სთხოვეს რჩევა ADHD-ის შესახებ ეჭვმიტანილი ჯანდაცვის პროფესიონალისგან.
“შფოთვა, დეპრესია და ADHD – ეს ყველაფერი შეიძლება ძალიან ჰგავდეს ერთმანეთს, მაგრამ არასწორმა მკურნალობამ შეიძლება გააუარესოს მდგომარეობა იმის ნაცვლად, რომ დაეხმაროს ადამიანს უკეთ იგრძნოს თავი და გააუმჯობესოს მისი ფუნქციონირება”, – ხაზგასმით აღნიშნა ჯასტინ ბარტერიანმა, დოქტორმა, კლინიკური ასისტენტმა პროფესორმა. ოჰაიოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვექსნერის სამედიცინო ცენტრის ფსიქიატრიისა და ქცევითი ჯანმრთელობის დეპარტამენტი პრესრელიზში.
მართლაც, ბოლო კვლევებმა ხაზგასმით აღნიშნეს მედიკამენტების გავლენა ADHD-ის მკურნალობაში, რაც აჩვენა, რომ სწორ რეცეპტს შეუძლია გააუმჯობესოს კოგნიტური ფუნქციონირება და სიკვდილის რისკის შემცირებაც კი გამოიწვიოს.
თუმცა, გარკვეული სიფრთხილე რჩება, განსაკუთრებით ზოგიერთ მაღალი დოზით მკურნალობასთან დაკავშირებით. აი, რა ვიცით აქამდე.
მეთილფენიდატი, ატომოქსეტინი უკავშირდება უკეთეს გრძელვადიან კოგნიტურ ფუნქციას
2024 წლის მაისში Neuroscience and Biobehavioral Reviews-ში გამოქვეყნებულმა მიმოხილვამ და მეტა-ანალიზმა ხაზგასმით აღინიშნა ის სარგებელი, რაც ADHD-ისთვის დანიშნულ წამლებს შეუძლიათ მოიტანონ ტვინის ჯანმრთელობაზე.
კვლევამ შეისწავლა როგორც მასტიმულირებელი, ასევე არასტიმულატორული პრეპარატები, რომლებსაც ექიმებს შეუძლიათ გრძელვადიანი დანიშვნა ADHD-ის სამკურნალოდ. უფრო კონკრეტულად, მან შეისწავლა მეთილფენიდატის (ბრენდი სახელები Ritalin, Concerta), სტიმულატორის და ატომოქსეტინის (Strattera), არასტიმულატორის მოქმედება ტვინზე.
მან დაასკვნა, რომ ორივე პრეპარატი დაეხმარა ყურადღების, დათრგუნვისა და რეაქციის დროის გაუმჯობესებას. გარდა ამისა, ადამიანებმა, რომლებიც იყენებდნენ მეთილფენიდატს, ასევე აჩვენეს გაუმჯობესება სამუშაო მეხსიერებაში.
ეს შესანიშნავი სიახლეა, რადგან ADHD-ის მქონე ადამიანებს შეიძლება ჰქონდეთ პრობლემები ფოკუსის შენარჩუნებასთან, იმპულსების კონტროლთან და მეხსიერების გახსენებასთან, სხვა სიმპტომებთან ერთად.
დევიდ მერილი, მედიცინის დოქტორი, გერიატრიული ფსიქიატრი და წყნარი ოკეანის ნეირომეცნიერების ინსტიტუტის წყნარი ოკეანის ტვინის ჯანმრთელობის ცენტრის დირექტორი პროვიდენს სენტ ჯონის ჯანმრთელობის ცენტრში სანტა მონიკაში, კალიფორნია, რომელიც არ იყო ჩართული ამ მიმოხილვაში, განმარტა Medical News Today-სთვის:
”ორივე ტიპის მედიკამენტი აუმჯობესებს კოგნიტურ ფუნქციებს, როგორიცაა ყურადღება და სამუშაო მეხსიერება, ნეიროტრანსმიტერის [ქიმიური მესენჯერის] დონის ოპტიმიზაციისა და ტვინის ქსელის კავშირის გაძლიერების გზით.”
