თბილისის მერიის პროგრამით – „აუტიზმისსპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის“ განსაზღვრულ მომსახურებას დამატებით 300 ბავშვი და მოზარდი მიიღებს.
როგორც დედაქალაქის მერმა, კახა კალაძემ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის სხდომაზე აღნიშნა, შესაბამისი ცვლილებები პირველი აპრილიდან შევა ძალაში.
„თბილისის მერია აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვებისა და მოზარდების მხარდაჭერას განაგრძობს და „აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის“ პროგრამაში ცვლილებებს მუდმივად ახორციელებს. მორიგი ასეთი ცვლილებით, პირველი აპრილიდან პროგრამით განსაზღვრულ მომსახურებას დამატებით 300 ბავშვი და მოზარდი მიიღებს. ეს სიახლე აუტიზმის შესახებ ცნობიერების ამაღლების მსოფლიო დღეს უკავშირდება და მიზნად აღნიშნული საჭიროების მქონე ოჯახების გვერდით დგომას ისახავს, რადგან ამ სერვისის უწყვეტ რეჟიმში მიღება დიდ თანხასთან არის დაკავშირებული“, – აღნიშნა თბილისის მერმა.
მისივე თქმით, თბილისის მერიის პროგრამის მიმდინარე წლის ბიუჯეტი 11 245 000 ლარამდე გაიზარდა და აპრილიდან 2 400 ბავშვს და მოზარდს დაუფინანსდება მულტიდისციპლინური გუნდის მიერ შედგენილი კომპლექსური თერაპიის 20 სეანსი.
„რაც შეეხება სერვისის განმახორციელებელ დაწესებულებებს, მათი რიცხვიც გაზრდილია. იანვრიდან მერიის პროგრამით გათვალისწინებული მომსახურების მიმწოდებლად მე-11 ორგანიზაცია ჩაერთო. აღსანიშნავია, რომ „აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე ბავშვთა აბილიტაციის პროგრამის“ დაწყების დროისთვის, 2015 წლის ივლისში პროგრამაში სერვისის მიმწოდებელი ორი დაწესებულება და 325 ბავშვი იყო ჩართული, ხოლო ბიუჯეტი 500 000 ლარს შეადგენდა. მას შემდეგ პროგრამის ბიუჯეტი ყოველწლიურად იზრდებოდა და, შესაბამისად, მეტი ბავშვის დაფინანსება ხდებოდა შესაძლებელი. ასევე მოიმატა ერთი ბენეფიციარის დაფინანსების ოდენობამ“, – განაცხადა კახა კალაძემ.
სამედიცინო სფეროს ერთ-ერთი მთავარი პრინციპი არის ექიმის დამოუკიდებლობა და სამედიცინო ეთიკის დაცვა. სამედიცინო გადაწყვეტილებები უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ და მხოლოდ პაციენტის ჯანმრთელობის საჭიროებებს და სამეცნიერო მტკიცებულებებს. თუმცა, სამწუხაროდ, თანამედროვე ჯანდაცვის სისტემაში ხშირად ვხვდებით შემთხვევებს, როცა ფინანსური ინტერესები ექიმის არჩევანს ზღუდავს და გავლენას ახდენს პაციენტის მკურნალობაზე.
რამდენად ლეგიტიმურია ასეთი პრაქტიკა?
რა რისკებს შეიცავს ფინანსური ზეწოლა ჯანდაცვის სფეროში?
როგორ შეიძლება დავიცვათ სამედიცინო ეთიკა და პაციენტის უფლებები?
ამ სტატიაში განვიხილავთ, რატომ არის დაუშვებელი ფინანსების ჩარევა ექიმის გადაწყვეტილებებში, რა გავლენა აქვს ამას ჯანდაცვის ხარისხზე და როგორ შეიძლება ამ პრობლემის გადაჭრა.
როცა ფინანსები გადაწყვიტავს ადამიანის ჯანმრთელობას
ჯანდაცვის სისტემის ფუნქციონირებისთვის ფინანსური რესურსები მნიშვნელოვანია, მაგრამ როდესაც ფინანსები გადამწყვეტ როლს ასრულებს სამედიცინო გადაწყვეტილებებში, ეს ქმნის მძიმე პრობლემებს როგორც ექიმებისთვის, ისე – პაციენტებისთვის.
როგორ მოქმედებს ფინანსური ზეწოლა?
სამედიცინო სერვისების შეზღუდვა – ექიმს შეიძლება ჰქონდეს შეზღუდული არჩევანი პაციენტისთვის ხელმისაწვდომი მკურნალობის მეთოდებში, თუ გარკვეული სამედიცინო დაწესებულება ან დაზღვევა მხოლოდ კონკრეტულ პროტოკოლს ან პრეპარატს აფინანსებს.
პაციენტის ინტერესების უგულებელყოფა – თუ ექიმს აქვს ბონუსი, რომელიც დამოკიდებულია გამოყოფილი ბიუჯეტის ეკონომიაზე ან მომსახურების მოცულობაზე, მან შესაძლოა ნაკლებად ინერვიულოს პაციენტის რეალურ საჭიროებებზე.
ფარმაცევტული კომპანიების გავლენა – ხშირია შემთხვევები, როდესაც ფარმაცევტული კომპანიები ცდილობენ გარკვეული მედიკამენტების ან სამედიცინო აღჭურვილობის გამოყენების წახალისებას ფინანსური შეღავათებით, რაც საბოლოოდ ექიმის არჩევანზე მოქმედებს.
არაგონივრული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა – ექიმებს ზოგჯერ უბიძგებენ ზედმეტი გამოკვლევებისა და მკურნალობისკენ, რაც ზრდის ჯანდაცვის ხარჯებს, თუმცა არ აუმჯობესებს პაციენტის მდგომარეობას.
რა შედეგები მოაქვს ფინანსურ ზეწოლას?
დაბალი ხარისხის მკურნალობა – ექიმის მიერ ფინანსური ფაქტორების გათვალისწინება შეიძლება უარყოფითად აისახოს პაციენტის ჯანმრთელობაზე.
სამართლიანობის დარღვევა – ფინანსური ინტერესების გავლენა უთანასწორობას ქმნის, რადგან პაციენტების ნაწილი იღებს არასათანადო ან საჭიროებაზე ნაკლებ მომსახურებას.
საზოგადოების უნდობლობა ჯანდაცვის სისტემის მიმართ – როდესაც მოქალაქეები აცნობიერებენ, რომ ფინანსური მოტივაციები ზემოქმედებენ ექიმის გადაწყვეტილებებზე, მათი ნდობა მედიცინისადმი მცირდება.
