სისტემის სახელი არის სიტყვების -გლიის(ნერვული სისტემის არანეირონული უჯრედები) და ლიმფურის კომბინაცია, რადგან ლიმფური სისტემის მსგავსად, რომელიც აგროვებს და გამოდევნის გამოუყენებელ საკვებ ნივთიერებებს და უჯრედულ ნარჩენებს სხეულის დანარჩენი ნაწილებიდან, თავ-ზურგ ტვინის სითხეც მოქმედებს როგორც საექსპორტო გზა ტვინიდან ნარჩენი ცილების გამოსადევნად.გლიმფური სისტემა ძილის დროს აქტიურდება.ეს პროცესი მოქმედებს როგორც “ჩამრეცხი სისტემა”, რომელიც ტვინს აშორებს დღის განმავლობაში დაგროვილ მეტაბოლურ ნარჩენებს. ის ტვინს ათავისუფლებს უჯრედული ნარჩენებისგან, მაგალითად ისეთი ცილებისგან, როგორიცაა ამილოიდ-ბეტა, რომლის დაგროვებაც დაკავშირებულია ალცჰაიმერის დაავადებასთან.გლიმფური სისტემა ყველაზე აქტიურია ღრმა, ნელი ტალღების ძილის დროს, როდესაც ხდება ტვინის ყველაზე ინტენსიური გაწმენდა.რეგულარული ძილი და შესაბამისად, ტვინის გაწმენდა, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ტვინის ჯანმრთელობისთვის. ქრონიკულმა უძილობამ შეიძლება ხელი შეუშალოს ამ პროცესს.ქრონიკულმა უძილობამ შეიძლება გამოიწვიოს კოგნიტური პრობლემები.
სიმპტომები
გულის დაავადებათა სიმპტომები დამოკიდებულია დაავადების სახეობაზე.
გულის ათეროსკლეროზული დაავადებები
სიმპტომები შესაძლოა იყოს განსხვავებული ქალებსა და მამაკაცებს შორის. მაგალითად, მამაკაცებს უფრო ხშირად აღენიშნებათ ტკივილი გულმკერდის მიდამოში; ქალებში სჭარბობს სხვა ხასიათის სიმპტომატიკა – დისკომფორტი გულმკერდის მიდამოში, ჰაერის უკმარისობა და ქოშინი, გულისრევა, ძლიერი საერთო სისუსტე.
სიმტომები მოიცავს:
ასიმპტომურ პირებში გულის დაავადებათა დიაგნოსტირება რთულია სტენოკარდიის, ინსულტის ან გულის უკმარისობის გამოვლინებამდე. აქედან გამომდინარე, ნებისმიერი სიმპტომი უნდა შეფასდეს ექიმთან ერთად, რაც გულის დაავადებათა ადრეული გამოვლენის საშუალებას მოგვცემს.
გულის დაავადებების სიმპტომები-არანორმალური გულისცემისას (გულის არითმია):
გულის დეფექტებით გამოწვეული სიმპტომები
სერიოზული თანდაყოლილი დეფექტები მჟღავნდება დაბადებისთანავე. ბავშვებში ეს სიმპტომებია:
ნაკლებად სერიოზული თანდაყოლილი დეფექტები ხშირად ვერ დიაგნოსტირდება გვიან ბავშვობამდე და/ან მოზრდილობამდე. გულის თანდაყოლილი დაავადებების ნიშნები და სიმპტომები, რომლებიც არ ხდება გადაუდებელი მკურნალობის მიზეზი, შესაძლოა იყოს:
გულის კუნთის კუმშვადობის ფუნქციის დარღვევასთან დაკავშირებული გულის დაავადებები, (ე.წ. გულის კუნთის სისუსტე) -კარდიომიოპათია
კარდიომიოპათიის ადრეულ სტადიას შესაძლოა სიმპტომები არ ახლდეს. მდგომარეობის პროგრესირება დაკავშირებულია შემდეგ სიმპტომებთან:
გულის ინფექციური დაავადებები
სიმპტომები
გულის სარქვლოვანი დაავადებები
გულს ოთხი სარქველი აქვს – აორტის, მიტრალური ანუ ორკარიანი, ფილტვის არტერიის და სამკარიანი. მათი გაღება-დაკეტვა არის საფუძველი სისხლის მოძრაობისა სისხლის მიმოქცევის დიდ და მცირე წრეში. შესაძლო დაზიანებებია – სტენოზი ანუ შევიწროვება, რეგურგიტაცია ანუ ნაკლოვანება ან არასწორი დახურვა (პროლაფსი).
