მეცნიერებმა აღმოჩინეს “ოვოიდური უჯრედები”, რომლებიც შესაძლოა ალცჰაიმერის, ეპილეფსიისა და სხვა ნევროლოგიური პრობლემების სამკურნალო იყოს
ბოლო დროის მკვლევრებმა ახალი და საკვანძო აღმოჩენა გააკეთეს – “ოვოიდური უჯრედები”, რომლებიც ჩვენს მეხსიერებასა და აღქმაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ. ეს უჯრედები ალცჰაიმერისა და სხვა ნევროლოგიური დაავადებების პათოგენეზში შეიძლება მნიშვნელოვან როლს თამაშობდეს.
კვლევა UBC-ის მედიცინის ფაკულტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს. კვლევა Nature Communications-ში გამოქვეყნდა. ეს განსაკუთრებული ნეირონები მაშინ აქტიურდება, როდესაც რაიმე ახალს ვხვდებით. ისინი მეხსიერებაში ყველა ობიექტს ინახავს და მათი თვეებისა თუ წლების შემდეგ ამოცნობის საშუალებას გვაძლევს.
ობიექტების აღქმა და მეხსიერება
ჩვენი იდენტობა და ყოველდღიური ცხოვრება დამყარებულია ყველა იმ ობიექტზე, რომელსაც შეგვიძლია დავამახსოვროთ. დროთა განმავლობაში ეს მეხსიერება იცვლება, ხოლო ალცჰაიმერით დაავადებულთა შემთხვევაში აღნიშნული პროცესები ნელდება და, ზოგჯერ, საერთოდ ქრება.
კვლევამ აჩვენა, რომ ახალდამოწმებული “ოვოიდური უჯრედები” მეხსიერებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ. ეს უჯრედები აქტიურდებიან, როდესაც ადამიანი ახალ ობიექტს ხვდება და ხელს უწყობს ამ ობიექტის დამახსოვრებას. ეს აღმოჩენა მეხსიერებასთან დაკავშირებული დაავადებების კვლევის ახალ ეტაპზე გადადგმული ნაბიჯია.
კვლევა UBC-ის კვლევითი ჯგუფის მიერ
UBC-ის მედიცინის ფაკულტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს კვლევა, რომელიც Nature Communications-ში გამოქვეყნდა. მკვლევრები ადასტურებენ, რომ ოვოიდური უჯრედები ჰიპოკამპში, სადაც მეხსიერების პროცესები იმართება, მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ.
“ობიექტების აღქმის მეხსიერება ჩვენი იდენტობისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ცენტრალური ნაწილია”, — ამბობს დოქტორი მარკ კემბროვსკი. ის კვლევის მთავარი ავტორი და UBC-ში უჯრედული და ფიზიოლოგიური მეცნიერებების ასოცირებული პროფესორია. “იმის ცოდნა, ნაცნობ ობიექტს ვხედავთ თუ უცნობს, გადარჩენიდან დაწყებული ყოველდღიური ფუნქციონირებით დამთავრებული, ყველაფერს განსაზღვრავს. ამას მეხსიერებასთან დაკავშირებულ დაავადებებსა და დარღვევებთან უზარმაზარი კავშირი აქვს”.
კვლევის ავტორი, დოქტორი მარკ კემბროვსკი აღნიშნავს: „ობიექტების აღქმა მეხსიერებასთან დაკავშირებული ცენტრალური ნაწილია, რომელიც ჩვენი იდენტობის და გარე სამყაროსთან ურთიერთქმედების საფუძველია.“ მისი თქმით, თუ ჩვენ შეგვიძლია გავარჩიოთ, თუ რა ობიექტი გვახსოვს და რომელი არა, ეს ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების და გადარჩენისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.
“ობიექტების აღქმის მეხსიერება ჩვენი იდენტობისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ცენტრალური ნაწილია”, — ამბობს დოქტორი მარკ კემბროვსკი. ის კვლევის მთავარი ავტორი და UBC-ში უჯრედული და ფიზიოლოგიური მეცნიერებების ასოცირებული პროფესორია. “იმის ცოდნა, ნაცნობ ობიექტს ვხედავთ თუ უცნობს, გადარჩენიდან დაწყებული ყოველდღიური ფუნქციონირებით დამთავრებული, ყველაფერს განსაზღვრავს. ამას მეხსიერებასთან დაკავშირებულ დაავადებებსა და დარღვევებთან უზარმაზარი კავშირი აქვს”.
კვერცხის ფორმის გამო ამ უჯრედებს ოვოიდური უწოდეს. ისინი ადამიანების, თაგვებისა და სხვა ცხოველების ჰიპოკამპში მცირე რაოდენობით გვხვდება.