ADHD წამალი 19%-ით ამცირებს სიკვდილის რისკს
შვედეთში ჩატარებულმა დაკვირვებამ, რომლის შედეგებიც გამოჩნდა JAMATrusted Source-ში 2024 წლის მარტში, კიდევ უფრო ხაზგასმით აღინიშნა ADHD მედიკამენტების დადებითი გავლენა ადამიანის ცხოვრების ხარისხზე.
კვლევის ფარგლებში დაკვირვება მიმდინარეობდა ADHD-ით დაავადებული 148,578 ადამიანის ჯანმრთელობის მონაცემებზე, რომელთა პროგრესს ექიმები აკვირდებოდნენ ორი წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირებმა დიაგნოზი მიიღეს.
აღმოჩნდა, რომ ADHD-ის მქონე ადამიანებს, რომლებიც იღებენ რეცეპტით მედიკამენტებს ამ მდგომარეობისთვის, ადრეული სიკვდილის რისკი 19%-ით ნაკლები აქვთ, არანამკურნალევი ADHD-ის მქონე თანატოლებთან შედარებით.
მკვლევარებმა გაითვალისწინეს სიკვდილის ყველა შესაძლო მიზეზი, მათ შორის არაბუნებრივი მიზეზები, როგორიცაა უბედური შემთხვევები, თვითმკვლელობა, შემთხვევითი მოწამვლა და ნარკოტიკების ჭარბი დოზირება.
დასკვნა
კოგნიტური ფუნქციის გაუმჯობესება, რომელიც გამოწვეულია შესაბამისი მკურნალობის შედეგად, მნიშვნელოვნად ამაღლებს პიროვნების ცხოვრების ხარისხს, პოტენციურად ამცირებს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების რისკს, როგორიცაა შფოთვა და დეპრესია.
“ფაიზერი” მილიარდ დოზა ვაქცინას მიაწვდის დაბალშემოსავლიან ქვეყნებს” – გიორგი ფხაკაძე სიახლეს აქვეყნებს
2024 წლუს 29 იქტომბერი, თბილისი
თათია გოჩაძე, www.sheniekimi.ge
გლობალური ჯანდაცვის მნიშვნელოვანი პროგრესის ფარგლებში, “ფაიზერმა” ახლახან გამოაცხადა ერთი მილიარდი პნევმოკოკური ვაქცინის (PCV) დოზის მიწოდება, Gavi-ის (ვაქცინების ალიანსი) პარტნიორობით. ეს ეტაპი, რომელიც ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშავდებოდა, წარმოადგენს ძალისხმევას ჯანმრთელობის თანასწორობის გამოწვევის გადალახვის მიზნით, რაც ბავშვების სიცოცხლის გადარჩენისთვის ვაქცინების მიწოდებას გულისხმობს დაბალი და საშუალო შემოსავლების მქონე ქვეყნებისთვის.
ერთი მილიარდი დოზა გადაეცა ეთიოპიას, რაც გამოხატავს საჯარო-კერძო პარტნიორობის უდიდეს გავლენას გლობალურ ჯანდაცვაზე.
სასიამოვნო სიახლეა:
ფაიზერსა და Gavi-ის შორის ხანგრძლივი თანამშრომლობის შედეგად, ერთი მილიარდი სიცოცხლის გადამრჩენი PCV ვაქცინა მიეწოდა 57 დაბალ და დაბალ-საშუალო შემოსავლების ქვეყანას და შეფასებულია, რომ ამით 300 მილიონზე მეტი ბავშვის დაცვა გახდა შესაძლებელი. 2010 წლიდან ფაიზერის პნევმოკოკური ვაქცინები მიეწოდება Gavi-ის წევრ ქვეყნებს და ხელს უწყობს ბავშვების დაცვას პნევმოკოკური დაავადებისგან – პნევმონიის ძირითადი გამომწვევისგან, რომელიც წარმოადგენს ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში სიკვდილიანობის ყველაზე დიდ ინფექციურ მიზეზს.