სარქველების არასათანადოდ ფუნქციონირებისას ადგილი აქვს შემდეგ სიმპტომებს:
მიმართეთ ექიმს, თუ გაქვთ
v ტკივილი გულმკერდის არეში
v ქოშინი
v ადვილად დაღლა
გულის დაავადებათა გამოსავალს ანუ პროგნოზს მათი ადრეული გამოვლენა განაპირობებს!
დამატებითი ინფორმაცია შეგიძლიათ მოიძიოთ:
http://www.who.int/ncds/prevention/en/
გრიპი ჩვეულებრივ მსუბუქად მიმდინარე დაავადებაა და უმეტესად ახასიათებს სწრაფი გამოჯანმრთელება. მიუხედავად ამისა, ეს გადამდები რესპირატორული დაავადება, რომელიც გამოწვეულია გრიპის ვირუსით, ზოგჯერ შესაძლოა გახდეს მძიმე დაავადებისა და სიკვდილის მიზეზი.
არ უნდა აგვერიოს ერთმანეთში გრიპის ვირუსი და უბრალო გაციება. გრიპის ვირუსით დაავადების შემთხვევაში უყურადღებობას შესაძლოა მოჰყვეს გართულებები და ლეტალური შედეგიც კი, ამიტომ ავადმყოფმა სიმპტომების აღმოჩენისთანავე დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოს ექიმს.
გრიპის თავიდან აცილების საუკეთსო საშუალებაა ვაქცინაცია. გრიპის ვირუსი მუდმივად განიცდის ცვლილებებს, შესაბამისად გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია საჭიროა ყოველწლიურად. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში გრიპის სეზონი ჩვეულებრივ შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში (ყოველი წლის მე-40 კვირიდან მომდევნო წლის მე-20 კვირამდე – დეკემბრიდან თებერვლის ჩათვლით აღწევს) დგება, შესაბამისად ოქტომბერი არის საუკეთესო დრო გრიპის ვირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაციისთვის.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ რეკომენდირებულია ჯანდაცვის მუშაკებისა და გრიპის სერიოზული გართულებების განვითარების ყველაზე მაღალი რისკის ქვეშ მყოფი ადამიანების ვაქცინაცია, ყოველ წელს, გრიპის სეზონის დაწყებამდე.
2018-19 წლების გრიპის სეზონისათვის გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინაციისათვის სახელმწიფოს მიერ მაღალ რისკ ჯგუფებად განისაზღვრა:
გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინა უსაფრთხოა და გრიპის პრევენციის ძირითადი საშუალებაა, რომელიც ამცირებს ეპიდემიის მასშტაბებს.
გრიპის ვირუსი შეიძლება სწრაფად გავრცელდეს ხველის ან ცემინებისას, როცა ვირუსი წვეთებად გაიფრქვევა ჰაერში. ის ასევე შეიძლება გავრცელდეს დაბინძურებული ხელებით ან ზედაპირებით.
გრიპი ადამიანთა უმეტესობას გადააქვს მსუბუქად და არ ესაჭიროებათ სამედიცინო დახმარება ან ანტივირუსული მედიკამენტები.
გრიპის მძიმე შემთხევებისას შესაძლებელია მკურნალობა ჩატარდეს გრიპის საწინააღმდეგო სპეციფიკური ანტივირუსული მედიკამენტებით და არა ანტიბიოტიკებით, რომლებიც გამოიყენება ბაქტერიული ინფექციების სამკურნალოდ.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცის მიერ რეკომენდირებულია ისეთი სასარგებლო ჩვევები როგორიცაა: ხველის დროს პირისა და ცხვირის დაფარვა, ხელების ხშირი დაბანა, რაც შეაჩერებს მიკრობების გავრცელებას და თავიდან აგაცილებთ ისეთ რესპირატორულ დაავადებას, როგორიცაა გრიპი.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომანდაციას უწევს oseltamivir-ის გამოყენებას გრიპით მძიმედ მოავადე ჰოსპიტალიზირებულ პაციენტებში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ რეკომენდირებულია ჯანდაცვის მუშაკებისა და გრიპის სერიოზული გართულებების განვითარების ყველაზე მაღალი რისკის ქვეშ მყოფი ადამიანების ვაქცინაცია, ყოველ წელს, გრიპის სეზონის დაწყებამდე.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ რეკომენდირებულია: მსუბუქი სიმპტომების მქონე ადამიანები დარჩნენ სახლში, მოსვენებულ მდგომარეობაში, დალიონ დიდი რაოდენობით წყალი, მიიღონ ნოყიერი საკვები და მოერიდონ კონტაქტს სხვებთან. თუ სიმპტომები მძიმდება – მიმართეთ ექიმს.
