By using this site, you agree to the Privacy Policy and Terms of Use.
მიღება
შენი ექიმიშენი ექიმიშენი ექიმი
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
    • პაციენტი
    • შენი ექიმი
    • უფლებები
    • სამინისტრო
    • ფიტნესი
  • მეცნიერება
    • შენი აკადემია
    • სამედიცინო მეცნიერებები
      • ენციკლოპედია
      • პუბლიკაციები
      • მეცნიერება
      • English
        • Other languages
    • აკრედიტაცია
    • ტრადიციული მედიცინის ეროვნული ცენტრი
    • Georgian Medical Journal
  • ინსტრუმენტები
    • ვაკანსია
    • შენი კალკულატორი
      • იდეალური წონის კალკულატორი
      • კალორიების ცხრილი
    • FactCheck
    • Supplement.ge
    • Knowledge Graph
    • განათლება
  • მედია
    • ვიდეო
    • პოდკასტი
    • ვიდეო ნარატივი
    • პულსი TV
    • ინტერვიუ
    • სხვა-ამბები
  • სერვისები
  • ცნობარი
    • სიმპტომები
    • დაავადებები
    • წამლები
      • პრეპარატები
      • დანამატები
      • სამედიცინო მასალა
    • სპეციალობები
    • ექიმები
      • ყველა ექიმი
      • სტომატოლოგი
      • ოფთალმოლოგი / ოპტიკა
      • ვეტერინარი
    • კლინიკები
      • ყველა კლინიკა
      • ფარმაცია / აფთიაქი
      • რეაბილიტაციის ცენტრი
      • ესთეტიკური კლინიკა
      • სამედიცინო დაზღვევა
    • ვაქცინები
  • GMJ News
შეტყობინება მეტის ჩვენება
ფონტის ზომის შეცვლაAa
შენი ექიმიშენი ექიმი
ფონტის ზომის შეცვლაAa
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
  • მეცნიერება
  • ინსტრუმენტები
  • მედია
  • სერვისები
  • ცნობარი
  • GMJ News
  • მთავარი
  • სიახლეები
  • ჩემი ჯანმრთელობა
    • პაციენტი
    • შენი ექიმი
    • უფლებები
    • სამინისტრო
    • ფიტნესი
  • მეცნიერება
    • შენი აკადემია
    • სამედიცინო მეცნიერებები
    • აკრედიტაცია
    • ტრადიციული მედიცინის ეროვნული ცენტრი
    • Georgian Medical Journal
  • ინსტრუმენტები
    • ვაკანსია
    • შენი კალკულატორი
    • FactCheck
    • Supplement.ge
    • Knowledge Graph
    • განათლება
  • მედია
    • ვიდეო
    • პოდკასტი
    • ვიდეო ნარატივი
    • პულსი TV
    • ინტერვიუ
    • სხვა-ამბები
  • სერვისები
  • ცნობარი
    • სიმპტომები
    • დაავადებები
    • წამლები
    • სპეციალობები
    • ექიმები
    • კლინიკები
    • ვაქცინები
  • GMJ News
გამოგვყევით
სიახლეები

COP31 ანტალიაში: რეგიონის ჰაერი წელიწადში 195 600 სიცოცხლეს უჯდება — თერთმეტიდან შვიდ ქვეყანას კი 2019 წლის შემდეგ არ გაუზომავს

Blue background featuring a white rounded-square logo with bold 'ag60' text inside, and a flipped 'ag60' word beneath.
ბოლო განახლება: ნოემბერი 18, 2026 9:55 am
ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
გაზიარება
19 წუთიანი წაკითხვა
სამრეწველო საკვამურები, რომლებიც განთიადისას ნისლიან ქალაქზე კვამლს უშვებენ, შორს მთები ჩანს
Photo by Usame Dzinovic on Pexels (Pexels License)
გაზიარება

Contents
    • მთავარი დასკვნები
  • რატომ ეკუთვნის ჰაერის დაბინძურება „ერთიანი ჯანმრთელობის“ სერიას
  • რას გვიჩვენებს ჯანმო-ს 2021 წლის შეფასებები
  • ზემოქმედება: ყველა სახელმძღვანელო მნიშვნელობის ზემოთ, უმეტესობა — შუალედური მიზნის 3-ის ზემოთ
  • გაზომვა: რუკა, რომელშიც ხვრელებია
  • რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის
    • რატომ აქვს თურქეთს სიკვდილიანობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი, თუ მისი PM2.5 მოლდოვისას ორჯერ აღემატება?
    • თუ ქართველების 95% საჭმელს სუფთა საწვავზე ამზადებს, რატომ მიაწერს ჯანმო 1 330 სიკვდილს საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებას?
    • რა დასჭირდება საქართველოს, რათა ჯანმო-ს ბაზაში კვლავ გამოჩნდეს?
  • წყაროები
მოუსმინეთ მოკლე მიმოხილვას

