ადამიანის პაპილომავირუსი (HPV) — ყველაზე გავრცელებული სქესობრივად გადამდები ვირუსი, რომელიც სქესობრივად აქტიური მოსახლეობის 80%-ს ცხოვრების განმავლობაში ინფიცირებს. HPV-ს 200-ზე მეტი ტიპი არსებობს; მაღალრისკოვანი ტიპები 16 და 18 პასუხისმგებელია საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევათა 70%-ზე. ICD-11 კოდი: 1A95.
რა არის HPV?
ადამიანის პაპილომავირუსი (Human Papillomavirus, HPV) — პაპილომავირიდაების ოჯახის ორჯაჭვიანი დნმ-ვირუსია, რომელიც ინფიცირებს კანის და ლორწოვანი გარსის ეპიდერმისს. HPV-ს ტიპები იყოფა ონკოგენური რისკის მიხედვით:
- დაბალი რისკი (ტიპები 6, 11): იწვევს გენიტალურ კონდილომებს (condylomata acuminata), არარის კარცინოგენური
- მაღალი რისკი (ტიპები 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58): ასოცირებულია საშვილოსნოს ყელის კიბოსთან, ანალური, ვაგინური, ვულვარული, პენისის, ხახის კიბოებთან
HPV-ს ვირიონი მოიცავს 72 კაფსომერს; L1 და L2 კაფსიდის პროტეინები ვირუსსა და ვაქცინური ანტიგენებს წარმოადგენს. E6 და E7 ვირუსული ონკოპროტეინები — კარცინოგენეზის ძირითადი მედიატორები.
გავრცელება და გადაცემის გზები
HPV გადაეცემა პირდაპირი კონტაქტით ინფიცირებული ეპიდერმისთან — სქესობრივი კავშირის, ორალური სქესობრივი კავშირის, ანალური სქესობრივი კავშირის ან გენიტალური კონტაქტის გზით (პენეტრაციის გარეშეც). პრეზერვატივი ამცირებს გადაცემის რისკს, მაგრამ სრულ დაცვას არ იძლევა, რადგანაც ვირუსი გადაეცემა ეპიდერმისის ნებისმიერ მონაკვეთზე.
CDC-ის მონაცემებით, HPV-ს 79 მილიონი ამერიკელია ინფიცირებული; ყოველწლიურად 14 მილიონი ახალი შემთხვევა ფიქსირდება მარტო აშშ-ში. სქესობრივად აქტიური ადამიანების 80% HPV-ს ინფექციას გადაიტანს ცხოვრების რომელიმე ეტაპზე.
სიმპტომები
HPV ინფექციის სიმპტომები დამოკიდებულია ვირუსის ტიპზე:
- უსიმპტომო ინფექცია: HPV-ს შემთხვევათა 90% სიმპტომების გარეშე გაივლის 2 წელიწადში
- გენიტალური კონდილომები (კარჭები): ტიპები 6 და 11; რბილი, ხორხოლა ან ბრტყელი წარმონაქმნები გენიტალურ ან ანალურ არეში
- ჩვეულებრივი კარჭები: ტიპები 1, 2, 4; ხელებზე, ფეხებზე
- ბრტყელი კარჭები: ტიპები 3, 10; სახეზე, კისერზე
- წინასიმსივნური ცვლილებები: მაღალრისკოვანი ტიპები; ასიმპტომური, მხოლოდ Pap ტესტით ან HPV ტესტით გამოვლინდება
დიაგნოსტიკა
HPV ინფექციის გამოვლენის ძირითადი მეთოდები:
- HPV დნმ-ტესტი: მოლეკულური გამოკვლევა, რომელიც განსაზღვრავს HPV-ს მაღალრისკოვანი ტიპების დნმ-ს; ოქროს სტანდარტი სკრინინგში
- პაპანიკოლაოს ტესტი (Pap Smear): ციტოლოგიური ტესტი HPV-ით გამოწვეული ცვლილებების გამოსავლენად
- კოლპოსკოპია: საშვილოსნოს ყელის ვიზუალური გამოკვლევა ანომალური Pap ან HPV ტესტის შემდეგ
- ბიოფსია: ქსოვილის ნიმუშის ჰისტოლოგიური ანალიზი
მკურნალობა
HPV-ს სპეციფიკური ანტივირუსული მკურნალობა არ არსებობს. მკურნალობა მიმართულია HPV-ით გამოწვეული გამოვლინებების — კარჭებისა და წინასიმსივნური ცვლილებების — სამკურნალოდ:
- გენიტალური კონდილომები: ტოპიკური პრეპარატები (იმიკვიმოდი, პოდოფილოტოქსინი), კრიოთერაპია, ლაზერული თერაპია, ქირურგიული მოცილება
- CIN I (დაბალი ხარისხის ცვლილებები): ხშირად ნაჩვენებია დაკვირვება; 70%-ს სპონტანური გაუმჯობესება
- CIN II–III (მაღალი ხარისხის ცვლილებები): LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure), კონუსური ბიოფსია, კრიოთერაპია
- საშვილოსნოს ყელის კიბო: იხილეთ საშვილოსნოს ყელის კიბოს გვერდი
ვაქცინაცია
HPV ვაქცინაცია — ყველაზე ეფექტური პრევენციის მეთოდი. WHO გირჩევს ვაქცინაციას 9–14 წლის გოგოებს სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე. ბიჭებისა და ახალგაზრდა ვაჟების ვაქცინაცია (9–26 წელი) ასევე ეფექტურია.