გრიპის პანდემია გარდაუვალია, თუმცა ჩვენ ვერ ვიწინასწარმეტყველებთ, როდის მოხდება ან რამდენად მძიმე იქნება. მიუხედავად ამისა, ჩვენ შეგვიძლია მოვემზადოთ პანდემიისთვის, თუ გვეცოდინება – რა ვაკეთოთ.
შემდეგი პანდემიისათვის მზადყოფნა ეს თითოეულის პასუხისმგებლობაა.
ყოველ ზამთარს ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ევროპის რეგიონში 65 წელზე მეტი ასაკის 60 000-მდე ადამიანის გარდაცვალების მიზეზი შეიძლება გახდეს გრიპი ან მასთან დაკავშირებული გართულებები – ვაქცინაცია გადაარჩენს სიცოცხლეს.
გეტინგენის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ინოვაციური სისხლის ტესტი და ხელოვნური ინტელექტი შეიმუშავეს. მათ ამით პარკინსონის დაავადების პროგნოზირება შეუძლიათ. მეთოდს დაავადების პროგნოზირება სიმპტომების გამოვლენამდე შვიდი წლით ადრე შეუძლია.
როგორ მუშაობს ეს ინოვაციური სისხლის ტესტი?
პარკინსონის დაავადება არის ნევროლოგიური დარღვევა, რომელიც ხშირად იწვევს მოძრაობის პრობლემებს და ტვინის ფუნქციების დაზიანებას. გეტინგენის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა აღმოაჩინეს, რომ სისხლის ტესტის საშუალებით შესაძლებელია დაავადების განვითარების პროგნოზირება, სანამ პირველი სიმპტომები გამოჩნდება. მათ ამ პროცესში გამოიყენეს ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც ანალიზს ახორციელებს სხვადასხვა ბიოლოგიურ მარკერებზე, რაც უფრო ზუსტ პროგნოზებს იძლევა.
პარკინსონის დაავადება, ნეიროდეგენერაციული აშლილობაა, რომელიც ადამიანებს სულ უფრო ხშირად უვითარდებათ. მისი ადრეული დიაგნოსტიკა რთულია, მაგრამ ახალ კვლევას იმედის მომცემი შედეგები აქვს.
ამჟამად, პარკინსონის დიაგნოზი მოტორიკაზე დაკვირვებით ხდება. შესაბამისად, ეს ხდება მაშინ, როდესაც ტვინი უკვე მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული. თუმცა, ახალ მეთოდს ამ მხრივ რევოლუციის მოხდენის პოტენციალი აქვს.
“დიაგნოზის დასმა ადრეულ ეტაპზე უნდა მოხდეს. იმ შემთხვევაში თუ ტვინის უჯრედები სერიოზულად დაზიანდა, შემდგომში მათი აღდგენა ვეღარ ხერხდება”, — ამბობს კვლევის ავტორი, პროფესორი კევინ მილსი.
დაავადების ადრეული გამოვლენა ექიმებს ბევრად ადრე ჩარევის საშუალებას მისცემს.
Interesting Engineering-თან მილსმა განმარტა, რომ სისხლში ახალი ბიომარკერების აღმოჩენა შეძლეს. ეს მარკერები პარკინსონის განვითარებასთანაა დაკავშირებული. რაც მნიშვნელოვანია, პროგნოზირება 100-პროცენტიანი სიზუსტით მოხდა.
