ჯანმო–ს ევროპის რეგიონი – ერთიანი ჯანმრთელობის მიდგომის 5 ძირითადი გზავნილი:
ხორხის კიბო: სიმპტომები, რისკ-ფაქტორები და მკურნალობა — ექიმი დავით ბზიკაძე განმარტავს
ხორხის კიბო — რატომ უნდა მიმართოთ ექიმ დავით ბზიკაძეს
ხორხის კიბო ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული ონკოლოგიური დაავადებაა, რომელიც განსაკუთრებულად ხშირად ვლინდება მამაკაცებში. სტატისტიკურად, შემთხვევათა 87% სწორედ მამრობითი სქესის წარმომადგენლებზე მოდის. მიუხედავად იმისა, რომ ხორხის კიბო ყველა ონკოლოგიურ დაავადებას შორის დაახლოებით 3%-ს შეადგენს, მამაკაცებში ის სიხშირით მეთერთმეტე ადგილზეა, ხოლო ქალებში — მეჩვიდმეტეზე.
დავით ბზიკაძე — ონკოლოგი, ოტორინოლარინგოლოგი და თავ-კისრის ქირურგი, ქუთაისის საეკლესიო საავადმყოფო “ქსენონის” წამყვანი სპეციალისტი, განმარტავს:
„ხორხის კიბო ხშირად გვხვდება მოწევისა და ალკოჰოლის მოხმარების ფონზე. ამ ორი ფაქტორის კომბინაცია რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის.“
ვინ არის რისკ-ჯგუფში?
მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფებიან ადამიანები, რომლებიც:
- ეწევიან სიგარეტს
- ჭარბად მოიხმარენ ალკოჰოლს
- მუშაობენ მტვერიან ან ქიმიურად დაბინძურებულ გარემოში
- არიან 50-65 წლის ასაკშიხორხის კიბოს სიმპტომები — რა უნდა იცოდეთ
ხორხის კიბოს ნაადრევი გამოვლენა დამოკიდებულია იმაზე, ხორხის რომელ ნაწილში ვითარდება პათოლოგიური პროცესი:
მბგერავ იოგებზე (შუა სართული): ხმის ცვლილება;
იოგზედა მიდამოში: ყელში უცხო სხეულის შეგრძნება,
ყლაპვის გაძნელება;
იოგქვეშა მიდამოში:სუნთქვის გაძნელება,
ყლაპვის პრობლემები…
დროული კონსულტაცია ოტორინოლარინგოლოგთან — გადამწყვეტია!
ხორხის კიბოს მკურნალობა და პროგნოზი
დავით ბზიკაძე აღნიშნავს:
ადრეულ სტადიაზე, მხოლოდ სხივური თერაპიით, 80-95% შემთხვევაში ხორხის შენარჩუნება შესაძლებელია.“
მკურნალობის დაგვიანება იწვევს გართულებებს, თუმცა თუ საჭიროა ხორხის ამოკვეთა, არსებობს თანამედროვე მეთოდები ხმისა და მეტყველების რეაბილიტაციისთვის, რაც მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს პაციენტის ცხოვრების ხარისხს.
როგორ დავიცვათ თავი — ხორხის კიბოს პრევენცია
პრევენციის ძირითადი რჩევები:
- თავი დაანებეთ მოწევას
- შეამცირეთ ალკოჰოლის მოხმარება
ეწვიეთ ექიმს, თუ გაწუხებთ ხმის ცვლილება ან ყლაპვის პრობლემები
დასკვნა: მიმართეთ პროფესიონალს დროულად
თუ თქვენ ან თქვენს ახლობელს აქვს ხორხის კიბოს სიმპტომები, მიმართეთ ექიმ დავით ბზიკაძეს. მისი გამოცდილება და მრავალწლიანი პრაქტიკა თავ-კისრის ონკოლოგიურ ქირურგიაში გახლავთ მაღალი ხარისხის მკურნალობის გარანტია.
პირველი ტიპის დიაბეტის რევოლუციური მკურნალობა – შესაძლოა, დიაბეტისგან განკურნება რეალობა გახდეს – ახალი კვლევა
პირველი ტიპის დიაბეტის რევოლუციური მკურნალობა: ინსულინზე დამოკიდებულების გარეშე სიცოცხლის ახალი შანსი
პირველი ტიპის დიაბეტი მილიონობით ადამიანს აწუხებს და მისი მართვა ხშირ შემთხვევაში ყოველდღიურ ინსულინზეა დამოკიდებული. მიუხედავად ჯანსაღი კვების, ფიზიკური აქტივობისა და მკაცრი გლუკოზის მონიტორინგისა, დაავადების სრულად შექცევა აქამდე თითქმის შეუძლებელი იყო. თუმცა, ახალი ბიოტექნოლოგიური მიღწევა მედიცინაში დიდ იმედს იძლევა.
2023 წელს ჩინელმა მეცნიერებმა ისტორიული ექსპერიმენტი ჩაატარეს: 26 წლის პაციენტს გადაუნერგეს 1.5 მილიონი უჯრედი, რომლებიც ინსულინს გამოიმუშავებენ და მისივე ღეროვანი უჯრედების მოდიფიცირებით შეიქმნა. ინოვაციური პროცედურის შედეგად, ორ თვეზე ნაკლებ დროში პაციენტმა ინსულინის ინიექციების საჭიროება სრულიად დაკარგა – რაც იმაზე მიუთითებს, რომ დიაბეტი შესაძლოა შექცევადად იქცეს.