ანტალიაში მიმდინარე კლიმატის კონფერენციაზე გაჟღერდა alarming ინფორმაცია, რომ რეგიონის ჰაერის დაბინძურება წელიწადში დაახლოებით ერთასახლები ათასობით ადამიანის სიცოცხლეს უჯდება. ჯანმო-ს შეფასებით, 2021 წელს ცხრა ქვეყანაში ატმოსფერული და საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებამ 195 600 ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია. განსაკუთრებით მაღალი მაჩვენებლები უკრაინაში, თურქეთში და უზბეკეთში აღინიშნება. ჯანმრთელობის დაცვისა და ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით, მნიშვნელოვანია, რომ ქვეყნები რეგულარულად ზომავენ ჰაერის დაბინძურების დონეს. ეს არ მხოლოდ გარემოს, არამედ ჩვენი ჯანმრთელობისთვისაც კრიტიკულია.

სრული სტატია იხილეთ შენი ექიმის საიტზე
#drpkhakadze #sheniekimi #სიახლეები

ავტორი: პროფ. გიორგი ფხაკაძე · საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგიონული ინიციატივა „ერთიანი ჯანმრთელობა“

გაეროს კლიმატის კონფერენცია COP31 2026 წლის 9–20 ნოემბერს თურქეთში, ანტალიაში მიმდინარეობს და პირველად ამ რეგიონში ჩატარებული COP ჯანმრთელობის დღით გაიხსნა [1]. მასპინძელი ქვეყანა იმ თერთმეტი ქვეყნიდან ერთია, რომელსაც PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივა აკვირდება. ეს მიმოხილვა მარტივ კითხვას სვამს, რომელსაც კონფერენცია ჯერჯერობით გვერდს უვლის: რამდენი სიცოცხლე უჯდება კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვის ჰაერი და რამდენად კარგად ზომავენ მას თავად ეს ქვეყნები?

პასუხი, ჯანმო-ს საკუთარი მონაცემებით, ასეთია: 2021 წელს თერთმეტ ქვეყანაში ატმოსფერული და საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებამ ერთობლივად დაახლოებით 195 600 ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია — მათგან ორ მესამედზე მეტი გულის იშემიური დაავადებითა და ინსულტით — და თერთმეტივე ქვეყანა სუნთქავს ჰაერით, რომელშიც მყარი ნაწილაკების შემცველობა ჯანმო-ს სახელმძღვანელო მნიშვნელობას აღემატება. მეორე პასუხი კიდევ უფრო უხერხულია: თერთმეტიდან შვიდ ქვეყანას ჯანმო-ს ჰაერის ხარისხის გლობალურ ბაზაში PM2.5-ის 2019 წლის შემდგომი არც ერთი გაზომვა არ აქვს, ხოლო სამს — საერთოდ არც ერთი. რეგიონს კლიმატის კონფერენციაზე საკუთარი ფილტვებისთვის ვაჭრობა იმ ციფრებით არ შეუძლია, რომლებსაც თავად არ აგროვებს.

მთავარი დასკვნები

  • ჯანმო-ს 2021 წლის შეფასებები, რომლებიც 2026 წლის ივნისში გამოქვეყნდა, თერთმეტ ქვეყანაში წელიწადში დაახლოებით 195 600 სიკვდილს ატმოსფერული და საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურების ერთობლივ ეფექტს მიაწერს: 69 083 უკრაინაში, 46 618 თურქეთში, 35 182 უზბეკეთში, 13 996 ყაზახეთში და 5 412 საქართველოში.
  • ამ სიკვდილებიდან 133 698 (68%) გულის იშემიურ დაავადებაზე მოდის, 34 994 (18%) — ინსულტზე; დანარჩენი ფილტვის კიბოს, ფილტვების ქრონიკულ ობსტრუქციულ დაავადებასა და ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციებს უკავშირდება.
  • ასაკზე სტანდარტიზებული სიკვდილიანობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი რეგიონში უზბეკეთს აქვს (152,8 100 000 მოსახლეზე), შემდეგ მოდიან ტაჯიკეთი (109,7) და ყირგიზეთი (96,3); ყველაზე დაბალი თურქეთს აქვს (48,1). საქართველოს მაჩვენებელი 74,7-ია.
  • 2023 წელს მოსახლეობით შეწონილი PM2.5 მოლდოვაში 8,9 მკგ/მ³-დან ტაჯიკეთში 31,5 მკგ/მ³-მდე მერყეობდა; თერთმეტივე ქვეყანა აღემატება ჯანმო-ს სახელმძღვანელო მნიშვნელობას 5 მკგ/მ³, ცხრა კი — შუალედურ მიზანს 3 (15 მკგ/მ³).
  • ჯანმო-ს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ბაზაში (2026 წლის ივნისი) თურქეთი PM2.5-ს 128 დასახლებისთვის ატყობინებს, ყაზახეთი — 5-ისთვის; სომხეთს, აზერბაიჯანსა და მოლდოვას ჩანაწერი არ აქვთ; საქართველოს უკანასკნელი ჩანაწერი 2017 წლის თბილისია.
195 600
2021 წელს რეგიონის თერთმეტ ქვეყანაში ატმოსფერული და საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურების ერთობლივ ეფექტს მიწერილი სიკვდილი — მათგან სამიდან ერთზე მეტი უკრაინაში (ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია, ინდიკატორი AIR_35, 2026 წლის ივნისში გამოქვეყნებული შეფასებები)