როგორია საერთაშორისო სტანდარტები?
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები მკაცრად მიუთითებენ, რომ ექიმის გადაწყვეტილებები მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო მტკიცებულებებზე უნდა იყოს დაფუძნებული.
Accreditation Canada-ის და Joint Commission International-ის (JCI) სტანდარტები ხაზგასმით მოითხოვენ:
მკაცრი რეგულაციების შექმნას, რომლებიც ზღუდავს ფინანსური ზეწოლის გავლენას;
ექიმებისთვის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას მკურნალობის პროცესში;
სამედიცინო ორგანიზაციების გამჭვირვალე დაფინანსების უზრუნველყოფას;
პაციენტის ინფორმირებულობის გაზრდას, რომ მათ ჰქონდეთ მკურნალობის თავისუფალი არჩევანი.
ბევრ ქვეყანაში უკვე მოქმედებს მკაცრი კანონები, რომლებიც ზღუდავენ ფარმაცევტული კომპანიებისა და ჯანდაცვის დაწესებულებების მხრიდან ექიმზე ფინანსურ გავლენას.
საქართველოში არსებული მდგომარეობა
საქართველოში ჯანდაცვის სექტორი არაერთ გამოწვევას აწყდება, მათ შორის არის:
არასათანადო რეგულაციები – ჯერჯერობით ქვეყანაში არ არსებობს მკაცრი რეგულაციები, რომლებიც სრულად უზრუნველყოფენ ექიმის გადაწყვეტილებების დამოუკიდებლობას.
ფინანსური ინტერესი გარკვეულ კლინიკებში – ხშირია შემთხვევები, როდესაც პაციენტებს ურჩევენ კონკრეტულ კლინიკას ან პრეპარატს ფინანსური ინტერესებიდან გამომდინარე.
დაზღვევის ბარიერები – ბევრი პაციენტი ვერ იღებს საჭირო მკურნალობას, რადგან მათი დაზღვევა არ ფარავს ოპტიმალურ სერვისებს, ხოლო ექიმი იძულებულია აირჩიოს მხოლოდ დაფინანსებული ვარიანტი.
პაციენტებმა უნდა იცოდნენ თავიანთი უფლებები და მოითხოვონ დამოუკიდებელი და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მკურნალობა.
„ექიმს უნდა ჰქონდეს სრული დამოუკიდებლობა სამედიცინო გადაწყვეტილებების მიღებაში. სამედიცინო ეთიკა და პაციენტის კეთილდღეობა უნდა იყოს მთავარი პრიორიტეტი, ხოლო ფინანსური ინტერესები – სრულად გამორიცხული. ჩვენ უნდა შევქმნათ სისტემა, სადაც ექიმი არ იქნება იძულებული, ფინანსური ფაქტორების გამო კომპრომისზე წავიდეს. ეს არის ის, რასაც უნდა ვცდილობდეთ როგორც საზოგადოება!“
როგორ შეიძლება პრობლემის გადაჭრა?
სამედიცინო რეგულაციების გამკაცრება – საჭიროა მკაცრი საკანონმდებლო ჩარჩო, რომელიც ექიმის დამოუკიდებლობას დაიცავს.
მოქალაქეების ინფორმირება – პაციენტებმა უნდა იცოდნენ თავიანთი უფლებები და სამედიცინო მომსახურების ხარისხის შეფასების კრიტერიუმები.
სამედიცინო განათლების გაძლიერება – ექიმებს უნდა ჰქონდეთ ეთიკის, მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინის და პაციენტის უფლებების დაცვაზე მეტი ცოდნა.
გამჭვირვალე დაფინანსება – სამედიცინო დაწესებულებებს უნდა ჰქონდეთ უფრო გამჭვირვალე ფინანსური მენეჯმენტი, რაც შეამცირებს ინტერესთა კონფლიქტს.
დასკვნა
ფინანსური ინტერესების ჩარევა ექიმის გადაწყვეტილებებში სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს როგორც პაციენტების ჯანმრთელობისთვის, ისე ჯანდაცვის სისტემის მთლიანობისთვის.
ექიმი უნდა იყოს თავისუფალი ნებისმიერი ფინანსური ზეწოლისგან და მისი გადაწყვეტილებები უნდა ემყარებოდეს მხოლოდ და მხოლოდ სამედიცინო მტკიცებულებებს და პაციენტის ინტერესებს.
დროა, საზოგადოება და რეგულატორები აქტიურად ჩაერთონ ამ საკითხში, რათა პაციენტებს ჰქონდეთ უსაფრთხო, სამართლიანი და ეთიკურად მართებული ჯანდაცვა.
შენი ექიმი – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: www.sheniekimi.ge
შენი მედიცინა – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა:
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს სტატია, რათა ყველასთვის ნათელი იყოს, რატომ არ უნდა ექვემდებარებოდეს ექიმი ფინანსურ ზეწოლას!
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტი, გიორგი ფხაკაძე სოციალურ ქსელში ერთ-ერთი უახლესი სამეცნიერო კვლევის შედეგებს ეხმიანება – აღნიშნული კვლევით, მეცნიერებმა დაადასტურეს, რომ ორსულობის დროს პლასტმასაში არსებული ქიმიკატების ზემოქმედება შეიძლება ბავშვის აუტიზმის გამომწვევი მიზეზი იყოს.
როგორც გიორგი ფხაკაძე წერს, საქართველოში პლასტმასის ბოთლებისა და გადამუშავებული საკვების მოხმარება ძალიან მაღალია, რაც შესაძლოა ბავშვებში ნეიროგანვითარების პრობლემების ზრდას უწყობდეს ხელს:
გიორგი ფხაკაძე მკითხველს ასევე უზიარებს რეკომენდაციებს, თუ როგორ უნდა ავიცილოთ თავიდან BPA-ს [ პლასტმასის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქიმიკატი] მავნე ზემოქმედება.
„მეცნიერებმა დაადგინეს: პლასტმასაში არსებული ქიმიკატები შესაძლოა აუტიზმის რისკს ზრდიდეს! ახალი სამეცნიერო კვლევები აჩვენებს, რომ ორსულობის დროს დედის ორგანიზმში დაგროვილი ბისფენოლ A (BPA) – პლასტმასის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქიმიკატი – შესაძლოა პირდაპირ იყოს დაკავშირებული ბავშვის აუტიზმის სპექტრის აშლილობის (ASD) განვითარებასთან, განსაკუთრებით ბიჭებში.
