ეკვადორში ჩატარებულმა ფართომასშტაბიანმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბავშვების მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა ტიპის კვებითი დარღვევით იტანჯება, ხოლო ყველაზე მძიმე მდგომარეობა ძირძველი მოსახლეობის წარმომადგენელ ბავშვებსა და დაბალი შემოსავლის მქონე ოჯახებში მცხოვრებ ბავშვებში ფიქსირდება.
კვლევა, რომელიც ჟურნალ The Lancet Regional Health – Americas-ში გამოქვეყნდა, მიუთითებს, რომ მიკროელემენტების დეფიციტი, ანემია და ჭარბი წონა ხშირად ერთსა და იმავე თემებსა და ზოგჯერ ერთსა და იმავე ბავშვებშიც კი გვხვდება, რაც კვებითი პრობლემების კომპლექსურ ხასიათს უსვამს ხაზს.
კვების მესამე ტვირთი ეთნიკური ნიშნით ეკვადორში
5 წლამდე ბავშვთა პროცენტული განაწილება მდგომარეობის მიხედვით, 2024
წყარო: The Lancet Regional Health Americas, 2024 | Georgian Medical Journal News
ძირძველი მცხოვრებები ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფში
კვლევა, რომელსაც ხელმძღვანელობს დოქტორ ვილმა ფრეირე San Francisco de Quito უნივერსიტეტიდან, გაანალიზებულია ეკვადორის 2018 წლის ჯანმრთელობისა და კვების ეროვნული კვლევის მონაცემები, რომელიც მოიცავს 8,864 ხუთ წლამდე ბავშვს. ძირძველმა მცხოვრებთა ბავშვებმა გამოავლინეს ყველაზე მძიმე ტვირთი, 42.8%-ში ზრდის შეფერხებით, პოპულარული კვლევის მიგნებების თანახმად.
კვლევა ავლენს გასაკვირ უთანასწორობას ეთნიკურ ჯგუფებს შორის: ანემია აღენიშნება ძირძველი მცხოვრებების 36.5%-ს, ხოლო თეთრკანიან ბავშვთა 28.2%-ს. ეს მაჩვენებლები ასახავს იმას, რასაც მეცნიერები უწოდებენ “სტრუქტურულ უთანასწორობას”, რომელიც ღრმად ჩამაგრებულია ეკვადორის სოციალურ და ეკონომიკურ სისტემებში. მეცნიერების კატეგორია შენი ექიმის საიტზე თვალყურს ადევნებს მსგავს მაჩვენებლებს ლათინურ ამერიკაში.
ყველაზე შემაშფოთებელია კლასტერიზაციის ეფექტი: ბავშვები, რომლებსაც აღენიშნებათ კვების ერთი ფორმის დარღვევა, მნიშვნელოვნად უფრო ხშირად განიცდიან სხვებსაც. კვლევა აჩვენებს, რომ ძირძველი მცხოვრებების 15.6% განიცდის მრავალ გადამფარავ მდგომარეობას ერთდროულად.
გეოგრაფიული კლასტერიზაცია ავლენს სისტემურ უთანასწორობებს
სივრცითი ანალიზმა აჩვენა, რომ კვების დარღვევების ტვირთი კლასტერიზებულია კონკრეტულ გეოგრაფიულ რეგიონებში, განსაკუთრებით ეკვადორის მთიან პროვინციებში, სადაც ცხოვრობს ძირძველი მცხოვრებების მაღალი პროცენტი. კვლევამ გამოიყენა მოწინავე სტატისტიკური მეთოდები, რათა დაემტკიცებინა, რომ ეს მაჩვენებლები არ არის შემთხვევითი, არამედ ასახავს სისტემურ უპირატესობებს ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობაში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის თანახმად, მსოფლიოში 149 მილიონი ბავშვი განიცდის კვების დარღვევას მხოლოდ ზრდის შეფერხების მიზეზით. ეკვადორის მიგნებები ამყარებს მტკიცებულებას, რომ ტრადიციული მიდგომები, რომლებიც ფოკუსირებულია კვების ცალკეულ დანაკლისებზე, ვერ ხედავს ბავშვთა მალნუტრიციის ურთიერთდაკავშირებულ ბუნებას.
მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ ეკვადორის კვების კრიზისის გადაჭრა მოითხოვს “სამმაგი ვალდებულების ქმედებებს” – ინტეგრირებულ ჩარევებს, რომლებიც ერთდროულად მიმართავს კვების უკმარისობას, ანემიასა და ზედმეტ წონას. ეს მიდგომა შეესაბამება განვითარებად ჯანდაცვის პოლიტიკურ ჩარჩოებს ლათინურ ამერიკაში.