რატომ ეკუთვნის ჰაერის დაბინძურება „ერთიანი ჯანმრთელობის“ სერიას

ჰაერის დაბინძურებას ჩვეულებრივ „გარემოს“ და არა „ერთიანი ჯანმრთელობის“ თემად განიხილავენ, თუმცა ის საზიარო ზემოქმედების ყველაზე ნათელი მაგალითია, რომელსაც არც ერთი სექტორი ცალკე არ აკონტროლებს. ნაწილაკები, რომლებიც ერევანში ან ტაშკენტში ფილტვებამდე აღწევს, ქვანახშირითა და შეშით გათბობიდან, დიზელის ტრანსპორტიდან, ენერგიის წარმოებიდან, სასოფლო-სამეურნეო ნარჩენების ღია წვიდან და დეგრადირებული მიწის მტვრიდან მოდის — იმავე წყაროებიდან, რომლებიც ანტალიაში განხილულ კლიმატის ცვლილებას განაპირობებს. ჯანმო-ს პოზიცია COP31-ზე ის არის, რომ ჯანმრთელობა „კლიმატური მოქმედების ყველაზე ძლიერ არგუმენტს გვთავაზობს“, რადგან წიაღისეული საწვავის წვის შემცირება ჯანმრთელობისთვის დაუყოვნებლივ სარგებელს იძლევა [1]. კონფერენციის გახსნაზე ციტირებული Lancet Countdown-ის მონაცემებით, წიაღისეული საწვავის წვით გამოწვეულმა ჰაერის დაბინძურებამ 2023 წელს მსოფლიოში 2,78 მილიონი ადამიანი იმსხვერპლა [2].

ამ რეგიონისთვის კითხვა რაოდენობრივია. ჯანმო-მ ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული სიკვდილიანობის ქვეყნების შეფასებები 2026 წლის ივნისში განაახლა, საანგარიშო წელი 2019-იდან 2021-ზე გადაიტანა და 2021 წლის გლობალურ ჯანმრთელობის შეფასებებს შეუსაბამა [3,4,5]. სწორედ ეს ციფრები გამოიყენება მდგრადი განვითარების მიზნის 3.9.1 ინდიკატორის თვალყურის დევნებისთვის მომდევნო გადასინჯვამდე, და ეს პირველი ნაკრებია, რომელიც PHIG-ის რეგიონის თერთმეტივე ქვეყანას ერთი მეთოდით მოიცავს.

რას გვიჩვენებს ჯანმო-ს 2021 წლის შეფასებები

ჯანმო სიკვდილიანობის სამ რიგს აქვეყნებს: ატმოსფერული (გარე) წვრილი ნაწილაკებით დაბინძურებას მიწერილი სიკვდილი, საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებას — დამაბინძურებელ საწვავზე საჭმლის მომზადებას — მიწერილი სიკვდილი და ამ ორის ერთობლივი ეფექტი, რომელიც მათ ჯამზე ნაკლებია, რადგან ერთი და იგივე სიკვდილი ორჯერ არ ითვლება [3,4]. 2021 წლისთვის თერთმეტი ქვეყნის ერთობლივი შეფასება 195 614 სიკვდილია, ფართო გაურკვევლობის ინტერვალებით, რომლებიც როგორც ზემოქმედების მოდელირებას, ისე სიკვდილის მიზეზების ეროვნული მონაცემების მდგომარეობას ასახავს.

