ეკვადორში ჩატარებულმა ფართომასშტაბიანმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბავშვების მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა ტიპის კვების დარღვევას განიცდის, ხოლო ყველაზე მაღალი მაჩვენებლები ძირძველი მოსახლეობის ბავშვებსა და ყველაზე დაბალი შემოსავლის მქონე ოჯახებში დაფიქსირდა.
კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა The Lancet Regional Health – Americas-ში, მიუთითებს, რომ მიკროელემენტების დეფიციტი, ანემია და ჭარბი წონა ხშირად ერთსა და იმავე საზოგადოებებში, ზოგჯერ კი ერთსა და იმავე ბავშვშიც ერთდროულად გვხვდება. ეს მონაცემები ხაზს უსვამს ბავშვთა კვების პრობლემების კომპლექსურ ბუნებას და მრავალმხრივი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ღონისძიებების აუცილებლობას.
კვების მესამე ტვირთი ეთნიკური ნიშნით ეკვადორში
5 წლამდე ბავშვთა პროცენტული განაწილება მდგომარეობის მიხედვით, 2024
წყარო: The Lancet Regional Health Americas, 2024 | Georgian Medical Journal News
ძირძველი მცხოვრებები ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფში
კვლევა, რომელსაც ხელმძღვანელობს დოქტორ ვილმა ფრეირე San Francisco de Quito უნივერსიტეტიდან, გაანალიზებულია ეკვადორის 2018 წლის ჯანმრთელობისა და კვების ეროვნული კვლევის მონაცემები, რომელიც მოიცავს 8,864 ხუთ წლამდე ბავშვს. ძირძველმა მცხოვრებთა ბავშვებმა გამოავლინეს ყველაზე მძიმე ტვირთი, 42.8%-ში ზრდის შეფერხებით, პოპულარული კვლევის მიგნებების თანახმად.
კვლევა ავლენს გასაკვირ უთანასწორობას ეთნიკურ ჯგუფებს შორის: ანემია აღენიშნება ძირძველი მცხოვრებების 36.5%-ს, ხოლო თეთრკანიან ბავშვთა 28.2%-ს. ეს მაჩვენებლები ასახავს იმას, რასაც მეცნიერები უწოდებენ “სტრუქტურულ უთანასწორობას”, რომელიც ღრმად ჩამაგრებულია ეკვადორის სოციალურ და ეკონომიკურ სისტემებში. მეცნიერების კატეგორია შენი ექიმის საიტზე თვალყურს ადევნებს მსგავს მაჩვენებლებს ლათინურ ამერიკაში.
ყველაზე შემაშფოთებელია კლასტერიზაციის ეფექტი: ბავშვები, რომლებსაც აღენიშნებათ კვების ერთი ფორმის დარღვევა, მნიშვნელოვნად უფრო ხშირად განიცდიან სხვებსაც. კვლევა აჩვენებს, რომ ძირძველი მცხოვრებების 15.6% განიცდის მრავალ გადამფარავ მდგომარეობას ერთდროულად.
გეოგრაფიული კლასტერიზაცია ავლენს სისტემურ უთანასწორობებს
სივრცითი ანალიზმა აჩვენა, რომ კვების დარღვევების ტვირთი კლასტერიზებულია კონკრეტულ გეოგრაფიულ რეგიონებში, განსაკუთრებით ეკვადორის მთიან პროვინციებში, სადაც ცხოვრობს ძირძველი მცხოვრებების მაღალი პროცენტი. კვლევამ გამოიყენა მოწინავე სტატისტიკური მეთოდები, რათა დაემტკიცებინა, რომ ეს მაჩვენებლები არ არის შემთხვევითი, არამედ ასახავს სისტემურ უპირატესობებს ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობაში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის თანახმად, მსოფლიოში 149 მილიონი ბავშვი განიცდის კვების დარღვევას მხოლოდ ზრდის შეფერხების მიზეზით. ეკვადორის მიგნებები ამყარებს მტკიცებულებას, რომ ტრადიციული მიდგომები, რომლებიც ფოკუსირებულია კვების ცალკეულ დანაკლისებზე, ვერ ხედავს ბავშვთა მალნუტრიციის ურთიერთდაკავშირებულ ბუნებას.
მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ ეკვადორის კვების კრიზისის გადაჭრა მოითხოვს “სამმაგი ვალდებულების ქმედებებს” – ინტეგრირებულ ჩარევებს, რომლებიც ერთდროულად მიმართავს კვების უკმარისობას, ანემიასა და ზედმეტ წონას. ეს მიდგომა შეესაბამება განვითარებად ჯანდაცვის პოლიტიკურ ჩარჩოებს ლათინურ ამერიკაში.