არსებული ვაქცინები: Gardasil 9 (9-ვალენტური, იცავს ტიპების 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58-ს წინააღმდეგ), Cervarix (2-ვალენტური, ტიპები 16, 18). კლინიკური კვლევებში Gardasil 9 ეფექტურობა CIN 2/3 წინააღმდეგ 97%-ს აღწევს.
ხშირი კითხვები
შეიძლება თუ არა HPV-ს განკურნება?
HPV ინფექციის სპეციფიკური განკურნება არ არსებობს. ორგანიზმის იმუნური სისტემა 90%-ს შემთხვევაში HPV ინფექციას 2 წელიწადში თვითნებურად ხსნის. მნიშვნელოვანია, რომ გამოვლენილი კარჭები და წინასიმსივნური ცვლილებები ექიმის დახმარებით მკურნალდება.
საჭიროა თუ არა ვაქცინაცია HPV ინფექციის შემდეგ?
დიახ. ვაქცინა იცავს HPV-ს სხვა ტიპების წინააღმდეგ, რომლებითაც ჯერ ინფიცირება არ მომხდარა. 26 წლამდე ასაკის ადამიანებს ვაქცინაცია ეფექტური და რეკომენდებულია.
იცის თუ არა პარტნიორმა, რომ HPV-ს ატარებს?
HPV ხშირად ასიმპტომურია — ადამიანი ვირუსს ატარებს და გადასცემს სიმპტომების გარეშე. ამიტომ პარტნიორს შეიძლება HPV ჰქონდეს მის შესახებ ცოდნის გარეშე. სტიგმის გარეშე, ღია კომუნიკაცია პარტნიორებს შორის, HPV ტესტირება და ვაქცინაცია — საუკეთესო სტრატეგია.
კავშირი სხვა გვერდებთან
დაკავშირებული დაავადებები
დაკავშირებული ანალიზები
სპეციალისტი
ამ დაავადებაზე კონსულტაციისთვის მიმართეთ გინეკოლოგს ან დერმატო-ვენეროლოგს.
კლინიკები საქართველოში
HPV ტესტირებისა და კონსულტაციისთვის ეწვიეთ კლინიკების კატალოგს.
სამეცნიერო წყაროები
- WHO. Human papillomavirus (HPV) and cervical cancer. World Health Organization, 2023.
- Schiller JT, et al. An Update of Prophylactic Human Papillomavirus L1 Virus-Like Particle Vaccine Clinical Trial Results. Vaccine, 2012. DOI: 10.1016/j.vaccine.2012.05.057
- Bosch FX, et al. Comprehensive control of human papillomavirus infections and related diseases. Vaccine, 2013. DOI: 10.1016/j.vaccine.2012.10.003
- MedlinePlus. HPV. National Library of Medicine.
- Cleveland Clinic. Human Papillomavirus (HPV). Cleveland Clinic, 2023.
იხილეთ ასევე: ზოგადი
პრეპარატები, რომელთა ჩვენებებშიც მოხსენიებულია: ადამიანის პაპილომავირუსი (HPV)
რომელ ექიმს მივმართოთ
სპეციალისტები, რომელთა პროფილსაც ეს მიეკუთვნება. პირველ რიგში შეგიძლიათ ოჯახის ექიმს მიმართოთ.
ვაქცინაცია
ამ დაავადების საწინააღმდეგო ვაქცინა — ასაკი, დოზები და რეკომენდაციები საქართველოს, საფრანგეთისა და WHO-ს მიხედვით.