საქართველოში, სადაც პლასტმასის ბოთლებისა და კონტეინერების გამოყენება ყოველდღიურობის ნაწილია, ეს მიგნება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია! ბისფენოლ A (BPA) და მისი გავლენა ნერვულ განვითარებაზე: BPA არის ქიმიური ნაერთი, რომელიც გამოიყენება პლასტმასის ბოთლებში, საკვების შეფუთვებში, კონსერვის ქილებში და თერმული ქაღალდის ქვითრებში.
კვლევებმა აჩვენა, რომ BPA-ს შეუძლია შეაღწიოს ორგანიზმში საკვებით, სასმელით და კანიდან შეხების გზით. BPA მოქმედებს როგორც ენდოკრინული სისტემის დამრღვევი, რაც ნიშნავს, რომ ის შეიძლება ჩაერიოს ჰორმონების ბალანსში, განსაკუთრებით ნაყოფის განვითარებისას.
კვლევის შედეგები: BPA-სა და აუტიზმის კავშირი: მკვლევრებმა ავსტრალიის Florey Neuroscience Institute-დან აღმოაჩინეს, რომ ორსულობის ბოლო ტრიმესტრში დედის ორგანიზმში BPA-ს მაღალი დონე პირდაპირ კავშირშია ბავშვებში აუტიზმის განვითარებასთან.
კვლევა ეფუძნება Barwon Infant Study (ავსტრალია) და Columbia Center for Children’s Environmental Health (აშშ)-ის მონაცემებს. ბიჭებში, რომელთა დედებს ორსულობისას BPA-ს მაღალი დონე აღენიშნებოდათ, 3.5-ჯერ უფრო ხშირად გამოვლინდა აუტიზმის ნიშნები 2 წლის ასაკში და უფრო მაღალი იყო აუტიზმის დიაგნოზის მიღების ალბათობა 11 წლის ასაკში. ლაბორატორიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ BPA ამცირებს არომატაზას (Aromatase) აქტივობას – ეს არის ფერმენტი, რომელიც საჭიროა ტესტოსტერონის ნეიროესტროგენად გარდასაქმნელად. ეს პროცესები მნიშვნელოვანია ტვინის სწორი განვითარებისათვის და მათი დარღვევა შეიძლება იყოს ერთ-ერთი ფაქტორი, რომელიც აუტიზმის რისკს ზრდის!
ორსულობის პერიოდში რომელი პროდუქტები უნდა ავირიდოთ?
პლასტმასის ბოთლებში შენახული წყალი და სასმელები – მაღალი ტემპერატურის ზემოქმედებით, BPA შეიძლება გადანაცვლდეს სითხეში. კონსერვირებული საკვები ლითონის ქილებში – შესაძლოა შეიცავდეს BPA-ს, რომელიც ნელ-ნელა გადადის საკვებში.
თერმული ქაღალდის ქვითრები (სალაროს ჩეკები) – უმჯობესია, ხელით შეხებისას არ ვიკვნიტოთ თითები, რადგან ეს ქიმიკატები მარტივად გადადის ორგანიზმში. სწრაფი კვების შეფუთვა – ბევრი ასეთი შეფუთვა დაფარულია ქიმიური ნივთიერებებით, რომლებიც საკვებში შეიძლება მოხვდეს.
გადამუშავებული და შეფუთული საკვები – შეიცავს კონსერვანტებს და ქიმიურ დანამატებს, რომლებიც ორგანიზმზე უარყოფითად მოქმედებს. მიკროტალღურ ღუმელში პლასტმასის კონტეინერში გაცხელებული საკვები – სიცხის ზემოქმედებით, BPA საკვებში გადადის.
როგორ ავიცილოთ თავიდან BPA-ს მავნე ზემოქმედება?
შეამცირეთ პლასტმასის ბოთლებისა და ლითონის ქილების მოხმარება – უპირატესობა მიანიჭეთ მინის ან უჟანგავი ფოლადის ბოთლებს. არ გააცხელოთ საკვები პლასტმასის კონტეინერებში – სიცხის ზემოქმედებით BPA უფრო მარტივად გადადის საკვებში მოერიდეთ გადამუშავებულ პროდუქტებს – ხშირად გადამუშავებული საკვები შეიცავს BPA-ს, რაც ზრდის ორგანიზმში მისი დაგროვების რისკს.
გაითვალისწინეთ ორსულობის პერიოდში სწორი კვება – ექიმთან კონსულტაცია დაგეხმარებათ მავნე ქიმიკატების ზემოქმედებისგან თავის არიდებაში. შეამოწმეთ პროდუქციის ეტიკეტები – მოძებნეთ ეტიკეტი „BPA-Free“, რაც მიუთითებს, რომ პროდუქტი არ შეიცავს ამ მავნე ქიმიკატს. გიორგი ფხაკაძის კომენტარი: „BPA-ს გავლენა ბავშვის ნერვულ განვითარებაზე უნდა იყოს მნიშვნელოვანი საკითხი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის! საქართველოში პლასტმასის ბოთლებისა და გადამუშავებული საკვების მოხმარება ძალიან მაღალია, რაც შესაძლოა ბავშვებში ნეიროგანვითარების პრობლემების ზრდას უწყობდეს ხელს.
ორსულობის პერიოდში სწორი კვება და მავნე ქიმიკატებისგან თავის არიდება ერთერთი მთავარი პრევენციული ზომაა! ჩვენ შეგვიძლია შევამციროთ ეს რისკები ცნობიერების ამაღლებით და სწორი არჩევანის გაკეთებით – ეს არის ის, რაც საზოგადოებრივმა ჯანდაცვამ უნდა მოაქციოს ყურადღების ცენტრში!“
ძირითადი გზავნილი: BPA შესაძლოა ზრდიდეს აუტიზმის რისკს, განსაკუთრებით ორსულობის პერიოდში! პლასტმასის ბოთლების, ლითონის ქილების და გადამუშავებული საკვების შეზღუდვა ამცირებს მავნე ქიმიკატების ზემოქმედებას! განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება ორსულებს – ჯანსაღი კვება და ქიმიკატებისგან დაცვა აუცილებელია ნაყოფის ჯანმრთელი განვითარების უზრუნველსაყოფად!“, – წერს გიორგი ფხაკაძე სოციალურ ქსელში.
რა ხდება ორგანიზმში, როდესაც შაქარს სრულად ამოიღებთ კვებიდან
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე
შაქარი – ჩვენი ჯანმრთელობის უხილავი მტერი! თანამედროვე საზოგადოებაში შაქრის გადაჭარბებული მიღება სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. თუმცა, რა ხდება ორგანიზმში, როდესაც შაქრის მიღებას ვწყვეტთ?