Gavi-თან პარტნიორობა არის “ფაიზერის” უფრო ფართო ვალდებულების ნაწილი, რათა აუცილებელი ვაქცინები და მედიკამენტები მიწოდებული იყოს დაუცველ თემებში:
„ერთი მილიარდი დოზის მიწოდება, განსაკუთრებით ისეთ რეგიონებში, სადაც ეს ყველაზე მეტად საჭიროა, გამოხატავს ძლიერ ვალდებულებას, დაიცვან დაუცველი ბავშვები გლობალურად”- აცხადებს პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, “საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის” თავმჯდომარე.
პროფესორი ფხაკაძე, რომელიც 2019 წელს შეირჩა Gavi-ის პნევმოკოკური ხელშეწყობის მექანიზმის (AMC) დამოუკიდებელი შეფასების კომიტეტის (IAC) წევრად, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს პროგრამისთვის კანდიდატ ვაქცინების შეფასებაში. ეს დამოუკიდებელი ზედამხედველობის ორგანო აფასებს ვაქცინებს ისეთ კრიტერიუმებზე დაყრდნობით, როგორიცაა მიზნობრივი მოსახლეობა, დოზირების განრიგი და პროდუქტის ფორმულაცია, რაც უზრუნველყოფს, რომ Gavi-ის მეშვეობით მიწოდებული ვაქცინები შეესაბამებოდეს მაღალ სტანდარტებს.
„როგორც ხელშეწყობის მექანიზმის წევრი, მე ვამაყობ, რომ ვმონაწილეობ სიცოცხლის გადარჩენის და მომავალი თაობისთვის უკეთესი მომავლის შექმნის პროცესში… სამუშაო აქ არ მთავრდება. ჩვენ უნდა გავაგრძელოთ სამართლიანი ხელმისაწვდომობის დაცვა”- აცხადებს პროფესორი ფხაკაძე.
გლობალური ჯანდაცვის მნიშვნელობა
ფაიზერის აღნიშნული მიღწევა ხაზს უსვამს ჯანმრთელობის ფინანსურ ინოვაციებს, როგორიცაა პნევმოკოკური AMC, რომელიც 2009 წელს შეიქმნა დაბალი შემოსავლების მქონე ქვეყნებში ვაქცინების მისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად. ამ ინიციატივის მეშვეობით, ფაიზერმა და მისმა პარტნიორებმა ვალდებულება მიიღეს, ვაქცინების მიწოდება მოხდეს მიღებული ფასებით, რაც შესაძლებელს ხდის მათ ხელმისაწვდომობას მსოფლიოს ყველაზე დაუცველ ბავშვებში. ბოლო მონაცემებით, გლობალური PCV დაფარვა გაიზარდა 10 პროცენტიდან (2010 წელი) 65 პროცენტამდე (2023 წელი). თუმცა, ეს მაჩვენებელი ჯერ კიდევ ჩამორჩება 2030 წლის იმუნიზაციის მიზნის 90 პროცენტს, რაც მუდმივ საჭიროებაზე მიუთითებს.
პნევმონია წარმოადგენს ბავშვებში სიკვდილიანობის ყველაზე დიდ ინფექციურ მიზეზს მსოფლიოში. 2019 წელს პნევმონიამ 740,180 ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვი იმსხვერპლა, რაც ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში ლეტალობის 14%-ს და 1-დან 5 წლამდე ასაკის ბავშვებში სიკვდილიანობის 22%-ს შეადგენდა. ამ პრევენციული ტრაგედიის აღმოფხვრა “ფაიზერისა” და Gavi-ის პარტნიორობის ცენტრალურ ნაწილს წარმოადგენს, რომელიც მიზნად ისახავს ჯანმრთელობის ამ მნიშვნელოვან საფრთხესთან ბრძოლას ვაქცინების ხელმისაწვდომობის გაზრდით.
