საშვილოსნოს ყელის კიბო — ყველაზე გავრცელებული გინეკოლოგიური ავთვისებიანი სიმსივნე, რომელიც უმეტეს შემთხვევაში ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) პერსისტენტული ინფექციით გამოიწვევა. HPV ვირუსის ტიპები 16 და 18 პასუხისმგებელია ყველა შემთხვევის 70%-ზე. ICD-11 კოდი: 2C77.
რა არის საშვილოსნოს ყელის კიბო?
საშვილოსნოს ყელის კიბო (cervical cancer) — ეს არის ავთვისებიანი სიმსივნე, რომელიც ვითარდება საშვილოსნოს ყელის ეპიდერმისის უჯრედებში. სიმსივნე ყველაზე ხშირად ვითარდება ე.წ. გარდამავალ ზონაში — ეგზოცერვიქსსა და ენდოცერვიქსს შორის, სადაც სრტ. ბრტყელი ეპიდერმისი გადადის სარდაფის ეპიდერმისში. საშვილოსნოს ყელის კიბო ორ ძირითად ჰისტოლოგიურ ტიპად იყოფა: სქვამოზური უჯრედოვანი კარცინომა (დაახლოებით 70%) და ადენოკარცინომა (დაახლოებით 25%).
მსოფლიოში საშვილოსნოს ყელის კიბო მეოთხე ყველაზე გავრცელებული ავთვისებიანი სიმსივნეა ქალებში. ყოველწლიურად გლობალურად დაახლოებით 660,000 ახალი შემთხვევა ფიქსირდება და 350,000-ზე მეტი ქალი იღუპება ამ დაავადებით. საქართველოში საშვილოსნოს ყელის კიბო ქალთა ონკოლოგიური სიმსივნეების სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს.
გამომწვევი მიზეზები და რისკ-ფაქტორები
საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარებაში გადამწყვეტი როლი ენიჭება ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) პერსისტენტულ ინფექციას. HPV სქესობრივად გადამდები ვირუსია, რომელიც გავრცელებულია სქესობრივად აქტიური მოსახლეობის დიდ ნაწილში. HPV-ს ონკოგენური ტიპები — 16, 18, 31, 33, 45 — ახდენენ ვირუსული ონკოპროტეინების (E6 და E7) პროდუქციას, რომლებიც ანეიტრალებენ უჯრედის სიმსივნური ზრდის სუპრესორებს (p53 და pRb), რაც უჯრედების კონტროლირებადი გაყოფის დარღვევას იწვევს.
საშვილოსნოს ყელის კიბოს ძირითადი რისკ-ფაქტორები:
- HPV ინფექცია (განსაკუთრებით ტიპები 16 და 18)
- სქესობრივი პარტნიორების სიმრავლე
- ადრეული სქესობრივი ცხოვრების დაწყება (18 წლამდე)
- მოწევა — მწეველ ქალებში რისკი 2-ჯერ მაღალია
- გრძელვადიანი ჰორმონული კონტრაცეფცია (5 წელზე მეტი)
- იმუნოდეფიციტური მდგომარეობები, მათ შორის იმუნოდეფიციტი
- სხვა სქესობრივად გადამდები ინფექციები (ქლამიდია, ჰერპეს სიმპლექსი)
- სამი ან მეტი მშობიარობა
- პროფილაქტიკური გამოკვლევების (Pap ტესტის) გამოტოვება
სიმპტომები
ადრეული სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბო ხშირად ასიმპტომურია, სწორედ ამიტომ ასეთი მნიშვნელოვანია რეგულარული სკრინინგი. სიმპტომები, რომლებიც ექიმთან მიმართვის საფუძველი უნდა გახდეს:
- სქესობრივ კავშირის შემდეგ სისხლდენა
- არარეგულარული საშვილოსნოს სისხლდენა (მენოპაუზის შემდეგ ან ციკლებს შორის)
- უჩვეულო საშოს გამონაჟონი (წყლის მსგავსი, სისხლიანი ან ცუდი სუნის მქონე)
- ტკივილი მენჯის არეში სქესობრივი კავშირის დროს
- ქვედა ზურგის ან ფეხის ტკივილი (გვიანი სტადია)
- შარდის ან განავლის ბუშტით გამოტანა (ძალიან გვიანი სტადია)
დიაგნოსტიკა
საშვილოსნოს ყელის კიბოს დიაგნოსტიკა მოიცავს რამდენიმე ეტაპს:
სკრინინგი
პაპანიკოლაოს ტესტი (Pap Smear) — ძირითადი სკრინინგ-მეთოდი. 21–65 წლის ქალებს ურჩევენ Pap ტესტს ყოველ 3 წელიწადში ერთხელ, ხოლო HPV ტესტთან კომბინაციაში — ყოველ 5 წელიწადში ერთხელ. HPV დნმ-ტესტი განსაზღვრავს HPV-ს მაღალრისკოვანი ტიპების არსებობას.
დამადასტურებელი გამოკვლევები
კოლპოსკოპია — სადიაგნოსტიკო პროცედურა, რომელიც საშვილოსნოს ყელს მიკროსკოპის მსგავსი მოწყობილობით ათვალიერებს. ბიოფსია — ქსოვილის ნიმუშის აღება ჰისტოლოგიური გამოკვლევისთვის. MRT — სიმსივნის სტადირებისა და გავრცელების განსასაზღვრად.
სტადირება
საშვილოსნოს ყელის კიბო სტადირდება FIGO სისტემის მიხედვით (I–IV სტადია). I სტადია — სიმსივნე მხოლოდ საშვილოსნოს ყელშია; IV სტადია — სიმსივნე გავრცელდა მიმდებარე ორგანოებზე ან შორეულ მეტასტაზებს ქმნის.