პირველი საათი:
სისხლში შაქრის დონე სტაბილურდება, ინსულინი მუშაობს გლუკოზის ეფექტურად გადამუშავებაზე.
ენერგიის დონის რყევები მცირდება, რაც ხელს უშლის დაღლილობასა და გუნება-განწყობილების ცვალებადობას.
24 საათის შემდეგ:
ღვიძლი იწყებს გლიკოგენის დაშლას გლუკოზად, რაც უზრუნველყოფს ენერგიის შენარჩუნებას.
შესაძლოა შეგექმნათ მსუბუქი თავის ტკივილი, გაღიზიანება და დაღლილობა – ეს არის ორგანიზმის ადაპტაცია შაქრის შემცირებაზე.
48 საათის შემდეგ:
ორგანიზმი იწყებს ცხიმების წვას ენერგიისთვის – შაქრის ნაცვლად, ცხიმოვანი მჟავები ხდება ენერგიის მთავარი წყარო.
თავის ტვინი იწყებს კეტონების გამოყენებას ენერგიისთვის, რაც ხშირად იწვევს გაუმჯობესებულ კონცენტრაციას და მენტალურ სიცხადეს.
ზოგი ადამიანი განიცდის “კეტო გრიპს” (გაუწყლოება, თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა), მაგრამ ეს მდგომარეობა დროებითია.
1 კვირის შემდეგ:
თქვენი გემოს რეცეპტორები უფრო მგრძნობიარე ხდება – ბუნებრივად ტკბილი საკვები (ხილი, ბოსტნეული) უფრო გემრიელი ჩანს.
ინსულინის მგრძნობელობა უმჯობესდება, რაც ამცირებს შაქრიანი დიაბეტის რისკს.
2 კვირის შემდეგ:
ენერგიის დონე სტაბილური ხდება – ორგანიზმი აღარ ეყრდნობა სწრაფ ნახშირწყლებს და იყენებს ცილებს და ცხიმებს ენერგიისთვის.
ქრონიკული ანთება მცირდება – რაც ამცირებს გულის დაავადებების, ართრიტის და კიბოს ზოგიერთი ფორმის რისკს.
კუჭ-ნაწლავის ჯანმრთელობა უმჯობესდება, რადგან შაქრის გარეშე მავნე ბაქტერიები ვერ მრავლდებიან.
1 თვის შემდეგ:
სხეულის მასის შემცირება – განსაკუთრებით მუცლის არეში, რაც ამცირებს მეტაბოლური სინდრომისა და გულის დაავადებების რისკს.
მენტალური ჯანმრთელობა უმჯობესდება – ნაკლები შფოთვა, უკეთესი განწყობა და ემოციური სტაბილურობა.
გულის ჯანმრთელობა უმჯობესდება – სისხლის წნევა რეგულირდება, ქოლესტერინის დონე სტაბილურდება.
გრძელვადიანი ეფექტები:
უმჯობესდება იმუნიტეტი – ანთებითი პროცესები მცირდება, ორგანიზმი უკეთ უძლებს ვირუსებს და ინფექციებს.
კბილების ჯანმრთელობა უმჯობესდება – შაქრის გარეშე კარიესისა და ღრძილების დაავადების რისკი მცირდება.
გულის შეტევის, დიაბეტისა და სიმსუქნის რისკი მცირდება!
“შაქარი თანამედროვე ადამიანის კვების ერთ-ერთი ყველაზე მავნე კომპონენტია. მისი სრულად ამოღება ორგანიზმისთვის უდიდეს სარგებელს მოიტანს – უკეთესი მეტაბოლიზმი, დაცული გული, სტაბილური ენერგია და მენტალური ჯანმრთელობა. საქართველო, სადაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ჭარბი შაქრის მომხმარებელია, უნდა გადავიდეს ჯანსაღ კვებაზე, რათა თავიდან აიცილოს სერიოზული დაავადებები, როგორიცაა დიაბეტი, სიმსუქნე და გულის დაავადებები.”
ძირითადი გზავნილი:
შაქრის შემცირება არის ჯანმრთელობისთვის გადამწყვეტი ნაბიჯი!
მისი ამოღებით თქვენ იცავთ გულ-სისხლძარღვთა სისტემას, დიაბეტისგან და ზედმეტი წონისგან!
ჯანმრთელი ცხოვრების წესი იწყება სწორი კვებით – დაიწყე დღესვე!
გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია მეგობრებს, რათა მათაც გაიგონ შაქრის მავნებლობის შესახებ!
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
ჩვენ ვიფიქრეთ, რომ ადამიანის სხეულის ყველა სტრუქტურა შესწავლილი გვქონდა, მაგრამ მეცნიერებმა ახალი ორგანო ოფიციალურად გამოაცხადეს!
მესენტერია – საჭმლის მომნელებელი სისტემის ნაწილი, რომელიც მანამდე უმნიშვნელო სტრუქტურად ითვლებოდა – ახლა დამოუკიდებელ ორგანოდ არის კლასიფიცირებული!
რა არის მესენტერია და რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი?
ადრე ითვლებოდა, რომ მესენტერია იყო დანაწევრებული და ნაკლებად მნიშვნელოვანი სტრუქტურა მუცლის ღრუში. თუმცა, ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ის სინამდვილეში უწყვეტი სტრუქტურაა და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ნაწლავების შენარჩუნებასა და ორგანიზმის ფუნქციონირებაში.
ეს აღმოჩენა ირლანდიელმა მეცნიერმა ჯ. კალვინ კოფიმ (J Calvin Coffey) წარმოადგინა, ხოლო მისი მნიშვნელობა აღიარებულია ისეთ სამედიცინო სახელმძღვანელოებში, როგორიცაა Gray’s Anatomy.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
შესაძლოა, მესენტერიის შესწავლა დაეხმაროს მეცნიერებს მუცლის ღრუს და საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებების უკეთ გაგებაში და მკურნალობაში.
უკვე ჩამოყალიბდა ახალი სამედიცინო დარგი – მესენტერიული მეცნიერება, რომელიც ამ ორგანოს ფუნქციების კვლევას ემსახურება.
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ მესენტერიის ფუნქციის დარღვევას შესაძლოა კავშირი ჰქონდეს სხვადასხვა დაავადებებთან, რაც ამ ახალი ცოდნის პრაქტიკულ გამოყენებას კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ხდის.
“ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ მეცნიერება მუდმივად ვითარდება და იმ სფეროებში, სადაც ვფიქრობთ, რომ ყველაფერი ვიცით, ახალი ცოდნა შეიძლება სრულიად ახალ შესაძლებლობებს გვაჩვენებდეს. მესენტერიის ფუნქციის სიღრმისეული შესწავლა, შესაძლოა, გვეხმაროს საჭმლის მომნელებელი სისტემის ისეთი დაავადებების უკეთ გაგებასა და მკურნალობაში, როგორიცაა ყაბზობა, ნაწლავური ანთებითი დაავადებები და მეტაბოლური სინდრომი.
ეს მხოლოდ დასაწყისია – საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ეს ცოდნა ნიშნავს ახალ გზებს დიაგნოსტირებასა და მკურნალობაში, რაც საბოლოოდ თითოეული პაციენტის უკეთეს ჯანმრთელობაზე აისახება.”
ეს აღმოჩენა გვახსენებს, რომ მიუხედავად სამედიცინო მეცნიერების განვითარების, ადამიანის სხეულში კვლავ რჩება საიდუმლოებები.
დაიცავით თქვენი ჯანმრთელობა – გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია სხვებს!
შენი ექიმი – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: shenimedicina.ge
შენი მედიცინა – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა: sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
PTEN-induced kinase 1 (PINK1) არის ცილა, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მიტოქონდრიის ხარისხის კონტროლსა და უჯრედის დაცვაში სტრესისგან. ჩვეულებრივ, ის საფრთხეს არ წარმოადგენს და მნიშვნელოვანია ტვინში უჯრედული ენერგიის მოხმარების რეგულირებისთვის.
მიუხედავად ამისა, ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ პარკინსონის ზოგიერთ შემთხვევაში, იმუნური სისტემა PINK1-ს მტრად აღიქვამს და ესხმის თავის ტვინის იმ უჯრედებს, რომლებიც ამ ცილასთან არის დაკავშირებული.
კვლევის თანახმად, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ კალიფორნიის იმუნოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერები, იმუნური სისტემის T უჯრედების მიერ PINK1-თან თავდასხმის შედეგად წარმოებული დაზიანებები ბევრად უფრო გავრცელებულია კაცებში, ვიდრე ქალებში.
„სქესზე დაფუძნებული განსხვავებები (T უჯრედების პასუხებში) ძალიან გასაოცარი იყო. ეს იმუნური პასუხი შეიძლება იყოს კომპონენტი იმისა, თუ რატომ გვხვდება პარკინსონი უფრო კაცებში, ვიდრე ქალებში”, — ამბობს იმუნოლოგი ალესანდრო სეტი.
პარკინსონის დაავადების მქონე პაციენტების სისხლის ნიმუშების გამოყენებით, მკვლევრებმა სისხლში T უჯრედების რეაქცია სხვადასხვა ცილების წინააღმდეგ გამოცადეს. აღმოჩნდა, რომ PINK1 ამ მხრივ გამორჩეული იყო.
კაცების შემთხვევაში PINK1 ცილა თავდასხმის მასშტაბებს 6-ჯერ ზრდიდა, ხოლო ქალების შემთხვევაში ზრდა 0.7-ჯერ მოხდა.
„ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, შეგვიძლია განვავითაროთ ახალი თერაპია, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევებში T უჯრედებს დაბლოკავს”, – ამბობს იმუნოლოგი სესილია ლინდესტამ არლეჰამნი.
მეცნიერები კვლევების გაგრძელებას აპირებენ და მიაჩნიათ, რომ ეს მათ დაავადების ადრეულ ეტაპზე დიაგნოსტირებაში დაეხმარება.
“როდესაც ვამბობთ, რომ დღეს სკრინინგის მოცვა 15%-ის ფარგლებშია, შეუძლებელია ეს ერთ წელიწადში 70% გახდეს”, – ამის შესახებ ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის სხდომაზე, ჯანდაცვის მინისტრმა, მიხეილ სარჯველაძემ განაცხადა.
მინისტრმასიმსივნის სკრინინგის პროგრამებში სამიზნე მოსახლეობის მოცვის მაჩვენებელთან დაკავშირებით, უკმაყოფილება გამოთქვა.
საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრმა, მიხეილ სარჯველაძემ, პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის სხდომაზე ქვეყანაში სიმსივნის სკრინინგის პროგრამების მოცვის მაჩვენებლებსა და მათი გაუმჯობესების აუცილებლობაზე ისაუბრა. მისი შეფასებით, საქართველო მნიშვნელოვნად ჩამორჩება რეკომენდებულ მაჩვენებლებს და ამ მიმართულებით გეგმაზომიერი მუშაობა საჭიროა.
მიმდინარე მდგომარეობა და გამოწვევები
მიხეილ სარჯველაძემ აღნიშნა, რომ მიმდინარე წელს სიმსივნის სკრინინგის მოცვა მხოლოდ 15%-ის ფარგლებშია. მინისტრის თქმით, მოცვის მაჩვენებლის 70%-მდე გაზრდა ერთ წელიწადში არარეალურია, თუმცა დინამიკა დადებითია, რაც ერთგვარ პროგრესს წარმოადგენს. იგი დასძენს, რომ ამისათვის საჭიროა გრძელვადიანი სამუშაო და მოსალოდნელია, რომ 2025 წელს მოცვის მაჩვენებელი 20%-ს გადალახოს.
“ეს მაჩვენებელი არ არის საკმარისი, მაგრამ ნებისმიერ ზრდას მნიშვნელოვანი ეფექტი აქვს, რადგან კარგ პრაქტიკას უფრო ადვილად შეეძლება შემდგომი გაფართოება,” – აღნიშნა ჯანდაცვის მინისტრმა.
აღსანიშნავია, რომ ადრეული დიაგნოსტიკა და სკრინინგის პროგრამები უმნიშვნელოვანეს როლს თამაშობენ დაავადებების დროული გამოვლენისა და მათი მკურნალობის ეფექტიანობის გაუმჯობესებაში.
სამომავლო პერსპექტივები და სტიმულირება
მიხეილ სარჯველაძე ასევე შეეხო მნიშვნელოვან საკითხს, – მოსახლეობის სკრინინგში ჩართვის სტიმულირებას. მისი თქმით, საქართველოში ამ მიმართულებით ჯერ კიდევ ნაკლებად არის ამორტიზირებული ინსტრუმენტები, რაც ზოგადი სკრინინგის ეფექტურობას ანელებს. მინისტრი ამტკიცებს, რომ სტიმულირების პროგრამები უნდა გახდეს ქვეყნის ჯანდაცვის პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი, რადგან ეს მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს როგორც სკრინინგის მოცვის გაზრდაში, ასევე მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებაში.