„ეს მიღწევა მხოლოდ ინდივიდუალური ჯანმრთელობის შედეგების გაუმჯობესებისთვის არ არის,“ ამბობს პროფესორი ფხაკაძე. „ეს ეხება მთელ თემებს, ჯანდაცვის ხარჯების შემცირებას და სამართლიანი სამყაროს შექმნასაც.“
ვაქცინაცია ხელს უშლის მძიმე დაავადებებსა და სიკვდილს, ასევე ხელს უწყობს ეკონომიკურ პროდუქტიულობას და ამსუბუქებს ჯანდაცვის ტვირთს დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში.
საქართველოს პერსპექტივა
მიუხედავად იმისა, რომ ფაიზერის ძირითადი აქცენტი Gavi-ის ქვეყნების მხარდაჭერაზეა, ამ ინიციატივის მნიშვნელობა დიდ გავლენას ახდენს საქართველოზეც, სადაც სამართლიანი ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობა კვლავ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება. საქართველომ გაატარა ნაბიჯები ვაქცინაციის დაფარვის გაფართოების მიმართულებით, თუმცა საჭიროა მეტი ძალისხმევა, რათა ყველა მოსახლეობას – ქალაქსა თუ სოფელს, შეძლებულსა თუ დაუცველს – დროულად მიეწოდოს ვაქცინაცია.
პროფესორი ფხაკაძე, რომელიც ასევე ხელმძღვანელობს “დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის” საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, სოციალური და ქცევითი მეცნიერების დეპარტამენტს თბილისში, ამბობს:
„საქართველოში ჩვენი მიზანია ამ გლობალური პარტნიორობისგან შთაგონების მიღება და სტრატეგიების ადაპტაცია, რომელიც გააუმჯობესებს ჩვენს ეროვნულ ჯანდაცვის სისტემას. ვაქცინაცია ფუნდამენტური კომპონენტია ჯანმრთელი და მდგრადი მოსახლეობის ჩამოყალიბებისთვის.“
საქართველოში საერთაშორისო ჯანდაცვის სტანდარტების – როგორიცაა “აკრედიტაცია კანადის” ინიციატივა – დანერგვის ძალისხმევა, ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემას ხარისხის, თანასწორობისა და მდგრადობის გაზრდისკენ უბიძგებს. Gavi-ის პნევმოკოკური AMC უზრუნველყოფს გზას ჯანდაცვის უთანასწორობის დაძლევისა და ვაქცინაციის დაფარვის გასაუმჯობესებლად.
სამომავლო გზა
მიუხედავად მიღწეული პროგრესისა, ჯანდაცვის თანასწორობისკენ გზა შორსაა დასრულებისგან. “ფაიზერის” ინიციატივა „უფრო ჯანმრთელი სამყაროსთვის“, რომელიც მიზნად ისახავს მედიკამენტების და ვაქცინების ხელმისაწვდომობის გაზრდას 45 დაბალშემოსავლიან ქვეყანაში, წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს, რომელიც უზრუნველყოფს სისტემური ბარიერების გადაჭრას ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობის გზაზე. ეს ვალდებულება წარმოადგენს აუცილებელ ნაბიჯს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO) 2030 წლის იმუნიზაციის მიზნების მისაღწევად.
„ჩვენ წინსვლა გვაქვს, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს ის, რაც ჯერ კიდევ გასაკეთებელია”- ამბობს პროფესორი ფხაკაძე. „ვაქცინების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა მსოფლიო მასშტაბით მოითხოვს უწყვეტ ძალისხმევას, ინოვაციებს და თანამშრომლობას.“ ფაიზერის წარმატება Gavi-თან გვიჩვენებს, რომ სტრატეგიული პარტნიორობა ქმნის ხელმისაწვდომ და მდგრად ჯანდაცვის გადაწყვეტილებებს დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში ბავშვებისთვის.