ადრეული ბავშვობა როგორც კრიტიკული ჩარევის ფანჯარა
კვლევა განსაზღვრავს ცხოვრების პირველ 24 თვეს, როგორც ყველაზე კრიტიკულ პერიოდს, როდესაც კვების მაჩვენებლები ყალიბდება და ხშირად გრძელდება ბავშვობის განმავლობაში. 6-23 თვის ასაკის ბავშვებში ზრდის შეფერხების ყველაზე მაღალი გავრცელება – 28.4% – აღინიშნა, The Lancet Regional Health Americas-ში გამოქვეყნებული კვლევის მონაცემების თანახმად.
დოქტორ ფრეირეს გუნდმა დაადგინა, რომ ოჯახის სიღარიბე ძლიერად წინასწარმეტყველებს მალნუტრიციის რისკს, ყველაზე ღარიბი ოჯახების ბავშვებში ზრდის შეფერხების მაჩვენებელი 35.2%-ია, ყველაზე მდიდარ ოჯახებში კი – 11.8%. ეს 23.4 პროცენტული ქულის სხვაობა ხაზს უსვამს, თუ როგორ იქცევა ეკონომიკური უთანასწორობა პირდაპირ კვების უთანასწორობად კრიტიკული განვითარების პერიოდებში.
მიგნებები მხარს უჭერს მიზნობრივ ადრეულ ჩარევის სტრატეგიებს, განსაკუთრებით ძირძველი მცხოვრებებსა და ღარიბ ოჯახებში. მეცნიერები რეკომენდაციას უწევენ ეკვადორის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამინისტროს, პრიორიტეტი მიანიჭოს 0-24 თვის ასაკობრივ ფანჯარას ინტენსიური კვების მხარდაჭერის პროგრამებისთვის.
დოქტორ ფრეირეს კვლევითმა ჯგუფმა დაადგინა, რომ ოჯახის ეკონომიკური მდგომარეობა მალნუტრიციის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი განმსაზღვრელი ფაქტორია. ყველაზე დაბალი შემოსავლის მქონე ოჯახებში მცხოვრებ ბავშვებს შორის ზრდის შეფერხების მაჩვენებელი 35.2%-ს აღწევდა, მაშინ როდესაც ყველაზე მაღალი შემოსავლის მქონე ოჯახებში ეს მაჩვენებელი მხოლოდ 11.8% იყო. 23.4 პროცენტული პუნქტით განსხვავება ნათლად აჩვენებს, თუ როგორ გარდაიქმნება ეკონომიკური უთანასწორობა კვებით უთანასწორობად ბავშვის განვითარების კრიტიკულ ეტაპებზე.
კვლევის შედეგები განსაკუთრებით უსვამს ხაზს ადრეული და მიზნობრივი ჩარევების აუცილებლობას ძირძველი მოსახლეობის წარმომადგენელ და სოციალურად დაუცველ ოჯახებში. მკვლევრები რეკომენდაციას უწევენ, რომ ეკვადორის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამინისტრომ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმოს 0-24 თვის ასაკის ბავშვებს და ამ პერიოდში გააძლიეროს კვებითი მხარდაჭერის პროგრამები.
გავლენა ლათინური ამერიკის კვების პოლიტიკაზე
ეკვადორში გამოვლენილი მალნუტრიციის „სამმაგი ტვირთი“ ასახავს უფრო ფართო რეგიონულ პრობლემას, რომლის წინაშეც ლათინური ამერიკის არაერთი ქვეყანა დგას. რეგიონში კვლავ თანაარსებობს როგორც კვების უკმარისობა და მიკროელემენტების დეფიციტი, ისე ჭარბი წონა და სიმსუქნე.
კვლევის მეთოდოლოგია სხვა ქვეყნებისთვისაც მნიშვნელოვან მოდელს წარმოადგენს, რადგან საშუალებას იძლევა შეფასდეს კვებითი პრობლემების გავრცელება, მათი თანაარსებობა და შემუშავდეს უფრო ეფექტიანი, მიზნობრივი ინტერვენციები.
ავტორები აღნიშნავენ, რომ მალნუტრიცია მხოლოდ სამედიცინო პრობლემა არ არის. იგი მჭიდროდ უკავშირდება სოციალურ და ეკონომიკურ უთანასწორობას, მათ შორის სიღარიბეს, დისკრიმინაციას, განათლების დონესა და ჯანდაცვის სერვისებზე ხელმისაწვდომობას. სწორედ ამიტომ მკვლევრები მოუწოდებენ პოლიტიკის შემქმნელებს, ტრადიციულ კვებით პროგრამებთან ერთად ყურადღება გაამახვილონ იმ სოციალურ ფაქტორებზე, რომლებიც მალნუტრიციის გამომწვევ მიზეზებს ქმნის
ეს მიგნებები შეესაბამება იუნისეფის ბოლოდროინდელ რეკომენდაციებს ინტეგრირებული კვების პროგრამირებისთვის, რომელიც ერთდროულად მიმართავს მალნუტრიციის მრავალ ფორმას. მიდგომამ შეიძლება ხელი შეუწყოს პოლიტიკის განვითარებას ლათინურ ამერიკაში, სადაც მსგავსი ეთნიკური და ეკონომიკური უთანასწორობები აწყობს მალნუტრიციის მაჩვენებლებს.