კემბროვსკის ლაბორატორიის სტუდენტმა და კვლევის ავტორმა ადრიან კინმანმა უჯრედების განსაკუთრებული თვისებები მაშინ აღმოაჩინა, როცა თაგვის ტვინის ნიმუშს აკვირდებოდა. მან ნეირონების მცირე ჯგუფი შენიშნა, რომელშიც განსაკუთრებული გენი აქტიურდებოდა.
ოვოიდური უჯრედები: ახალი აღმოჩენა
განსაკუთრებულმა ნეირონებმა, რომლებიც კვერცხის ფორმას მიამგვანეს, მიიღეს “ოვოიდური” სახელწოდება. ისინი ჰიპოკამპში მცირე რაოდენობით გვხვდება როგორც ადამიანებში, ისე სხვა ცხოველებში.
კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა, ადრიან კინმანმა, რომელიც ოვოიდური უჯრედების სპეციფიკურ თვისებებს უყურებდა, აღმოაჩინა, რომ მათი აქტივობა დაკავშირებულია ობიექტის პირველად შეხვედრასთან. ამ უჯრედების აქტივობა მახასიათებელია მაშინ, როცა თაგვი ახალ ობიექტს ხედავს, მაგრამ წყდება, როდესაც ობიექტი უკვე ნაცნობია. ეს აღმოჩენა მეხსიერების შესწავლაში მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.
ოცნებების გადაკვეთა: მეხსიერება და ნევროლოგიური დაავადებები
ამ აღმოჩენის შემდეგ მეცნიერები ცდილობენ გაიგონ, როგორ შეიძლება ოვოიდური უჯრედები ალცჰაიმერის, ეპილეფსიისა და სხვა მეხსიერების დარღვევებთან დაკავშირებული იყოს დაავადებების დროს. არსებობს ვარაუდი, რომ ამ უჯრედების ჰიპერაქტივობა ან სხვა დარღვევები შეიძლება სხვადასხვა ნევროლოგიური დაავადებების განვითარებას ხელი შეუწყოს.
რა როლი აქვს ოვოიდურ უჯრედებს ალცჰაიმერისა და ეპილეფსიის შემთხვევაში?
„როდესაც ჰიპოკამპში არსებული უჯრედები ძალიან აქტიურობენ, შესაძლოა ეს ალცჰაიმერის ან ეპილეფსიის გამოწვევას იწვევდეს“, – ამბობს კინმანი. მისი თქმით, აღქმის მეხსიერების დარღვევები ალცჰაიმერის ერთ-ერთი მთავარი სიმპტომია, როდესაც ადამიანს ავაიწყდება მასთან დაკავშირებული ნაცნობი ობიექტები და მნიშვნელოვანი მოვლენები.
მეხსიერების ახალი ფორმები: ნეირონების აღმოცენება
ამ ახალი აღმოჩენის მიხედვით, მეცნიერებს უჩნდებათ ახალი შესაძლებლობები მეხსიერების როლთან დაკავშირებული დარღვევების შესასწავლად. დოქტორი კემბროვსკი ხაზს უსვამს, რომ ეს აღმოჩენა იძლევა მჭიდრო კავშირს ახალ ნეირონებს შორის, რამაც შეიძლება გადაჭრას ტვინის სხვადასხვა დაავადების მკურნალობის საკითხები.
„ჩვენი წარმოდგენა, თუ როგორ მუშაობს მეხსიერება, ამ აღმოჩენით მთლიანად შეიცვლება“, – აცხადებს კემბროვსკი. „ეს საშუალებას იძლევა, რომ შესაძლოა მომავალში სხვა, სრულიად ახალი ნეირონები აღმოჩნდეს, რომელთა არსებობა კიდევ გამოკვლევისთვის გასაღებია.“
მომავალი კვლევები და თეორიები
მეცნიერები ახლა იწყებენ მუშაობას იმაზე, როგორ შეიძლება ამ უჯრედების გაუმჯობესება გამოიყენოთ ნევროლოგიური დაავადებების, როგორიცაა ალცჰაიმერი და ეპილეფსია, სამკურნალოდ. ცხადია, მათი როლი მეხსიერების შემადგენლობაში ძალზე მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა.
დასკვნა
ოვოიდური უჯრედების აღმოჩენა წარმოადგენს ახალ ეპოქას მეხსიერების და ნევროლოგიური კვლევების სფეროში. იგი გვაძლევს ახალ პერსპექტივას, რათა დავიწყოთ ახალი მკურნალობის მეთოდების მოძიება, რომლებიც შეიძლება საყურადღებო აღმოჩნდეს ისეთი დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიცაა ალცჰაიმერი და ეპილეფსია.
