ონკოლოგიაში ახალი პერსპექტივა: უჩვეულო წყაროებიდან მიღებული ბაქტერიები.
მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ამფიბიებისა და რეპტილიების ნაწლავური მიკრობიომი შეიცავს ბაქტერიებს, რომლებსაც სიმსივნის განადგურების უნიკალური უნარი აქვთ.
კიბოს მკურნალობაში შესაძლოა სრულიად ახალი ეტაპი დაიწყოს. მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ამფიბიებისა და რეპტილიების ნაწლავურ მიკრობიომში გვხვდება ისეთი ბაქტერიები, რომლებსაც სიმსივნურ უჯრედებზე განსაკუთრებული ზემოქმედება შეუძლიათ.
2025 წლის 10 დეკემბერს სამეცნიერო ჟურნალ Gut Microbes–ში გამოქვეყნებულმა ნაშრომმა აჩვენა, რომ იაპონური ხის ბაყაყის (Dryophytes japonicus) ნაწლავიდან მიღებულმა ბაქტერიამ — Ewingella americana-მ — თაგვებში მსხვილი ნაწლავის კიბოს სრული უკუგანვითარება გამოიწვია.
რატომ მოექცა ყურადღების ცენტრში ამფიბიები?
აქამდე კვლევების უმეტესობა ადამიანის ან სხვა ძუძუმწოვრების მიკრობიომზე იყო ფოკუსირებული. ამჯერად მეცნიერებმა ინტერესის ობიექტად აირჩიეს ე.წ. ევოლუციურად უფრო ძველი ხერხემლიანები — ბაყაყები, ტრიტონები და ხვლიკები. მათი ნაწლავური ბაქტერიული გარემო ნაკლებადაა შესწავლილი და მნიშვნელოვნად განსხვავდება ადამიანის მიკრობიომისგან, რაც ახალ შესაძლებლობებს კიქმნის.
კვლევის პროცესში მეცნიერებმა 45 სხვადასხვა ბაქტერიული შტამი გამოავლინეს. მათ შორის ყველაზე ეფექტური სწორედ E. americana აღმოჩნდა, რომელმაც ექსპერიმენტულ პირობებში სიმსივნის სრულ გაქრობას მიაღწია.
როგორ მუშაობს ეს ბაქტერია? — ორმაგი ეფექტი
მისი მოქმედება ორ ძირითად მიმართულებას აერთიანებს:
-
სიმსივნეზე პირდაპირი ზემოქმედება:
ბაქტერია ფაკულტატური ანაერობია, ანუ შეუძლია არსებობა ჟანგბადის ნაკლებ გარემოში. სწორედ ასეთ პირობებშია ხშირად სიმსივნური ქსოვილი. ამ გარემოში მოხვედრისას ბაქტერია აქტიურად მრავლდება და გამოყოფს ნივთიერებებს, რომლებიც კიბოს უჯრედებს უშუალოდ აზიანებს. -
იმუნური პასუხის გაძლიერება:
E. americana ორგანიზმისთვის ერთგვარი სიგნალია, რომელიც იმუნურ სისტემას ააქტიურებს. შედეგად, სიმსივნის გარშემო იზრდება ნეიტროფილების, T- და B-უჯრედების რაოდენობა, რაც ორგანიზმს კიბოს წინააღმდეგ ბრძოლაში ეხმარება.
როგორ შეედრება ეს მეთოდი არსებულ თერაპიებს?
კვლევის მონაცემებით, ბაქტერიის ერთჯერადი შეყვანა უფრო ეფექტური აღმოჩნდა, ვიდრე თანამედროვე ონკოლოგიაში ფართოდ გამოყენებული ორი ძირითადი მიდგომა:
-
იმუნოთერაპია (Anti-PD-L1 ანტისხეულები):
ბაქტერია არამხოლოდ ამცირებდა იმუნური სისტემის „შეზღუდვებს“, არამედ აქტიურად იზიდავდა იმუნურ უჯრედებს სიმსივნისკენ. -
ქიმიოთერაპია (ლიპოსომური დოქსორუბიცინი):
ქიმიური პრეპარატებისგან განსხვავებით, რომლებიც პასიურად ნაწილდება ორგანიზმში, ბაქტერია მიზანმიმართულად გროვდებოდა სიმსივნურ კერაში და იქ მოქმედებდა.
უსაფრთხოების საკითხი
მიუხედავად იმისა, რომ ბაქტერიის სისხლში შეყვანა რისკიანად შეიძლება ჟღერდეს, კვლევამ აჩვენა, რომ E. americana 24 საათის განმავლობაში სრულად ქრება სისხლის მიმოქცევიდან და ძირითადად მხოლოდ სიმსივნურ ქსოვილში რჩება. ჯანმრთელ ორგანოებზე ტოქსიკური ზემოქმედება არ დაფიქსირებულა.
ეს აღმოჩენა გზას უხსნის კიბოს მკურნალობის ახალ სტრატეგიას — ბუნებრივ, გენეტიკურად შეუცვლელ ბაქტერიებზე დაფუძნებულ თერაპიებს, რომლებიც შესაძლოა მომავალში ონკოლოგიის მნიშვნელოვან ნაწილად იქცეს.