კომიტეტის სხდომა და დამატებითი დეტალები
ჯანდაცვის მინისტრმა კომიტეტის წევრებს მიაწოდა ინფორმაცია დაავადებათა ადრეული გამოვლენისა და სკრინინგის სახელმწიფო პროგრამების შესახებ, რომლებიც ქვეყანაში მიმდინარე წელს იგეგმება. კომიტეტის წევრებმა მინისტრის შეფასება მოიწონეს და მის მიერ დასახულ მიზნებს მხარი დაუჭირეს.
დასკვნა: პოზიტიური დინამიკა და მომავალი გამოწვევები
“ცნობილია, რომ სკრინინგის მოცვის მაჩვენებელი 65-70% უნდა იყოს იმისათვის, რომ სამიზნე მაჩვენებელი მიღწეულად ჩაითვალოს და სკრინინგის პროგრამას ეფექტი ჰქონდეს. საქართველოში კი კიბოს სკრინინგის პროგრამებში სამიზნე მოსახლეობის მაჩვენებელი რეკომენდებულს მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდება და 15%-ს არ აღემატება. ეს რა თქმა უნდა, არ არის კარგი მაჩვენებელი. ეს მოითხოვს გაუმჯობესებას. დინამიკა დადებითია, თუმცა ეს არ არის ის რიცხვები, რომელიც ახლოს გვამყოფებს იმ მაჩვენებელთან, რაც სასურველია.
როდესაც ვამბობთ, რომ დღეს სკრინინგის მოცვა 15%-ის ფარგლებშია, ერთ წელიწადში ამ მაჩვენებლის 70%-მდე გაზრდა შეუძლებელია. ამას გეგმაზომიერი მუშაობა სჭირდება, რომ გარკვეული წლების შემდეგ სასურველ მაჩვენებლებს მივუახლოვდეთ. ალბათ კარგი იქნება, თუკი წელს მოცვის მაჩვენებლით 20%-ს გავცდებით. აქ ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ამ კულტურის დანერგვაში ნებისმიერი მზარდი მაჩვენებელი ნიშნავს, რომ შემდგომი მოცვა გაცილებით გაიოლებულია, რადგან კარგი პრაქტიკის დანერგვა ხელს უწყობს მის შემდგომ განვითარებას”, – ამბობს მიხეილ სარჯველაძე.
ჯანდაცვის მინისტრი აცხადებს, რომ საქართველოში ნაკლებად არის ისეთი ინსტრუმენტები, რომელიც მოსახლეობის სკრინინგში ჩართვის სტიმულირებას უზრუნველყოფს. მისი შეფასებით, სამომავლო პერსპექტივაში სკრინინგის სტიმულირებაზე ფიქრი ერთ-ერთი პრიორიტეტული საკითხი უნდა იყოს.
სტრესულმა მოვლენებმა, შესაძლოა, გენეტიკურ კოდზე კვალი დატოვოს, ხოლო ზოგიერთი მათგანი შთამომავლობასაც გადაეცეს. ახალი კვლევა ცხადყოფს, რომ დედის ორგანიზმში ტრავმის ბიოლოგიური გავლენა დიდხანს ნარჩუნდება, მიუხედავად იმისა, რომ ძალადობრივი მოვლენა უკვე დასრულებულია.
მკვლევრების საერთაშორისო ჯგუფმა ტრავმების თაობათა შორის გადაცემის მექანიზმები შეისწავლა. ეს ხსნის იმას, თუ რატომ არიან დეპრესიისკენ და სტრესისკენ უფრო მიდრეკილი ის პირები, ვისი წინაპრებიც ოდესღაც ცხოვრებისეულ სირთულეებს შეხვდნენ.
მკვლევრებმა სამი თაობის წარმომადგენელი (48 სირიული ოჯახი) პირების დნმ გააანალიზეს. ამ ოჯახებში შედიოდნენ ბებიები და დედები, რომლებმაც ორსულობის პერიოდში 1982 წლის ჰამას ალყისა და 2011 წლის შეიარაღებული აჯანყების დროს იძულებით დატოვეს ქვეყანა.
ამ ოჯახებთან თანამშრომლობით, რომლებიც ამჟამად იორდანიაში ცხოვრობენ, მკვლევრებმა 131 ადამიანის ლოყის ლორწოვანიდან ნიმუშები შეაგროვეს. მათ მოპოვებული ნიმუშები ეპიგენეტიკური ნიშნების ცვლილებების დასადგენად გააანალიზეს. ეს ცვლილებები არ ეხება დნმ-ის თანმიმდევრობის ცვლილებას, არამედ ქიმიურ მოდიფიკაციებს, რომლებიც განსაზღვრავს, როგორ ფუნქციონირებს თანმიმდევრობები.
მკვლევრებმა 1982 წლის სისხლის ღვრას გადარჩენილი ადამიანების ოჯახის წევრების გენომის 14 უბანში ცვლილებები აღმოაჩინეს. ეს ცვლილებები სწორედ იმ ადამიანებში იყო, ვისი ბებიებიც 1982 წლის ჰამას ალყაში იყვნენ.
მეტიც, ამ ცვლილებებიდან რვამ გადალახა თაობები და მიაღწია შვილიშვილებამდეც (ისინი ძალადობის უშუალო შემსწრე არ ყოფილან). შედეგებში ასევე გამოვლინდა ეპიგენეტიკური დაბერების აჩქარების ნიშნები, რაც შეიძლება ასაკთან დაკავშირებული დაავადებების რისკს ზრდიდეს. გარდა ამისა, კიდევ 21 გენომის უბანში გამოვლინდა ძალადობის პირდაპირი გავლენით გამოწვეული ცვლილებების ნიშნები, რომლებიც სირიის სამოქალაქო ომში მომხდარ მოვლენებს უკავშირდება.
მთლიანობაში, მკვლევრებმა შესამჩნევი ცვლილებები დააფიქსირეს ძალადობის მსხვერპლთა და მათი შთამომავლების გენებში, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ კონფლიქტთან დაკავშირებულმა სტრესმა ადამიანების გენომი ნამდვილად შეცვალა. ახლა ეს ცვლილებები თაობებს გადაეცემა.
ის, რომ სტრესისგან მიღებული გენეტიკური ცვლილებები თაობიდან თაობებს გადაეცემა ცხოველებზე ჩატარებული კვლევებიდან ვიცოდით, მაგრამ ადამიანებზე მსგავსი კვლევები ბევრი ნამდვილად არ არის.