ამ ეტაპის აღნიშვნისას ჩვენ გვახსენდება ერთობისა და საერთო მიზნის ძალა ჯანდაცვაში. საქართველოს მსგავსი ქვეყნებისათვის ეს მაგალითი აძლიერებს ჩვენს ერთგულებას სამართლიანი ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფისა და ჩვენი ყველაზე დაუცველი მოქალაქეების – ჩვენი ბავშვების – დაცვის გლობალური პასუხისმგებლობისკენ.
📌 https://www.pfizer.com/news/press-release/press-release-detail/pfizer-supplies-one-billionth-pneumococcal-conjugated
📌
1. WHO. 2022. Pneumonia in children. Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia#:~:text=Pneumonia%20is%20the%20single%20largest,aged%201%20to%205%20years. Accessed September 2024.
2. Pfizer Inc. 2024. Data on file – Patient counts are estimates derived from Pfizer internal data sources” Pneumonia Prevalence and Associated Risk.
3. Alamneh YM, Adane F. Magnitude and Predictors of Pneumonia among Under-Five Children in Ethiopia: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Environ Public Health. 2020 May 30;2020:1606783. doi: 10.1155/2020/1606783. PMID: 32565837; PMCID: PMC7277048. Available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7277048/#:~:text=5.-,Conclusion,to%20prevent%20those%20risk%20factors. Accessed September 2024.
4. Leka Lutpiatina, Lilis Sulistyorini, Ririh Yudhastuti, Hari Basuki Notobroto, Prediction of Toddlers Acute Respiratory Infection (ARI) to Become Pneumonia in Martapura Catchment Area, Banjar District, Indonesia, Global Pediatric Health, 10.1177/2333794X241227694, 11, (2024). Available at: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2022/6497895#:~:text=In%20Ethiopia%2C%2044%2C000%20under%2Dfive,the%20postnatal%20period%20%5B5%5D. Accessed September 2024.
5. WHO. 2024. Pneumococcal Vaccination Coverage. Available at: https://immunizationdata.who.int/global/wiise-detail-page/pneumococcal-vaccination-coverage?CODE=Global&ANTIGEN=PCV3&YEAR= Accessed September 2024.
6. WHO. 2021. Implementing the Immunization Agenda 2030. Available at: https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/strategies/ia2030 Accessed September 2024.
7. Luyten J and Beutels P. 2016. The Social Value Of Vaccination Programs: Beyond Cost-Effectiveness. Health Affairs. 35(2). Available at: https://www.healthaffairs.org/doi/10.1377/hlthaff.2015.1088 Accessed September 2024.
8. Masia NA, Smerling J, Kapfidaze T et al. 2018. Vaccination and GDP Growth Rates: Exploring the Links in a Conditional Convergence Framework. World Development. 103;88-99. Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0305750X17303273 Accessed September 2024.
9. Chen C, Liceras FC, Flasche S et al. 2019. Effect and cost-effectiveness of pneumococcal conjugate vaccination: a global modelling analysis. The Lancet. 7(1);58-67. Available at: https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(18)30422-4/fulltext Accessed September 2024.
29-31 ოქტომბერს ტარდება WHO-ს ევროპის რეგიონული ოფისის 74-ე კომიტეტი, რომელსაც 53 წევრი სახელმწიფოს წარმომადგენლები ესწრებიან
29-31 ოქტომბერს ტარდება WHO-ს ევროპის რეგიონული ოფისის 74-ე კომიტეტი, რომელსაც 53 წევრი სახელმწიფოს წარმომადგენლები ესწრებიან. რეგიონული კომიტეტი ორგანიზაციის გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოა, რომელიც წელიწადში ერთხელ იკრიბება.
რეგიონულ კომიტეტზე განიხილება ისეთი მნიშვნელოვანი თემები, როგორიცაა:
ჯანმრთელობის მდგრადი სისტემები
ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობების მიმართ მზადყოფნა
ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობის სამედიცინო გუნდები
ინოვაციები ჯანმრთელ#rc74cph
უყურეთ ბმულზეhttps://shorturl.at/XBrnm