ექვსი თვეში მის ორგანიზმში ინსულინის გამომუშავება იმდენად სტაბილური გახდა, რომ გლუკოზის დონე დღეში 98%-ზე მეტი დროის განმავლობაში ნორმალურ ზღვარში რჩებოდა. ეს იმაზე მეტყველებს, რომ თერაპია არა მხოლოდ ეფექტიანია, არამედ შესაძლოა პაციენტის სრულ გამოჯანმრთელებასაც მოჰყვეს, თუ შედეგი გრძელვადიან პერსპექტივაში შენარჩუნდება.
მანამდე დიაბეტის მძიმე ფორმებისთვის ალტერნატივად პანკრეასის ან ბეტა-უჯრედების ტრანსპლანტაცია მიიჩნეოდა, თუმცა ეს პროცედურები რთული, სახიფათო და დონორების დეფიციტის გამო შეზღუდულია. სწორედ ამიტომ, ღეროვანი უჯრედების გამოყენება ახალ პერსპექტივად მიიჩნევა.
ჩინელმა სპეციალისტებმა ღეროვანი უჯრედების ტრანსფორმაცია ინოვაციური მეთოდით მოახერხეს: მათში სპეციფიკური ცილების ნაცვლად მცირე ზომის მოლეკულები შეიტანეს, რაც გენური ექსპრესიის ბუნებრივად გააქტიურებას შეუწყო ხელი. ეს მიდგომა წინა ცხოველის მოდელებზე წარმატებით გამოცადეს და ადამიანებზეც გადაინაცვლეს.
მიმდინარე კვლევაში ჯერჯერობით მხოლოდ სამი პაციენტია ჩართული, თუმცა პირველივე შედეგები მკვეთრად პოზიტიურია. დანარჩენი ორი პაციენტის მდგომარეობა კონტროლის ქვეშ იმყოფება და მეცნიერები გეგმავენ, მკურნალობა ფართო მასშტაბით გამოსცადონ სხვა ადამიანებზეც.
ეს პროგრესი მედიცინაში შესაძლოა გახდეს გარდამტეხი მომენტი პირველი ტიპის დიაბეტის სამკურნალოდ და რეალურად მოიტანოს შანსი სრულ განკურნებაზე.
სინთეზური ქიმიური ნივთიერებები ჩვენს საკვებში – რა ტიპის ქიმიურ დაბინძურებას ვხვდებით საკვებში?
სინთეზური ქიმიური ნივთიერებები ჩვენს საკვებში – საფრთხე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, სპეციალურად www.sheniekimi.ge-სთვის
თქვენ რას მიირთმევთ ყოველდღე? – პური, ბურგერი, წვენი, სოსისი, შოკოლადი, იოგურტი თუ „დახვეწილი“ საუზმე ყუთიდან? ამ ყველაფერში, შესაძლოა, იმალებოდეს ტოქსიკური ნივთიერებები, რომლებიც თქვენს ჯანმრთელობას ყოველდღიურად საფრთხეს უქმნის.
Nature Medicine-ში ახლახან გამოქვეყნებულმა დიდმა მიმოხილვამ [Martínez Steele et al., 2025] ნათლად აჩვენა, რომ ულტრადამუშავებული საკვები პროდუქტები (UPFs) შესაძლოა იყოს ფარული ქიმიური დაბინძურების წყარო, რაც იწვევს სერიოზულ ფიზიოლოგიურ და მეტაბოლურ დარღვევებს.
რა ტიპის ქიმიურ დაბინძურებას ვხვდებით საკვებში?
ქიმიური დაბინძურება საკვებში ექვს ძირითად ეტაპზე გვხვდება:
1. ნედლი საკვები და წყალი
• მიკროპლასტიკები
• პესტიციდები
• გარემოს დამაბინძურებლები
2. ტრანსპორტირება
• საკონტაქტო ქიმიკატები (FCCs), მიკროპლასტიკები
• ბიოციდები, დეზინფექტანტები
3. დამუშავება (პროცესინგი)
• ქიმიური დანამატები
• ჰიგიენური საშუალებები
• წარმოების ნარჩენები
4. შეფუთვა
• ბისფენოლი A (BPA), ფთალატები, DEHP
• პლასტიკური კომპონენტები და საღებავები
5. შენახვა და მომზადება
• მაღალი ტემპერატურით გამოყოფილი ტოქსინები
• დამატებითი კონტაქტი მიკროპლასტიკებთან
რა ზემოქმედება აქვს ამ ქიმიკატებს ჩვენს ორგანიზმზე?
ახალმა მტკიცებულებებმა ცხადყო, რომ მეტად დამუშავებული საკვების მოხმარება პირდაპირ არის დაკავშირებული შემდეგ დაავადებებთან:
● ფსიქიკური დარღვევები
• დეპრესია, ანგსტი, განწყობის რყევა
● კარდიომეტაბოლური დაავადებები
• ინსულინის რეზისტენტობა
• ტიპი 2 დიაბეტი
• გულის დაავადებები
• ქოლესტერინის დისბალანსი
● სიმსუქნე (მოზარდებში და ზრდასრულებში)
• BPA და DEHP პირდაპირ ასოცირდება მეტაბოლურ სინდრომთან
● რეპროდუქციული დარღვევები
• პოლიცისტოზური საკვერცხის სინდრომი (PCOS)
• მამაკაცების უნაყოფობა (ფთალატები)
● ორსულობის გართულებები
• ნაყოფის გარდაცვალება
• ნაადრევი მშობიარობა
• პრეეკლამფსია
● ნაადრევი სიკვდილიანობა
• ქრონიკული დაავადებებით გამოწვეული შედეგები
რომელი ქიმიკატებია ყველაზე საშიში?