კვლევიდან გამომდინარე იმის ზუსტად თქმა, თუ რა გავლენას შეიძლება ახდენდეს ადამიანებზე ეს ცვლილებები, რთულია.
მეცნიერები ამ მიმართულებით კვლევების გაგრძელებას აპირებენ.
პროფესორი და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე გიორგი ფხაკაძე სოციალურ ქსელში წერს, თუ რა გავლენას ახდენს მარილი არტერიულ წნევაზე:
ბოლო კვლევებმა დაამტკიცა, რომ მარილის შემცირებასა და არტერიული წნევის დაქვეითებას შორის კავშირი არა მხოლოდ ასოციაციურია, არამედ პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი!
ეს ნიშნავს, რომ თუ შევამცირებთ მარილის მოხმარებას, არტერიული წნევის დონე აუცილებლად დაეცემა – და ამით შევამცირებთ გულის დაავადებებისა და ინსულტის რისკს!
მეცნიერების მიერ დადასტურებული ფაქტები:
მარილი და არტერიული წნევა – მაღალი ნატრიუმის მიღება ზრდის არტერიულ წნევას, რაც ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და ინსულტის რისკს.
მკვლევრებმა დაამტკიცეს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი – ბოლო კლინიკურმა კვლევებმა დაადასტურა, რომ მარილის შემცირება პირდაპირ იწვევს წნევის დაქვეითებას, განსაკუთრებით მათში, ვისაც უკვე აქვს მაღალი წნევა.
ხანგრძლივი სარგებელი – მარილის დღიური მიღების შემცირება მხოლოდ რამდენიმე კვირაში აჩვენებს დადებით ეფექტს და მუდმივად დაბალი წნევის შენარჩუნებას უზრუნველყოფს.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სარგებელი – მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის (WHO) მონაცემებით, მარილის შემცირების ფართომასშტაბიანი პოლიტიკა მნიშვნელოვნად ამცირებს ინსულტისა და გულის შეტევების რაოდენობას მოსახლეობაში.
ეს კვლევები ცხადყოფს, რომ მარილის შემცირება არა მხოლოდ რეკომენდაციაა, არამედ აუცილებელი ნაბიჯი ჯანმრთელობისთვის!
როგორ უნდა შევამციროთ მარილის მოხმარება?
აირჩიეთ ახალი, ნაკლებად გადამუშავებული საკვები – გადამუშავებული პროდუქტები ხშირად შეიცავს მაღალი რაოდენობით ნატრიუმს.
გამოიყენეთ ალტერნატიული სანელებლები – ლიმონი, ნიორი, კამა და სხვა სანელებლები არეგულირებს გემოს მარილის დამატების გარეშე.
ნაკლები მარილი მომზადებისას – არ დაამატოთ ზედმეტი მარილი საჭმლის მომზადებისას და ნელ-ნელა შეამცირეთ მისი რაოდენობა.
უფრთხილდით ფარული მარილის წყაროებს – პური, საწებლები, დაკონსერვებული პროდუქტები და მზა კერძები ხშირად შეიცავს მაღალ ნატრიუმს.
“ბოლო კვლევებმა საბოლოოდ დაამტკიცა, რომ მარილის შემცირება იწვევს არტერიული წნევის დაცემას და ამცირებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს. ეს უკვე არ არის უბრალოდ ასოციაციური კავშირი, არამედ დადასტურებული მიზეზ-შედეგობრივი ფაქტორი! თუ გსურთ ჯანმრთელი გული და სისხლძარღვები, აუცილებლად უნდა შეამციროთ მარილის მიღება ყოველდღიურ რაციონში!”, – წერს გიორგი ფხაკაძე.
მეცნიერებმა აღმოჩინეს “ოვოიდური უჯრედები”, რომლებიც შესაძლოა ალცჰაიმერის, ეპილეფსიისა და სხვა ნევროლოგიური პრობლემების სამკურნალო იყოს
ბოლო დროის მკვლევრებმა ახალი და საკვანძო აღმოჩენა გააკეთეს – “ოვოიდური უჯრედები”, რომლებიც ჩვენს მეხსიერებასა და აღქმაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ. ეს უჯრედები ალცჰაიმერისა და სხვა ნევროლოგიური დაავადებების პათოგენეზში შეიძლება მნიშვნელოვან როლს თამაშობდეს.
კვლევა UBC-ის მედიცინის ფაკულტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს. კვლევა Nature Communications-ში გამოქვეყნდა. ეს განსაკუთრებული ნეირონები მაშინ აქტიურდება, როდესაც რაიმე ახალს ვხვდებით. ისინი მეხსიერებაში ყველა ობიექტს ინახავს და მათი თვეებისა თუ წლების შემდეგ ამოცნობის საშუალებას გვაძლევს.
ობიექტების აღქმა და მეხსიერება
ჩვენი იდენტობა და ყოველდღიური ცხოვრება დამყარებულია ყველა იმ ობიექტზე, რომელსაც შეგვიძლია დავამახსოვროთ. დროთა განმავლობაში ეს მეხსიერება იცვლება, ხოლო ალცჰაიმერით დაავადებულთა შემთხვევაში აღნიშნული პროცესები ნელდება და, ზოგჯერ, საერთოდ ქრება.
კვლევამ აჩვენა, რომ ახალდამოწმებული “ოვოიდური უჯრედები” მეხსიერებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ. ეს უჯრედები აქტიურდებიან, როდესაც ადამიანი ახალ ობიექტს ხვდება და ხელს უწყობს ამ ობიექტის დამახსოვრებას. ეს აღმოჩენა მეხსიერებასთან დაკავშირებული დაავადებების კვლევის ახალ ეტაპზე გადადგმული ნაბიჯია.
კვლევა UBC-ის კვლევითი ჯგუფის მიერ
UBC-ის მედიცინის ფაკულტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს კვლევა, რომელიც Nature Communications-ში გამოქვეყნდა. მკვლევრები ადასტურებენ, რომ ოვოიდური უჯრედები ჰიპოკამპში, სადაც მეხსიერების პროცესები იმართება, მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ.
“ობიექტების აღქმის მეხსიერება ჩვენი იდენტობისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ცენტრალური ნაწილია”, — ამბობს დოქტორი მარკ კემბროვსკი. ის კვლევის მთავარი ავტორი და UBC-ში უჯრედული და ფიზიოლოგიური მეცნიერებების ასოცირებული პროფესორია. “იმის ცოდნა, ნაცნობ ობიექტს ვხედავთ თუ უცნობს, გადარჩენიდან დაწყებული ყოველდღიური ფუნქციონირებით დამთავრებული, ყველაფერს განსაზღვრავს. ამას მეხსიერებასთან დაკავშირებულ დაავადებებსა და დარღვევებთან უზარმაზარი კავშირი აქვს”.