კვლევამ აჩვენა, რომ ბავშვები, რომლებსაც კვებითი დარღვევის ერთი ფორმა აღენიშნებათ, მნიშვნელოვნად უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან სხვა კვებითი პრობლემების განვითარების თვალსაზრისითაც. განსაკუთრებით საგანგაშოა მდგომარეობა ძირძველი მოსახლეობის წარმომადგენელ ბავშვებში, რომელთა 15.6%-ს ერთდროულად რამდენიმე გადაფარული კვებითი დარღვევა აღენიშნება.
— დოქტორი ვილმა ფრეირე, Universidad San Francisco de Quito (The Lancet Regional Health Americas, 2024)
მთავარი დასკვნები
- ეკვადორში ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვების 73.3%-ს კვებითი დარღვევის მინიმუმ ერთი ფორმა აღენიშნება, ხოლო ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფს ძირძველი მოსახლეობის წარმომადგენელი ბავშვები წარმოადგენენ.
- ზრდის შეფერხება ძირძველი მოსახლეობის ბავშვთა 42.8%-ში ფიქსირდება, მაშინ როცა ეს მაჩვენებელი თეთრკანიან ბავშვებში 18.1%-ს შეადგენს, რაც მკვეთრ ეთნიკურ უთანასწორობაზე მიუთითებს.
- 6-23 თვის ასაკის ბავშვები ყველაზე მოწყვლად ჯგუფს წარმოადგენენ, რის გამოც ადრეული პრევენციული და კვებითი ინტერვენციები განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
- კვებითი პრობლემების მაღალი კონცენტრაცია განსაკუთრებით მთიან რეგიონებში გამოვლინდა, რაც სისტემურ სოციალურ და ეკონომიკურ უთანასწორობებზე მიუთითებს და მიზნობრივ რეგიონულ პოლიტიკას საჭიროებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რას ნიშნავს მალნუტრიციის „სამმაგი ტვირთი“?
მალნუტრიციის „სამმაგი ტვირთი“ გულისხმობს კვების უკმარისობის, მიკროელემენტების დეფიციტისა და ჭარბი წონის ან სიმსუქნის ერთდროულ არსებობას ერთსა და იმავე მოსახლეობაში, ოჯახში ან ზოგჯერ ერთსა და იმავე ბავშვშიც კი. ეს ფენომენი ასახავს სიღარიბის, არასაკმარისი კვების, საკვების არათანაბარი ხელმისაწვდომობისა და კვებითი ჩვევების ცვლილების კომპლექსურ გავლენას.
რატომ არიან ძირძველი მოსახლეობის ბავშვები განსაკუთრებით დაზარალებულები?
კვლევის მიხედვით, ძირძველი მოსახლეობის ბავშვები მრავალი სოციალური და ეკონომიკური ბარიერის წინაშე დგანან. მათ შორისაა გეოგრაფიული იზოლაცია, ჯანდაცვის სერვისებზე შეზღუდული ხელმისაწვდომობა, ენობრივი ბარიერები, დაბალი შემოსავალი და მრავალფეროვან საკვებზე არასაკმარისი წვდომა. შედეგად, ამ ჯგუფში ზრდის შეფერხების მაჩვენებელი 42.8%-ს აღწევს, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება სხვა ეთნიკურ ჯგუფებში დაფიქსირებულ მაჩვენებლებს.
რას ნიშნავს „სამმაგი ეფექტის მქონე ინტერვენციები“?
ეს არის ისეთი ინტეგრირებული პროგრამები, რომლებიც ერთდროულად ებრძვის მალნუტრიციის სხვადასხვა ფორმას — კვების უკმარისობას, მიკროელემენტების დეფიციტსა და ჭარბ წონას. ასეთ ღონისძიებებს მიეკუთვნება ძუძუთი კვების მხარდაჭერა, ბავშვთა კვების ხარისხის გაუმჯობესება, მრავალფეროვანი საკვების ხელმისაწვდომობის გაზრდა და სასურსათო უსაფრთხოების პროგრამები.
ეკვადორის კვლევა მნიშვნელოვან გამოცდილებას სთავაზობს არა მხოლოდ ამ ქვეყანას, არამედ ლათინური ამერიკის სხვა სახელმწიფოებსაც. კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ მალნუტრიციის წინააღმდეგ ეფექტიანი ბრძოლა მხოლოდ ცალკეული სიმპტომების მკურნალობით შეუძლებელია. აუცილებელია იმ სოციალური, ეკონომიკური და გარემო ფაქტორების აღმოფხვრა, რომლებიც კვებით უთანასწორობას განაპირობებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მიზნობრივი მხარდაჭერა ძირძველი მოსახლეობის თემებისთვის, სადაც კვებითი პრობლემები ყველაზე მწვავედ არის გამოხატული.
წყარო: Ecuador study reveals triple burden of malnutrition affecting 73% of children