- BPA (ბისფენოლი A) – გამოიყენება პლასტიკსა და შეფუთვაში
- DEHP (ფთალატი) – პლასტიკის დამარბილებელი, რომელიც თერმოსაჩივლებში, შეფუთვებშია
- PFOA (პერფლოროქტანური მჟავა) – გამოყენებულია ცხიმგამძლე ქაღალდსა და შეფუთვებში
ეს ქიმიკატები ცნობილია როგორც ენდოკრინული დისრაპტორები, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ბაძავენ ან ბლოკავენ ბუნებრივ ჰორმონებს და იწვევენ სისტემურ დარღვევებს.
რა ხდება საქართველოში?
საქართველოში, მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს მკაცრი რეგულაციები ულტრა-დამუშავებული საკვების ქიმიურ უსაფრთხოებაზე, ბაზარზე ჭარბად გვხვდება იმპორტირებული და ადგილობრივი პროდუქტები, რომელთა კონტროლი მინიმალურია.
მთავარი გამოწვევებია:
• სურსათის უვნებლობის რეგულაციების სუსტი აღსრულება
• შეფუთვებში და პლასტიკებში ტოქსიკური კომპონენტების დაურეგულირებელი გამოყენება
• საკვების დამუშავების ტექნოლოგიების და დანამატების გაუმჭვირვალობა
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
„ჩვენს ყოველდღიურ საკვებში იმალება უხილავი საფრთხეები – ქიმიური დაბინძურება, რომლის მოქმედება შესაძლოა გამოჩნდეს წლების შემდეგ. დღეს რაც ბავშვმა მიირთვა, ხვალ შეიძლება მისი ჰორმონული სისტემა შეცვალოს. სახელმწიფომ და სამედიცინო საზოგადოებამ უნდა დაარეგულიროს საკვების ქიმიური უსაფრთხოება, ხოლო საზოგადოებამ უნდა გაიაზროს, რომ ჯანმრთელობა იწყება სახლში – არჩევანში, თუ რას ვაჭმევთ საკუთარ თავს და შვილებს.“
რა შეგვიძლია გავაკეთოთ?
- მოერიდეთ ულტრა-დამუშავებულ პროდუქტებს (შეფუთული წასახემსებლები, მზად საჭმელები, რაფინირებული პროდუქტები)
- უპირატესობა მიანიჭეთ ადგილობრივ და ბუნებრივ პროდუქტებს
- შეამოწმეთ შეფუთვები – მოერიდეთ “BPA” ან “plastic no. 7” ნიშანს
- არ შეინახოთ ცხელი საკვები პლასტიკში
- მოითხოვეთ რეგულაციები და გამჭვირვალობა საკვებ პროდუქტებთან მიმართებაში
წყაროები:
1. Martínez Steele EM, Monteiro CA. Synthetic chemical contaminants in foods and ultraprocessed foods: sources, types and health effects. Nature Medicine. 2025.
სრული სტატია: https://www.nature.com/articles/s41591-025-03697-5.epdf
2. WHO. Endocrine-disrupting chemicals and health. 2023. https://www.who.int/…/detail/endocrine-disrupting-chemicals
3. EFSA. Microplastics and food safety. 2022. https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/microplastics
გაიგეთ მეტი
შენი ექიმი – www.sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
რა არის მეთინელის ლურჯი? სად იყენებენ მეთინელის ლურჯს? – სიფრთხილით გამოყენება აუცილებელია!
მეთინელის ლურჯი – სიფრთხილით გამოყენება აუცილებელია!
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის ექსპერტი
იცით თუ არა, რომ ერთი შეხედვით უბრალო „ლურჯი ხსნარი” — სინამდვილეში ძლიერი მედიკამენტია, რომელიც შესაძლოა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ან – უკიდურესად სახიფათო იყოს?
ეს არის მეთინელის ლურჯი – ნივთიერება, რომელსაც ხშირად ვიყენებთ სახლში, აფთიაქში, საავადმყოფოში… მაგრამ ძალიან იშვიათად ვიცით მისი რეალური თვისებები და საფრთხეები.
რა არის მეთინელის ლურჯი?
მეთინელის ლურჯი (Methylene Blue) – ეს არის ორგანული ფარავსი საღებავი, რომელსაც მედიცინაში იყენებენ სისხლის ჟანგბადის ფუნქციის აღსადგენად, ბაქტერიების გასანადგურებლად და დიაგნოსტიკურ პროცესებში.
იგი პირველად გამოყენებულ იქნა 1800-იან წლებში და დღემდე რჩება რამდენიმე სერიოზული მდგომარეობის მკურნალობის საშუალებად.
სად იყენებენ მეთინელის ლურჯს?
- მეტჰემოგლობინემია – მდგომარეობა, როდესაც ჟანგბადი ვერ გადადის ქსოვილებში. ამ დროს მეთინელის ლურჯი ფაქტობრივად სიცოცხლესაც კი შველის.
- შარდსასქესო სისტემის ინფექციები – ზოგჯერ პრეპარატი შარდში შეჰყავთ ან ლოკალურად იყენებენ.
- ნეიროდეგენერაციული დაავადებები – მიმდინარეობს კვლევები ალცჰაიმერის, პარკინსონის და ტვინის დაბერების პროცესში მისი სარგებლიანობის შესახებ.
- ანტისეპტიკური საშუალება – ჭრილობების, ანთებების და ფუნგალური ინფექციების ადგილობრივი მკურნალობისას.
- ლაბორატორიული მიზნები – უჯრედების შესაღებად და მიკროსკოპიული კვლევებისთვის.
მაგრამ… საფრთხე?
მიუხედავად იმისა, რომ პრეპარატი ზოგჯერ სიცოცხლესაც კი გადაარჩენს, თვითნებური გამოყენება კატეგორიულად აკრძალულია! რატომ?