კვლევა ფოკუსირებული იყო პაციენტებზე, რომლებსაც ძილის ქცევის დარღვევა (iRBD) აქვთ. iRBD პაციენტების დაახლოებით 75-80%-ს საბოლოოდ სინუკლეინოპათია უვითარდება, ტვინის ფუნქციონირების დარღვევა, რომელსაც ალფა-სინუკლეინის ცილის დაგროვება ახასიათებს. ეს ცილა საბოლოოდ პარკინსონთანაა დაკავშირებული.
მკვლევრები პაციენტებს ათი წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ. ხელოვნური ინტელექტის პროგნოზები გამართლდა, ჯგუფმა გამოავლინა 16 ადამიანი, რომლებსაც 7 წლის შემდეგ პარკინსონი განუვითარდათ.
“ეს ნიშნავს, რომ საკმურნალო თერაპია ადრეულ ეტაპზე ჩატარდება, რამაც შესაძლოა, შეანელოს დაავადების პროგრესირება ან სულაც, თავიდან აიცილოს მისი წარმოშობა”, — აღნიშნულია კვლევაში.
მილსის თქმით, იმისთვის, რომ ტესტი ყველასთვის ხელმისაწვდომი გახდეს, საჭიროა 18 თვიდან 5 წლამდე. ეს ყველაფერი დამოკიდებული იქნება დაფინანსებებზე და იმაზე, თუ რამდენად სწრაფად ჩატარდება შემდეგი კვლევები.
კვლევა ჟურნალ Nature Communications-ში გამოქვეყნდა.
Şeni Ekimi tərəfindən hazırlanmış məqalə
12/12/2024, Cenevrə, İsveçrə
Forever Living Products və oxşar şirkətlər özlərini sağlamlıq və rifahı yaxşılaşdırmaq üçün təbii həllər təqdim edən təşkilatlar kimi təqdim edir. 1978-ci ildə ABŞ-ın Arizona ştatında təsis edilmiş Forever Living Products, aloe vera əsaslı məhsullarının immuniteti artırdığını, xroniki xəstəlikləri müalicə etdiyini və ümumi sağlamlıq vəziyyətini yaxşılaşdırdığını iddia edir. Lakin, bu iddialar tez-tez elmi sübutlarla təsdiqlənmir və şirkətin çoxsəviyyəli marketinq (MLM) modeli dünya miqyasında tənqidlərə məruz qalır.
Azərbaycanda və Gürcüstanda bu cür şirkətlər tənzimləmə boşluqlarından və ictimaiyyətin məlumatlılığının aşağı səviyyəsindən faydalanırlar. Agressiv marketinq, yanıltıcı sertifikatlar və yalan vədlər təkcə fərdi sağlamlığa deyil, həm də əhalinin maliyyə və sosial rifahına ciddi ziyan vurur. Bu məqalədə belə şirkətlərin yaratdığı təhlükələr araşdırılır və Azərbaycan və Gürcüstan üçün vətəndaşların qorunması yolları təklif olunur.
“Şirkətlər yanıltıcı sağlamlıq iddiaları irəli sürərkən, tanınmamış sertifikatlardan istifadə edərkən və insanların maliyyə zəifliyindən istifadə edərkən, onlar ictimai sağlamlıq və sosial sabitlik üçün ciddi bir təhdid yaradır,” deyə Gürcüstan İctimai Sağlamlıq İnstitutunun rəhbəri Giorgi Pkhakadze qeyd edir.
Yanıltıcı Sertifikatlar və Çaşdırıcı Vədlər
Forever Living Products və oxşar şirkətlərin əsas metodlarından biri məhsullarının etibarlılığını təsdiqləyən sertifikatların təqdimatıdır. Lakin bu sertifikatlar tez-tez Azərbaycan və Gürcüstan istehlakçılarına tanış deyil və hörmətli sağlamlıq təşkilatları tərəfindən tanınmır. Bəzi hallarda bu sertifikatlar az tanınmış və ya saxta təşkilatlar tərəfindən verilir, bu da istehlakçıları çaşdırır və yanlış bir etibar hissi yaradır.
Yanıltıcı Sertifikatların Təsirləri
Yanıltıcı Vədlər və “Şəxsi” Hekayələr
Forever Living Products tez-tez şəxsi hekayələr və rəylər vasitəsilə öz məhsullarını tanıdır. Distribyutorlar məhsul istifadəsindən sonra öz sağlamlıqlarının “yaxşılaşdığını” və ya xəstəliklərin “yox olduğunu” iddia edən hekayələr paylaşırlar. Bu hekayələr geniş şəkildə reklam olunur, lakin nadir hallarda elmi sübutlarla dəstəklənir.