კვლევის ავტორი, დოქტორი მარკ კემბროვსკი აღნიშნავს: „ობიექტების აღქმა მეხსიერებასთან დაკავშირებული ცენტრალური ნაწილია, რომელიც ჩვენი იდენტობის და გარე სამყაროსთან ურთიერთქმედების საფუძველია.“ მისი თქმით, თუ ჩვენ შეგვიძლია გავარჩიოთ, თუ რა ობიექტი გვახსოვს და რომელი არა, ეს ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების და გადარჩენისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.
“ობიექტების აღქმის მეხსიერება ჩვენი იდენტობისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ცენტრალური ნაწილია”, — ამბობს დოქტორი მარკ კემბროვსკი. ის კვლევის მთავარი ავტორი და UBC-ში უჯრედული და ფიზიოლოგიური მეცნიერებების ასოცირებული პროფესორია. “იმის ცოდნა, ნაცნობ ობიექტს ვხედავთ თუ უცნობს, გადარჩენიდან დაწყებული ყოველდღიური ფუნქციონირებით დამთავრებული, ყველაფერს განსაზღვრავს. ამას მეხსიერებასთან დაკავშირებულ დაავადებებსა და დარღვევებთან უზარმაზარი კავშირი აქვს”.
ფოტო: Cembrowski Lab/UBC Faculty of Medicine
კვერცხის ფორმის გამო ამ უჯრედებს ოვოიდური უწოდეს. ისინი ადამიანების, თაგვებისა და სხვა ცხოველების ჰიპოკამპში მცირე რაოდენობით გვხვდება.
კემბროვსკის ლაბორატორიის სტუდენტმა და კვლევის ავტორმა ადრიან კინმანმა უჯრედების განსაკუთრებული თვისებები მაშინ აღმოაჩინა, როცა თაგვის ტვინის ნიმუშს აკვირდებოდა. მან ნეირონების მცირე ჯგუფი შენიშნა, რომელშიც განსაკუთრებული გენი აქტიურდებოდა.
ოვოიდური უჯრედები: ახალი აღმოჩენა
განსაკუთრებულმა ნეირონებმა, რომლებიც კვერცხის ფორმას მიამგვანეს, მიიღეს “ოვოიდური” სახელწოდება. ისინი ჰიპოკამპში მცირე რაოდენობით გვხვდება როგორც ადამიანებში, ისე სხვა ცხოველებში.
კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა, ადრიან კინმანმა, რომელიც ოვოიდური უჯრედების სპეციფიკურ თვისებებს უყურებდა, აღმოაჩინა, რომ მათი აქტივობა დაკავშირებულია ობიექტის პირველად შეხვედრასთან. ამ უჯრედების აქტივობა მახასიათებელია მაშინ, როცა თაგვი ახალ ობიექტს ხედავს, მაგრამ წყდება, როდესაც ობიექტი უკვე ნაცნობია. ეს აღმოჩენა მეხსიერების შესწავლაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.
ოცნებების გადაკვეთა: მეხსიერება და ნევროლოგიური დაავადებები
ამ აღმოჩენის შემდეგ მეცნიერები ცდილობენ გაიგონ, როგორ შეიძლება ოვოიდური უჯრედები ალცჰაიმერის, ეპილეფსიისა და სხვა მეხსიერების დარღვევებთან დაკავშირებული იყოს დაავადებების დროს. არსებობს ვარაუდი, რომ ამ უჯრედების ჰიპერაქტივობა ან სხვა დარღვევები შეიძლება სხვადასხვა ნევროლოგიური დაავადებების განვითარებას ხელი შეუწყოს.
რა როლი აქვს ოვოიდურ უჯრედებს ალცჰაიმერისა და ეპილეფსიის შემთხვევაში?
„როდესაც ჰიპოკამპში არსებული უჯრედები ძალიან აქტიურობენ, შესაძლოა ეს ალცჰაიმერის ან ეპილეფსიის გამოწვევას იწვევდეს“, – ამბობს კინმანი. მისი თქმით, აღქმის მეხსიერების დარღვევები ალცჰაიმერის ერთ-ერთი მთავარი სიმპტომია, როდესაც ადამიანს ავაიწყდება მასთან დაკავშირებული ნაცნობი ობიექტები და მნიშვნელოვანი მოვლენები.
მეხსიერების ახალი ფორმები: ნეირონების აღმოცენება
ამ ახალი აღმოჩენის მიხედვით, მეცნიერებს უჩნდებათ ახალი შესაძლებლობები მეხსიერების როლთან დაკავშირებული დარღვევების შესასწავლად. დოქტორი კემბროვსკი ხაზს უსვამს, რომ ეს აღმოჩენა იძლევა მჭიდრო კავშირს ახალ ნეირონებს შორის, რამაც შეიძლება გადაჭრას ტვინის სხვადასხვა დაავადების მკურნალობის საკითხები.
„ჩვენი წარმოდგენა, თუ როგორ მუშაობს მეხსიერება, ამ აღმოჩენით მთლიანად შეიცვლება“, – აცხადებს კემბროვსკი. „ეს საშუალებას იძლევა, რომ შესაძლოა მომავალში სხვა, სრულიად ახალი ნეირონები აღმოჩნდეს, რომელთა არსებობა კიდევ გამოკვლევისთვის გასაღებია.“
მომავალი კვლევები და თეორიები
მეცნიერები ახლა იწყებენ მუშაობას იმაზე, როგორ შეიძლება ამ უჯრედების გაუმჯობესება გამოიყენოთ ნევროლოგიური დაავადებების, როგორიცაა ალცჰაიმერი და ეპილეფსია, სამკურნალოდ. ცხადია, მათი როლი მეხსიერების შემადგენლობაში ძალზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა.
დასკვნა
ოვოიდური უჯრედების აღმოჩენა წარმოადგენს ახალ ეპოქას მეხსიერების და ნევროლოგიური კვლევების სფეროში. იგი გვაძლევს ახალ პერსპექტივას, რათა დავიწყოთ ახალი მკურნალობის მეთოდების მოძიება, რომლებიც შეიძლება საყურადღებო აღმოჩნდეს ისეთი დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიცაა ალცჰაიმერი და ეპილეფსია.