- შეიძლება გამოიწვიოს გულისრევა, თავბრუსხვევა, თავშეკავება, მაღალი წნევა ან თირკმელების ფუნქციის დარღვევა.
- სეროტონინული სინდრომი – თუ ადამიანი სეროტონინ-გადამყვან მედიკამენტებს იღებს (მაგ. ანტიდეპრესანტებს), მეთინელის ლურჯი შეიძლება სიცოცხლისთვის საშიში რეაქცია გამოიწვიოს.
- ჭარბი დოზა – შესაძლოა ტოქსიკურ ეფექტამდე მივიდეს, განსაკუთრებით ბავშვებში.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„მეთინელის ლურჯი არ არის უბრალო ლურჯი ხსნარი, რომელსაც ჭრილობაზე წავისვამთ და გავივიწყებთ. ეს არის ძლიერი მედიკამენტი, რომელიც სწორად გამოყენების შემთხვევაში სიცოცხლესაც შველის, მაგრამ შეცდომით ან თვითნებურად მიღებისას – ჯანმრთელობას სერიოზულად აზიანებს. მე მოვუწოდებ ყველას: არ გამოიყენოთ მეთინელის ლურჯი ექიმის რჩევის გარეშე. განსაკუთრებით ბავშვებთან და ორსულებთან უნდა ვიყოთ მაქსიმალურად ფრთხილები. მნიშვნელოვანია მოსახლეობამ იცოდეს, რომ ყოველი ფლაკონი აფთიაქში არ არის უსაფრთხო, მხოლოდ იმიტომ, რომ ლეგალურად იყიდება.“
როგორ მოვიქცეთ?
- არ მივიღოთ მეთინელის ლურჯი შიგნით ექიმის დანიშნულების გარეშე.
- არ გამოვიყენოთ ალტერნატიულ ან ფოლკლორულ მიზნებისთვის (მაგალითად, კანის “გასაწმენდად” ან შარდის “გადასაღებად”).
- ბავშვებს არ მივაწოდოთ შემთხვევით – გადაყარეთ ძველი ბოთლები უსაფრთხოდ.
- ინფორმაცია ჰკითხეთ პროფესიონალს, სანამ რაიმეს წავისვამთ ან დავლევთ.
წყაროები:
- NIH. Methylene Blue: Mechanisms and Clinical Use. 2023.
- WHO Drug Information Database. Methylene Blue Monograph. 2022.
- Mayo Clinic. Drug Profile – Methylene Blue.
- FDA Safety Warnings and Use Guidelines.
გაიგეთ მეტი:
შენი ექიმი – ჯანმრთელობის ენციკლოპედია საქართველოსთვის
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გთხოვთ გააზიარეთ ეს პოსტი — ეს ინფორმაცია შეიძლება ერთ სიცოცხლეს მაინც გადაარჩინოს!
#გიორგიფხაკაძე #drpkhakadze #აქხარისხია #მეთინელისლურჯი #წამლებიარასწორად #შენიექიმი #გაფრთხილება
გასაოცარი აღმოჩენა – იცოდით, რომ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მედიკამენტი – ვიაგრა ახანგრძლივებს სიცოცხლეს
“ვიაგრა” ყვავილებისთვის?! – მეცნიერება, რომელიც ყვავილებს კვირით ახანგრძლივებს სიცოცხლეს!
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
იცოდით, რომ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მედიკამენტი – ვიაგრა (sildenafil citrate) – არამხოლოდ ადამიანებს ეხმარება, არამედ შესაძლოა ყვავილებსაც ასტიმულირებდეს “სიცოცხლის” გაგრძელებაში?
დიახ – გასაოცარი აღმოჩენაა, რომ ყვავილების ვაზაში ვიაგრას მცირე დოზის დამატება მნიშვნელოვნად აგდებს მათ დაჭკნობის ტემპს და ყვავილები კვირით მეტხანს ცოცხლობენ.
როგორ მუშაობს ეს ფენომენი?
სანამ ვიფიქრებთ, რომ ეს ხუმრობაა, დავუფიქრდეთ ბიოქიმიას:
- ვიაგრას მთავარი მოქმედი ნივთიერება – სილდენაფილი (sildenafil citrate) – ადამიანის ორგანიზმში აფართოებს სისხლძარღვებს, ამცირებს წნევას და აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას.
- ეს ხდება ნიტრიკ ოქსიდის (NO) და cGMP-ის გავლენით – მოლეკულების, რომლებიც ასევე რეგულირებენ უჯრედულ სტრესს მცენარეებში.
- მცენარეებშიც იგივე მექანიზმი მუშაობს – ნიტრიკ ოქსიდი აფერხებს ეთილენის ზემოქმედებას, რაც პასუხისმგებელია დაჭკნობასა და დაძველებაზე.
შედეგად: ყვავილები ნაკლებად ჭკნებიან და ვაზაში კვირით მეტხანს რჩებიან სუფთად.
კვლევები და შედეგები:
პროფესორ იაკობ ლეშემის (Yaacov Leshem) და სხვა მეცნიერების კვლევებმა აჩვენა, რომ:
- 1 მილიგრამი ვიაგრა (50-ჯერ ნაკლები დოზა, ვიდრე ადამიანისთვის!)
- დამატებული წყალში ვაზისთვის
- ახანგრძლივებს ყვავილების სიცოცხლეს საშუალოდ 5–7 დღით
- ყველაზე მკაფიო შედეგი მიღებულია: ვარდებზე, მიხაკებზე, ბროკოლიზე და თუნდაც მარწყვზე!