ადრეული ბავშვობა როგორც კრიტიკული ჩარევის ფანჯარა
კვლევა განსაზღვრავს ცხოვრების პირველ 24 თვეს, როგორც ყველაზე კრიტიკულ პერიოდს, როდესაც კვების მაჩვენებლები ყალიბდება და ხშირად გრძელდება ბავშვობის განმავლობაში. 6-23 თვის ასაკის ბავშვებში ზრდის შეფერხების ყველაზე მაღალი გავრცელება – 28.4% – აღინიშნა, The Lancet Regional Health Americas-ში გამოქვეყნებული კვლევის მონაცემების თანახმად.
დოქტორ ფრეირეს გუნდმა დაადგინა, რომ ოჯახის სიღარიბე ძლიერად წინასწარმეტყველებს მალნუტრიციის რისკს, ყველაზე ღარიბი ოჯახების ბავშვებში ზრდის შეფერხების მაჩვენებელი 35.2%-ია, ყველაზე მდიდარ ოჯახებში კი – 11.8%. ეს 23.4 პროცენტული ქულის სხვაობა ხაზს უსვამს, თუ როგორ იქცევა ეკონომიკური უთანასწორობა პირდაპირ კვების უთანასწორობად კრიტიკული განვითარების პერიოდებში.
მიგნებები მხარს უჭერს მიზნობრივ ადრეულ ჩარევის სტრატეგიებს, განსაკუთრებით ძირძველი მცხოვრებებსა და ღარიბ ოჯახებში. მეცნიერები რეკომენდაციას უწევენ ეკვადორის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამინისტროს, პრიორიტეტი მიანიჭოს 0-24 თვის ასაკობრივ ფანჯარას ინტენსიური კვების მხარდაჭერის პროგრამებისთვის.
ზეგავლენა ლათინური ამერიკის კვების პოლიტიკაზე
ეკვადორის სამმაგი ტვირთის მაჩვენებელი ასახავს ფართო გამოწვევებს ლათინურ ამერიკაში, სადაც ქვეყნები განიცდიან კვების უკმარისობისა და ზედმეტი წონის ერთდროულ ეპიდემიებს. კვლევის მეთოდოლოგია უზრუნველყოფს განმეორებად ჩარჩოს სხვა ქვეყნებისთვის, რათა შეაფასონ საკუთარი კვების კლასტერიზაციის მაჩვენებლები და შეიმუშაონ მიზნობრივი ჩარევები.
კვლევა წვლილს შეაქვს იმ მზარდ მტკიცებულებებში, რომ მალნუტრიცია ფუნდამენტურად სოციალური უთანასწორობის გამოვლინებაა, ვიდრე უბრალოდ სამედიცინო მდგომარეობა. ავტორები მოუწოდებენ “ზემო ნაკადის” ჩარევებს, რომლებიც მიმართავს სიღარიბეს, დისკრიმინაციასა და ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობას ტრადიციული კვების დანამატების პროგრამებთან ერთად.
ეს მიგნებები შეესაბამება იუნისეფის ბოლოდროინდელ რეკომენდაციებს ინტეგრირებული კვების პროგრამირებისთვის, რომელიც ერთდროულად მიმართავს მალნუტრიციის მრავალ ფორმას. მიდგომამ შეიძლება ხელი შეუწყოს პოლიტიკის განვითარებას ლათინურ ამერიკაში, სადაც მსგავსი ეთნიკური და ეკონომიკური უთანასწორობები აწყობს მალნუტრიციის მაჩვენებლებს.
მიგნებებმა აჩვენა, რომ კვების დარღვევის ერთი ფორმის მქონე ბავშვები ხშირად სხვა კვებითი პრობლემების მატარებლებიც არიან. ძირძველი მოსახლეობის ბავშვების 15.6%-ში ერთდროულად დაფიქსირდა მალნუტრიციის რამდენიმე გადაფარული ფორმა, რაც განსაკუთრებით მაღალი მოწყვლადობის მაჩვენებელია.
— დოქტორი ვილმა ფრეირე, Universidad San Francisco de Quito (The Lancet Regional Health Americas, 2024)
მთავარი დასკვნები
- ეკვადორში 5 წლამდე ასაკის ბავშვების 73.3%-ს აღენიშნება კვების დარღვევის მინიმუმ ერთი ფორმა, ხოლო ყველაზე მაღალი რისკი ძირძველი მოსახლეობის ბავშვებში ფიქსირდება.