მკურნალობა
საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის ტაქტიკა დამოკიდებულია სტადიაზე, ქალის ასაკსა და მისი ფერტილობის შენარჩუნების სურვილზე.
- ქირურგია: ადრეული სტადიებისთვის — კონუსური ბიოფსია, ტრახელექტომია (საშვილოსნოს ყელის ამოკვეთა ფეხმძიმობის შენარჩუნებით) ან ჰისტერექტომია
- რადიოთერაპია: ქირურგიის ალტერნატივა ან დამატება; გარე სხივური თერაპია ან ბრაქითერაპია
- ქიმიოთერაპია: ციზპლატინი — ყველაზე ხშირად გამოყენებული პრეპარატი; ხშირად კომბინაციაში სხივური თერაპიასთან (ქიმიორადიოთერაპია)
- იმუნოთერაპია: პემბროლიზუმაბი — PD-L1 პოზიტიური ან MSI-H სიმსივნეებისთვის (FDA-ს მიერ 2021 წელს დამტკიცებული)
- სამიზნე თერაპია: ბევაციზუმაბი (ანგიოგენეზის ინჰიბიტორი) — პირველი ხაზის სქემასთან კომბინაციაში
პრევენცია
საშვილოსნოს ყელის კიბო ერთ-ერთი ყველაზე პრევენციადაქვემდებარებადი ავთვისებიანი სიმსივნეა.
ვაქცინაცია HPV-ს წინააღმდეგ
HPV ვაქცინა (Gardasil 9, Cervarix) — ეფექტური პრევენციის საშუალება. WHO გირჩევს ვაქცინაციას 9–14 წლის გოგოებს სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე. ვაქცინა იცავს HPV ტიპების 16, 18, 31, 33, 45, 52 და 58-ს წინააღმდეგ, რაც საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევათა 90%-ს ფარავს.
რეგულარული სკრინინგი
21–65 წლის ყველა ქალს ურჩევენ რეგულარულ Pap ტესტს. სკრინინგი საშუალებას იძლევა გამოვლინდეს წინასიმსივნური ცვლილებები — CIN I, CIN II, CIN III — სიმსივნედ გარდაქმნამდე.
პროგნოზი
5-წლიანი გადარჩენადობა პირდაპირ დამოკიდებულია სტადიაზე: I სტადია — 90%-ზე მეტი; II სტადია — 60–80%; III სტადია — 30–50%; IV სტადია — 15%-ზე ნაკლები. ადრეული გამოვლენა გადარჩენადობას სტატისტიკურად მნიშვნელოვნად ზრდის.
ხშირი კითხვები
რამდენი ხანი სჭირდება HPV ინფექციას კიბოდ გარდაქმნას?
HPV ინფექციიდან ინვაზიური კიბოს განვითარებამდე ჩვეულებრივ 10–20 წელი გადის. ამ პერიოდში ვითარდება წინასიმსივნური ცვლილებები (CIN), რომლებიც რეგულარული Pap ტესტით ადვილად გამოვლინდება და მკურნალობას ექვემდებარება.
შეიძლება თუ არა ფეხმძიმობა კიბოს დიაგნოზის შემდეგ?
ადრეული სტადიის კიბოს შემთხვევაში (IA1–IB1) შესაძლებელია ტრახელექტომია — ფეხმძიმობის შენარჩუნების ოპერაცია. ამ პაციენტებში ფეხმძიმობის სიხშირე 70%-ს აღწევს. გვიანი სტადიებისთვის ჰისტერექტომია ან სხივური თერაპია ნაყოფიერებას ზღუდავს.
რომელ ასაკში უნდა დავიწყო Pap ტესტი?
WHO-ს და ACOG-ის სახელმძღვანელო პრინციპების მიხედვით, პირველი Pap ტესტი ურჩევენ 21 წლის ასაკში — სქესობრივი ცხოვრების ხანგრძლივობისგან დამოუკიდებლად. 21 წლამდე სკრინინგი ჩვეულებრივ არ ისახება, რადგანაც HPV ინფექცია ახალგაზრდებში თვითნებურად ქრება.
კავშირი სხვა გვერდებთან
დაკავშირებული დაავადებები
დაკავშირებული ანალიზები
სპეციალისტი
ამ დაავადებაზე კონსულტაციისთვის მიმართეთ გინეკოლოგს ან ონკოლოგს.
კლინიკები საქართველოში
გინეკოლოგიური ონკოლოგიური მომსახურებისთვის ეწვიეთ კლინიკების კატალოგს.
სამეცნიერო წყაროები
- WHO. Cervical cancer. World Health Organization, 2023.
- Arbyn M, et al. Estimates of incidence and mortality of cervical cancer in 2018. The Lancet Global Health, 2020. DOI: 10.1016/S2214-109X(19)30482-6
- Cohen PA, et al. Cervical cancer. The Lancet, 2019. DOI: 10.1016/S0140-6736(19)30487-4
- MedlinePlus. Cervical Cancer. National Library of Medicine.
- Cleveland Clinic. Cervical Cancer. Cleveland Clinic, 2023.
საშვილოსნოს ყელის კიბო — სიმპტომები
სიმპტომები, რომლებიც ამ დაავადებასთან ერთად განიხილება. თითოეულზე დეტალური ინფორმაცია სიმპტომების ცნობარშია.
იხილეთ ასევე: ზოგადი
პრეპარატები, რომელთა ჩვენებებშიც მოხსენიებულია: საშვილოსნოს ყელის კიბო
რომელ ექიმს მივმართოთ
სპეციალისტები, რომელთა პროფილსაც ეს მიეკუთვნება. პირველ რიგში შეგიძლიათ ოჯახის ექიმს მიმართოთ.