სამეცნიერო პრინციპი:
- ნიტრიკ ოქსიდი აფერხებს ეთილენის მოქმედებას (ეთილენი – ის ჰორმონია, რაც აჩქარებს ხილისა და ყვავილების ლპობას)
- ვიაგრა აფერხებს cGMP-ის დაშლას, რაც აძლიერებს ნიტრიკ ოქსიდის მოქმედებას
- საბოლოოდ ყვავილი უძლებს სტრესს და გარემო ცვლილებებს უკეთესად
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„მეცნიერებაში ხშირად შემთხვევით აღმოჩენებს აქვს უდიდესი მნიშვნელობა – ვიაგრას მაგალითიც სწორედ ასეთია.
თუმცა აქ მთავარი არ არის ვიაგრას გამოყენება ვაზაში – მთავარი არის მოლეკულური გაგება, რომ შესაძლებელია მცენარის “დაბერების” დაყოვნება ნიტრიკ ოქსიდის რეგულირებით.
ეს ცოდნა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სოფლის მეურნეობაში, ტრანსპორტირებაში და სუპერმარკეტებში – თუნდაც იმისთვის, რომ პროდუქტი აღარ გაფუჭდეს ორი დღეში!
მაგრამ ჩვეულებრივი მომხმარებლისთვის – ეს რჩება უფრო კურიოზად, ვიდრე რეკომენდაციად.“
პრაქტიკული რჩევები:
- ნუ გამოიყენებთ ვიაგრას ყვავილებისთვის ყოველდღიურად – ის ძვირია და ეფექტი არაა გარანტირებული
- უკეთესად იმუშავებს: გრილი ოთახი, სუფთა წყალი, ყოველდღიური წყლის შეცვლა, ღეროს სწორად მოჭრა
- სხვა ალტერნატივები: ლიმონის წვენი, შაქარი, ძმარი მცირე დოზით
წყარო:
- BirdsAdvice.com – Viagra Makes Flowers Stand Up Straight for a Week Beyond Their Natural Lifespan
https://www.birdsadvice.com/viagra-flower-longevity/
დამატებითი ინფორმაცია:
შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს პოსტი – მეცნიერება იქ არის, სადაც არ ელოდები. ხანდახან ყვავილებშიც კი!
#გიორგიფხაკაძე #ვიაგრა #ყვავილები #ბიოქიმია #ნიტრიკოქსიდი #საჯაროჯანმრთელობა #შენიექიმი #აქხარისხია #ViagraForFlowers #drpkhakadze
იცით რა ბერდება თქვენთან ერთად? – თქვენი მიკრობიომი!
იცით რა ბერდება თქვენთან ერთად? – თქვენი მიკრობიომი!
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
ჩვენი ნაწლავების ბაქტერიები – მიკრობიომი – არის ცოცხალი ეკოსისტემა, რომელიც არამხოლოდ საჭმლის მონელებას, არამედ იმუნურ სისტემას, ტვინის ფუნქციას და სიბერის სიჩქარესაც კი არეგულირებს.
ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ასაკის მატებასთან ერთად მიკრობიომი კარგავს სიცოცხლისთვის მნიშვნელოვან უნარებს.
რა აღმოაჩინეს მკვლევრებმა?
Nature Microbiology-ში (აპრილი 2025) გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით:
- მიკრობიომის მეტაბოლური აქტივობა 30-40% ითკლებს ასაკის მატებასთან ერთად.
- ორგანიზმი ბაქტერიებს იყენებს როგორც „რეციკლირების ცენტრს“ – ანუ მავნე ნარჩენების სასარგებლო ნივთიერებად გადაქცევისთვის.
- დაბერებისას ეს ფუნქცია ირღვევა, რის შედეგადაც იზრდება ქრონიკული ანთება (inflammaging).
- მცირდება სასიცოცხლოდ აუცილებელი პროცესები: უჯრედის განახლება, ნუკლეოტიდების ცვლა, ჰომეოსტაზი.
კვლევა:
Best L, Esser D, et al. Nat Microbiol. 2025;10(4):973-991
https://doi.org/10.1038/s41564-025-01959-z
გადატრიალება – განახლებადი მიკრობიომი?
დამატებითმა ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ ახალგაზრდა მიკრობიომის გადანერგვა (stool transplant):
- ამცირებს ანთებით მარკერებს
- აუმჯობესებს ნაწლავის კედლის ფუნქციას
- ამცირებს „დაბერების სიგნალებს“ ორგანოებში
კვლევა:
Sommer F, Bernardes JP, Best L, et al. Microbiome. 2025;13(1):91
https://doi.org/10.1186/s40168-025-02089-8
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„დაბერება იწყება ნაწლავიდან – და ამისი რეგულირება ჩვენს ხელშიც არის.
ჩვენს მიკრობიომზე ზრუნვა = ორგანიზმის ახალგაზრდობის შენარჩუნება.
ხანდახან, გასაღები არა სისხლშია, არამედ სწორად დაბალანსებულ ნაწლავურ ბაქტერიებში, რომელთაც შეეძლოთ ენერგიის, იმუნიტეტისა და მეტაბოლიზმის კონტროლი.“
პრაქტიკული რჩევები:
- მიიღეთ მრავალფეროვანი, მცენარეული კვება – ბოჭკოებით მდიდარი დიეტა მიკრობიომისთვის საწინდარია
- მოერიდეთ ანტიბიოტიკების ხშირ გამოყენებას
- იფიქრეთ პრობიოტიკებზე და ფერმენტირებულ პროდუქტებზე: კეფირი, მაწონი, კომბუჩა
- მეტი ფიზიკური აქტივობა და ნაკლები გადამუშავებული შაქარი
- თუ ასაკი 50+ – საჭიროა ნაწლავის მიკრობიომის პერიოდული შეფასება
წყაროები:
- Nature Microbiology (2025):
Metabolic modelling reveals the aging-associated decline of host–microbiome metabolic interactions in mice
https://www.nature.com/articles/s41564-025-01959-z
- Microbiome (2025):
Life-long microbiome rejuvenation improves intestinal barrier function and inflammaging in mice
https://microbiomejournal.biomedcentral.com/…/s40168-025…
დამატებითი ინფორმაცია:
შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს პოსტი – თქვენს მიკრობიომს შეუძლია თქვენი სიცოცხლის გახანგრძლივება. ზრუნვა მასზე დღეს უნდა დაიწყოთ.