- ზრდის შეფერხება გამოვლინდა ძირძველი მოსახლეობის ბავშვების 42.8%-ში, მაშინ როდესაც ეს მაჩვენებელი თეთრკანიან ბავშვებში 18.1%-ს შეადგენს, რაც მნიშვნელოვან ეთნიკურ უთანასწორობაზე მიუთითებს.
- ყველაზე მოწყვლად ჯგუფს 6-23 თვის ასაკის ბავშვები წარმოადგენენ, რაც ადრეული ჩარევის მნიშვნელობას განსაკუთრებულად ზრდის.
- კვების პრობლემების გეოგრაფიული კონცენტრაცია ძირითადად მთიან რეგიონებში დაფიქსირდა, რაც სისტემურ სოციალურ და ეკონომიკურ უთანასწორობებზე მიუთითებს და მიზნობრივი რეგიონული პოლიტიკის აუცილებლობას აჩენს.
ხშირად დასმული კითხვები
რას ნიშნავს მალნუტრიციის „სამმაგი ტვირთი“?
მალნუტრიციის „სამმაგი ტვირთი“ გულისხმობს კვების უკმარისობის (ზრდის შეფერხება, წონის დეფიციტი), მიკროელემენტების დეფიციტის (განსაკუთრებით ანემიის) და ჭარბი წონის ან სიმსუქნის ერთდროულ არსებობას ერთსა და იმავე მოსახლეობაში, ოჯახში ან ზოგჯერ ერთსა და იმავე ინდივიდშიც. ეს მოვლენა ასახავს სიღარიბის, არასაკმარისი კვების, საკვების არათანაბარი ხელმისაწვდომობისა და კვებითი ჩვევების ცვლილებების რთულ ურთიერთკავშირს.
რატომ არიან ძირძველი მოსახლეობის ბავშვები ყველაზე მეტად დაზარალებულნი მალნუტრიციით ეკვადორში?
ძირძველი მოსახლეობის ბავშვები ხშირად აწყდებიან მრავალ სოციალურ და ეკონომიკურ ბარიერს, მათ შორის გეოგრაფიულ იზოლაციას, ჯანდაცვის სერვისებზე შეზღუდულ ხელმისაწვდომობას, ენობრივ ბარიერებს, სიღარიბესა და მრავალფეროვანი საკვების ნაკლებობას. კვლევის მიხედვით, ზრდის შეფერხება ძირძველი მოსახლეობის ბავშვების 42.8%-ში გამოვლინდა, მაშინ როდესაც თეთრკანიან ბავშვებში ეს მაჩვენებელი 18.1% იყო.
რას წარმოადგენს „სამმაგი სარგებლის მქონე“ ინტერვენციები მალნუტრიციის წინააღმდეგ?
ეს არის ინტეგრირებული ღონისძიებები, რომლებიც ერთდროულად ებრძვის კვების უკმარისობას, მიკროელემენტების დეფიციტსა და ჭარბ წონას. ასეთი მიდგომები მოიცავს ძუძუთი კვების ხელშეწყობას, საკვების ხარისხის გაუმჯობესებას, მრავალფეროვან კვებაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდას და სასურსათო უსაფრთხოების გაძლიერებას კოორდინირებული პროგრამების მეშვეობით.
ეკვადორის კვლევა მნიშვნელოვან გამოცდილებას სთავაზობს სხვა ლათინური ამერიკის ქვეყნებსა და დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე სახელმწიფოებს. შედეგები აჩვენებს, რომ კვების პრობლემების ეფექტური მართვა მოითხოვს არა მხოლოდ ცალკეული სიმპტომების მკურნალობას, არამედ მალნუტრიციის ძირეული სოციალური, ეკონომიკური და გარემო ფაქტორების აღმოფხვრას.
კვლევა განსაკუთრებით უსვამს ხაზს იმას, რომ კვებითი თანასწორობის მიღწევა შეუძლებელია ჯანმრთელობის სოციალური განმსაზღვრელების გაუმჯობესების გარეშე. ეს მოიცავს სიღარიბის შემცირებას, განათლების ხელმისაწვდომობის გაზრდას, ჯანდაცვის სერვისების გაძლიერებას და განსაკუთრებით მოწყვლადი, მათ შორის ძირძველი მოსახლეობის თემების მხარდაჭერას. სწორედ ასეთი მრავალმხრივი და სამართლიანობაზე ორიენტირებული პოლიტიკა ქმნის საფუძველს ბავშვთა ჯანმრთელობისა და განვითარების გრძელვადიანი გაუმჯობესებისთვის.
წყარო: Ecuador study reveals triple burden of malnutrition affecting 73% of children