“Hekayələr fakt deyil,” deyə professor Pkhakadze xəbərdarlıq edir. “Yanıltıcı şəxsi hekayələr insanlara yanlış ümid verir və düzgün müalicəni gecikdirərək onların həyatını təhlükəyə atır.”
MLM Şirkətlərinə Qarşı Məhdudiyyətlər Olan və ya Onları Qadağan Edən Ölkələr
Forever Living Products və oxşar şirkətlərin fəaliyyəti dünya üzrə müxtəlif səviyyələrdə tənzimlənir və ya qadağan olunur. Bu məhdudiyyətlər ictimai sağlamlığı, sosial sabitliyi və maliyyə təhlükəsizliyini qorumaq məqsədi daşıyır.
1-ci Qrup: MLM Şirkətlərinin Qadağan Olunduğu Ölkələr
2-ci Qrup: MLM Şirkətləri Üçün Məhdudiyyətlər Olan Ölkələr
Azərbaycan Üçün Tövsiyələr
Bu çağırışlarla mübarizə aparmaq üçün Azərbaycan çoxsəviyyəli marketinq fəaliyyətlərini tənzimləmək üçün güclü hüquqi baza yaratmalıdır. Aşağıda əsas tövsiyələr təqdim olunur:
“Əgər bu şirkətlər şəffaf və etik fəaliyyət göstərmirsə, onların bazarımızda yeri yoxdur,” deyə professor Pkhakadze vurğulayır. “İctimai sağlamlıq, maliyyə sabitliyi və sosial harmoniya həmişə prioritet olmalıdır.”
Nəticə
Forever Living Products və oxşar şirkətlər Azərbaycan və Gürcüstan cəmiyyətləri üçün artan təhlükə təşkil edir. Onlar insanların qorxularından, maliyyə zəifliyindən və ictimai etimaddan istifadə edərək, həm fərdlərə, həm də icmalara ziyan vurur. Beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq aydındır ki, bu riskləri azaltmaq üçün sərt tənzimləmə və ictimai maarifləndirmə vacibdir.
Azərbaycan indidən hərəkət etməlidir. Zərərli biznes modellərini tənzimləmək və ya lazım gəldikdə qadağan etmək üçün ciddi qanunlar qəbul edilməlidir. Yalnız vətəndaşların sağlamlığı və rifahını prioritetə çevirərək ölkə öz gələcəyini qoruya bilər.
“Biz gəlir əldə etməyi əsas məqsəd qoymuş şirkətlərin ən həssas vətəndaşlarımızdan sui-istifadə etməsinə icazə verə bilmərik,” deyə professor Pkhakadze yekunlaşdırır. “Azərbaycan ictimai sağlamlığın, maliyyə təhlükəsizliyinin və sosial sabitliyin qorunması üçün nümunə ola bilər.”
İstinadlar
Açıqlama bəyanatı
Bu məqalə Gürcüstan İctimai Sağlamlıq İnstitutu (PHIG) və www.sheniekimi.ge tərəfindən məlumatlandırma təşəbbüsü çərçivəsində hazırlanmışdır. Məqalənin yeganə məqsədi ictimaiyyəti Forever Living Products kimi şirkətlərin və oxşar strukturların aldatma ilə bağlı təcrübələrinin ictimai sağlamlığa yaratdığı mümkün təhlükələr haqqında məlumatlandırmaq və maarifləndirməkdir. PHIG və www.sheniekimi.ge bu məqalədə qeyd olunan şəxslərdən, şirkətlərdən və ya təşkilatlardan heç bir maliyyə və ya qeyri-maliyyə mənfəəti, kompensasiyası və ya sponsorluğu almamışdır.
Məqalə müstəqil şəkildə hazırlanmış və PHIG-in və www.sheniekimi.ge-nin ictimai sağlamlığın qorunması, şəffaflıq və dürüstlük prinsiplərinə sadiqliyini əks etdirir. Maraqların toqquşması yoxdur.
Əlavə məlumat və ya suallar üçün PHIG ilə info@accreditation.ge ünvanında əlaqə saxlayın və ya www.sheniekimi.ge saytına daxil olun.
© SheniEkimi.ge