#გიორგიფხაკაძე #მიკრობიომი #დაბერება #საჯაროჯანმრთელობა #ნაწლავი #მეტაბოლიზმი #შენიექიმი #აქხარისხია #Microbiome #HealthyAging #drpkhakadze
ახალგაზრდა ასაკში კოლორექტალური კიბოს მკვეთრი ზრდა – მეცნიერები ბავშვობისდროინდელ ბაქტერიაზე მიუთითებენ
ახალგაზრდა ასაკში კოლორექტალური კიბოს მკვეთრი ზრდა – მეცნიერები ბავშვობისდროინდელ ბაქტერიაზე მიუთითებენ
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
უკანასკნელ წლებში მსოფლიოში მკვეთრად მატულობს კოლორექტალური (ნაწლავის) კიბოს შემთხვევები 50 წლამდე ასაკის ადამიანებში. 20–30 წლის ახალგაზრდებშიც კი დიაგნოზები გახშირდა – ეს არის შემაშფოთებელი ტრენდია, რომლის მიზეზები აქამდე ბოლომდე ცნობილი არ იყო.
ახლა კი, ახალმა საერთაშორისო მასშტაბის კვლევამ — რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალ Nature-ში — შეიძლება გადამწყვეტი პასუხი მოგვცეს.
რა აღმოაჩინეს მეცნიერებმა?
კვლევის ავტორებმა, მათ შორის ოქსფორდისა და კემბრიჯის უნივერსიტეტების მეცნიერებმა, შეისწავლეს 981 პაციენტის კოლორექტალური სიმსივნის ქსოვილი 11 სხვადასხვა ქვეყნიდან.
აღმოჩნდა, რომ:
- სიმსივნეებში, განსაკუთრებით 40 წლამდე პაციენტებში, აღმოჩენილი იყო დამახასიათებელი გენეტიკური მუტაციები, რომლებიც წარმოიქმნება E. coli-ის ზოგიერთი სახეობის მიერ გამოყოფილი ტოქსინის — კოლიბაქტინის — ზემოქმედების შედეგად.
- ამ მუტაციები 3.3-ჯერ უფრო ხშირად გვხვდებოდა ახალგაზრდა პაციენტებში, ვიდრე ხანდაზმულებში (70+).
მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ ამ ტიპის მუტაცია, სავარაუდოდ, შეიძლება წარმოიშვას ბავშვობის პერიოდში (10 წლამდე ასაკში), როცა ნაწლავის მიკრობიომი ჯერ კიდევ ყალიბდება.
ინფექცია კი რჩება ორგანიზმში, ან მუტაციური ზეგავლენა ნარჩუნდება ათწლეულების განმავლობაში, სანამ გადაიქცევა სიმსივნეში.
რა არის კოლიბაქტინი?
- ეს არის ტოქსინი, რომელსაც გამოიმუშავებს ზოგიერთი შტამი ნაწლავური ბაქტერიისა – Escherichia coli (E. coli).
- კოლიბაქტინი მოქმედებს პირდაპირ DNA-ზე – ქმნის წყვეტებს და მუტაციებს გენომში.
- ნორმალურ პირობებში, იმუნური სისტემა და სხვა ბაქტერიები აბალანსებენ მის ზემოქმედებას. მაგრამ თუ ის დომინირებს, იწყება საგანგაშო მუტაციური პროცესები.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ეს კვლევა მნიშვნელოვანია როგორც მეცნიერებისთვის, ასევე საზოგადოებისთვის:
ჯერ კიდევ ბავშვობაში მიღებული ნაწლავური ბაქტერიების ტოქსინები, როგორიცაა კოლიბაქტინი, შეიძლება გახდეს კიბოს განვითარების საფუძველი ათწლეულების შემდეგ.
ეს ნიშნავს, რომ:
- უნდა ვიზრუნოთ ნაწლავის ჯანმრთელობაზე ბავშვობიდანვე,
- საზოგადოებრივი ჯანდაცვა ფოკუსირდეს პრევენციაზე და ადრეულ სკრინინგზე,
- საჭირო გახდეს გენეტიკური ანალიზი იმ ახალგაზრდებისთვის, ვისაც აქვს სიმპტომები ან ოჯახური ისტორია.“
როგორ შეიძლება პრევენცია?
- ნაწლავის მიკრობიომის დაცვა ბავშვობიდანვე:
- სწორი კვება (ბოჭკოვანი, მცენარეული, ბუნებრივი საკვები)
- გადაჭარბებული ანტიბიოტიკების თავიდან აცილება
- ჰიგიენური გარემო და საკვები წყარო
- ადრეული სკრინინგი და სიმპტომებზე რეაგირება:
- კუჭ-ნაწლავის სისხლიანი განავალი
- ხშირი ბზარი, ტკივილი ან წონის სწრაფი კლება
- კონსულტაცია გასტროენტეროლოგთან, თუნდაც 30-40 წლის ასაკში
- ოჯახის ისტორიის გათვალისწინება – გენეტიკური ტესტირება:
- Lynch syndrome, FAP და სხვა გენეტიკური რისკები
წყარო:
Nature (2024):
Mutational signature of colibactin exposure in colorectal cancer from young patients
https://www.nature.com/articles/s41586-024-07273-z
Daily Mail:
Breakthrough: Scientists pinpoint colon cancer cause in young people
https://www.dailymail.co.uk/health/article-14639343
https://www.theguardian.com/…/childhood-toxin-exposure-may…
https://www.nbcnews.com/news/amp/rcna202572
https://www.thelancet.com/…/PIIS1470-2045(24)00600…/fulltext
https://news.cancerresearchuk.org/…/early-onset-bowel…/
დამატებითი ინფორმაცია:
შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს ინფორმაცია – შესაძლოა თქვენთვის ან თქვენი ოჯახის წევრისთვის ეს ცოდნა გადამწყვეტი აღმოჩნდეს.
#გიორგიფხაკაძე #ნაწლავისკიბო #კოლიბაქტინი #საჯაროჯანმრთელობა #ბაქტერიები #შენიექიმი #აქხარისხია #ColorectalCancer #YoungCancer #drpkhakadze
შეიძლება თუ არა ბევრი ქათამი კიბოს გამომწვევი გახდეს? – ახალი კვლევა აჩენს კითხვებს
შეიძლება თუ არა ბევრი ქათამი კიბოს გამომწვევი გახდეს? – ახალი კვლევა აჩენს კითხვებს
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
ჩვენი ყოველდღიური რწმენით, ქათამი ჯანსაღი და უსაფრთხო ალტერნატივაა წითელ ხორცთან შედარებით – მაგრამ იტალიაში ჩატარებულმა 20-წლიანმა გამოკვლევამ შესაძლოა ეს წარმოდგენა ძირეულად შეცვალოს…
ახალი კვლევა იტალიიდან:
2025 წელს გამოცემულმა კვლევამ, რომელიც გამოქვეყნდა სამეცნიერო ჟურნალში Nutrients, შეისწავლა 20 წლის განმავლობაში 20,000-ზე მეტი ადამიანის კვებითი ჩვევები და ჯანმრთელობა.
მთავარი მიგნებები:
- ისინი, ვინც კვირაში >300 გრამ ქათამს მიირთმევდნენ, 27%-ით მეტად იღუპებოდნენ კუჭ-ნაწლავის კიბოსგან, ვიდრე ის ადამიანები, ვინც კვირაში ≤100 გრამს იღებდნენ.
- შედეგი დაფიქსირდა განურჩევლად იმისა, მიირთმევდნენ თუ არა წითელ ხორცს.
- წონა, ასაკი, მწეველობა და სხვა ფაქტორები იყო გათვალისწინებული, თუმცა ფიზიკური აქტივობა – არა.
კვლევა:
Bonfiglio C, Tatoli R, Donghia R, et al. Nutrients. 2025;17(5):709
https://www.mdpi.com/2072-6643/17/5/709
ქათამი თუ მისი მომზადება?
მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ მხოლოდ ქათამი შესაძლოა არ იყოს დამნაშავე:
- შესაძლებელია, რომ ზიანს იწვევდეს მომზადების წესი – მაგალითად, ცხიმში შეწვა, ძლიერად დაბრაწვა ან წვის დროს წარმოქმნილი ნაერთები (HCAs, PAHs),
- ან დამატებული სანელებლები და მარინადები, რომლებიც შეიცავს ნატრიუმს, შაქარს ან ქიმიურ კონსერვანტებს.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ეს კვლევა არ გვეუბნება, რომ ქათამი კიბოს იწვევს – მაგრამ გვეუბნება, რომ ის არ არის 100%-ით უსაფრთხო, როგორც ადრე გვეგონა.
როდესაც რაღაც პროდუქტი ხშირად და მაღალ დოზით მოიხმარება – ის უნდა იყოს კვლევის საგანი.
უფრო მეტი ყურადღება უნდა მიექცეს დამუშავების და მომზადების წესებს, განსაკუთრებით მომწვანო/შავი დაწვისას (charred meat), რომელიც ტოქსინებს წარმოქმნის.
კვების რეკომენდაციები მომავალში უნდა იყოს არა მხოლოდ “რა ვჭამოთ”, არამედ “როგორ მოვამზადოთ და რამდენი მივიღოთ“.
რეკომენდაციები საზოგადოებისთვის:
- ქათმის მოხმარება არ უნდა გადააჭარბოს 2–3 პორციას კვირაში.
- მოერიდეთ დამწვარს, ფრანგულად შემწვარ და პანირებულ ვარიანტებს.
- გამოიყენეთ ორთქლზე, გრილზე ან ღუმელში მომზადების უფრო ნაზი მეთოდები.
- ბალანსი – რაციონში შედიოდეს მცენარეული ცილები (ლობიო, წიწაკა, კვერცხი)
- მიეცით მნიშვნელობა მოწოდების წყაროს – ადგილობრივი, სუფთა და ჰორმონებისგან თავისუფალი პროდუქტი სჯობს.
წყარო:
- Nutrients:
Does Poultry Consumption Increase the Risk of Mortality for Gastrointestinal Cancers? A Preliminary Competing Risk Analysis
https://www.mdpi.com/2072-6643/17/5/709
დამატებითი ინფორმაცია:
შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH), მედიცინის დოქტორი (PhD);
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.
გააზიარეთ ეს პოსტი – რადგან თქვენს თეფშზე მყოფმა პროდუქტმა შესაძლოა დიდი გავლენა იქონიოს თქვენს ჯანმრთელობაზე.
#გიორგიფხაკაძე #ქათამი #კვება #კიბო #საჯაროჯანმრთელობა #კუჭნაწლავისკიბო #ნუტრიციოლოგია #შენიექიმი #აქხარისხია #ChickenAndCancer #NutritionScience #drpkhakadze
ნაწლავში იწყება მულტიფსკლეროზი?! – მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ორი ბაქტერია, რომელიც შესაძლოა იწვევს დაავადებას
ნაწლავში იწყება მულტიფსკლეროზი?! – მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ორი ბაქტერია, რომელიც შესაძლოა იწვევს დაავადებას
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე
მულტიფსკლეროზი (MS) წარმოადგენს ქრონიკულ, პროგრესირებად აუტოიმუნურ დაავადებას, რომელიც აზიანებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას (ტვინი და ზურგის ტვინი) და იწვევს ნერვული ბოჭკოების მემბრანის – მიელინის – დეგენერაციას. მიუხედავად იმისა, რომ გენეტიკურ ფაქტორებს აქვთ მნიშვნელობა, თანამედროვე მეცნიერება სულ უფრო მეტად ამახვილებს ყურადღებას გარემოს ფაქტორებზე, მათ შორის ნაწლავის მიკრობიომზე.
კვლევის შინაარსი და მნიშვნელობა
მიუნხენის ლუდვიგ-მაქსიმილიანის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა ჩაატარეს გამორჩეულად ძლიერი კვლევა: მათ შეისწავლეს 81 წყვილი ერთკვერცხიანი ტყუპი, რომელთაგან ერთს ჰქონდა MS დიაგნოზი, ხოლო მეორეს – არა. ასეთი ტიპის კვლევა უნიკალურია, რადგან გამორიცხავს გენეტიკურ განსხვავებებს და იძლევა საშუალებას დავაკვირდეთ განსხვავებას ნაწლავის მიკრობიომში.
აღმოჩენილი მავნე ბაქტერიები
კვლევამ გამოავლინა ორი კონკრეტული ბაქტერიის შტამი, რომლებიც მნიშვნელოვნად მეტად გვხვდება MS-ით დაავადებულ პაციენტებში:
- Eisenbergiella tayi
- Lachnoclostridium spp.
როდესაც ეს ბაქტერიები გადაუნერგეს თაგვებს, მათ გამოუვლინდათ MS-ის მსგავსი ნევროლოგიური სიმპტომები, რაც მკაფიოდ მიუთითებს კავშირზე ნაწლავის მიკრობიომსა და იმუნურ სისტემას შორის.
რატომ არის ეს კვლევა რევოლუციური?
- პირველად მოხდა კონკრეტული ბაქტერიული შტამების გამოყოფა, რომლებიც ასოცირდება MS-თან.
- ეს აძლიერებს gut-brain axis-ის თეორიას – იდეას, რომ ნაწლავის ჯანმრთელობა გადამწყვეტ როლს თამაშობს ტვინისა და იმუნური სისტემის რეგულაციაში.
- კვლევა შექმნის საფუძველს ახალ თერაპიებსა და პრევენციულ მიდგომებზე, რომლებიც მიმართული იქნება ნაწლავის მიკრობიომის შეცვლაზე და არა მხოლოდ იმუნოსუპრესიულ მკურნალობაზე.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
„ეს აღმოჩენა ადასტურებს იმას, რასაც საზოგადოებრივი ჯანდაცვა წლებია ამბობს – ჯანმრთელობა იწყება ნაწლავში.
მეცნიერების ამჟამინდელი ტალღა ცხადად გვაჩვენებს, რომ ნევროლოგიური და აუტოიმუნური დაავადებების გასაღები შეიძლება იმალებოდეს იმაში, თუ რას ვჭამთ, როგორია ჩვენი ნაწლავის მიკრობიომი და როგორ ფუნქციონირებს ის.“
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრაქტიკული რეკომენდაციები
ექიმებისა და სისტემისთვის:
- ჩამოყალიბდეს კლინიკური გაიდლაინები ნაწლავის მიკრობიომის სკრინინგზე MS-ით დაავადებულ პაციენტებში
- დაინერგოს მულტიდისციპლინური მიდგომა: ნევროლოგები + გასტროენტეროლოგები + მიკრობიომების სპეციალისტები
- განხორციელდეს პრევენციული მიდგომები ახალგაზრდებში, რომლებიც რისკჯგუფში იმყოფებიან
მოქალაქეებისთვის:
- დაიწყეთ ჯანსაღი ნაწლავის კვება: ბოჭკოვანი, მცენარეული, ფერმენტირებული საკვები
- ეცადეთ შეამციროთ დამუშავებული და შაქრიანი საკვების მიღება
- ნუ მიიღებთ ანტიბიოტიკებს უმიზეზოდ – ისინი ანადგურებენ კარგ მიკრობებს
- მიმართეთ ექიმს, თუ გაქვთ ქრონიკული საჭმლის მონელების პრობლემები, გადაღლილობა ან ნერვული სიმპტომები
მეცნიერული წყარო
PNAS – Proceedings of the National Academy of Sciences
2024, DOI: https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2419689122
დამატებითი ინფორმაცია:
შენი ექიმი – სწორი ინფორმაცია ჯანმრთელობისთვის:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ! ეს პოსტი შესაძლოა დაეხმაროს ადამიანს, ვინც მულტიფსკლეროზით ცხოვრობს.
#გიორგიფხაკაძე #drpkhakadze #აქხარისხია #ნაწლავისჯანმრთელობა #მულტიფსკლეროზი #GutBrain #Microbiome #Autoimmunity #PublicHealth