ჰაერის დაბინძურება და ჯანმრთელობა თერთმეტ ქვეყანაში: ზემოქმედება, სიკვდილი და სიკვდილიანობის მაჩვენებელი
ქვეყანა PM2.5 2010 (მკგ/მ³) PM2.5 2023 (მკგ/მ³) სიკვდილი, ატმოსფერული 2021 სიკვდილი, საყოფაცხოვრებო 2021 სიკვდილი, ერთობლივი 2021 მაჩვენებელი 100 000-ზე (ასაკზე სტანდ.) სუფთა საწვავი საჭმლისთვის 2024
უკრაინა 14,9 9,3 56 596 10 808 69 083 72,0 97%
თურქეთი 20,8 20,6 39 835 7 178 46 618 48,1 98%
უზბეკეთი 42,6 24,1 24 881 12 017 35 182 152,8 94%
ყაზახეთი 27,9 16,5 11 575 2 212 13 996 75,2 96%
საქართველო 29,5 17,1 4 250 1 330 5 412 74,7 95%
აზერბაიჯანი 40,2 23,6 5 156 192 5 376 59,5 99%
ტაჯიკეთი 55,0 31,5 3 981 1 422 5 075 109,7 88%
სომხეთი 52,9 30,1 3 944 145 4 130 92,2 99%
ყირგიზეთი 36,1 20,6 2 846 1 594 4 103 96,3 82%
მოლდოვა 14,8 8,9 3 132 223 3 504 71,5 98%
თურქმენეთი 27,8 16,0 3 060 10 3 134 80,6 100%
თერთმეტი ქვეყანა – – 159 256 37 131 195 614 – –
წყაროები: ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორია — მოსახლეობით შეწონილი PM2.5-ის წლიური საშუალო, მთლიანი (ინდიკატორი SDGPM25, მოდელირებული შეფასებები) [6]; ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურებას მიწერილი სიკვდილი (AIR_41) [3]; საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებას მიწერილი სიკვდილი (AIR_11) [4]; ატმოსფერული და საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურების ერთობლივ ეფექტს მიწერილი სიკვდილი (AIR_35) [7]; ასაკზე სტანდარტიზებული სიკვდილიანობის მაჩვენებელი, მდგრადი განვითარების მიზნის ინდიკატორი 3.9.1 (SDGAIRBODA) [5]; მოსახლეობის წილი, რომელიც საჭმლის მომზადებისთვის ძირითადად სუფთა საწვავსა და ტექნოლოგიებს იყენებს (PHE_HHAIR_PROP_POP_CLEAN_FUELS) [8]. სიკვდილიანობა — ორივე სქესი, ყველა ასაკი, ცენტრალური შეფასებები; ერთობლივი სიკვდილი ატმოსფერულისა და საყოფაცხოვრებოს ჯამზე ნაკლებია, რადგან ორი ზემოქმედება ერთმანეთს ფარავს. ჯამები ქვეყნების მნიშვნელობებიდან PHIG-მა გამოთვალა. მონაცემები ამოღებულია 2026 წლის 18 ნოემბერს.

სამი კანონზომიერება იკვეთება. პირველი: აბსოლუტური ტვირთი მოსახლეობას მიჰყვება — უკრაინა, თურქეთი და უზბეკეთი ერთად 150 883 სიკვდილზე, რეგიონული ჯამის 77%-ზე, არიან პასუხისმგებელი. მეორე: მაჩვენებელი ზემოქმედებას არ მიჰყვება. თურქეთის მოსახლეობით შეწონილი PM2.5 (20,6 მკგ/მ³) მოლდოვისას (8,9 მკგ/მ³) ორჯერ მეტად აღემატება, თუმცა მისი ასაკზე სტანდარტიზებული სიკვდილიანობის მაჩვენებელი (48,1 100 000-ზე) რეგიონში ყველაზე დაბალია, მოლდოვისა (71,5) კი — შუაშია. ახსნა რისკის მნიშვნელშია: ჰაერის დაბინძურება ძირითადად გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების გზით კლავს, ამიტომ ქვეყნები, რომლებსაც გულის იშემიური დაავადებისა და ინსულტის მაღალი ფონური მაჩვენებლები აქვთ — უკრაინა, მოლდოვა, საქართველო, ცენტრალური აზია — ყოველ მიკროგრამზე მეტ სიცოცხლეს კარგავენ, ვიდრე ქვეყნები გულ-სისხლძარღვთა დაბალი სიკვდილიანობით. მესამე: საყოფაცხოვრებო კომპონენტი წარსულის პრობლემა არ არის. უზბეკეთის 12 017 და უკრაინის 10 808 საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებით გამოწვეული სიკვდილი საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის ჰაერის დაბინძურების მთლიან ტვირთს ერთად აღებულს აღემატება, მიუხედავად იმისა, რომ მათი მოსახლეობის 94% და 97% საჭმლის მომზადებისთვის ძირითადად სუფთა საწვავის მომხმარებლად ითვლება [8].

მიზეზების განაწილება ადასტურებს, რომ ეს უმეტესად გულ-სისხლძარღვთა ისტორიაა. 195 614 ერთობლივი სიკვდილიდან ჯანმო 133 698-ს (68%) გულის იშემიურ დაავადებას მიაწერს, 34 994-ს (18%) — ინსულტს, 9 313-ს — ფილტვების ქრონიკულ ობსტრუქციულ დაავადებას, 9 258-ს — ქვედა სასუნთქი გზების მწვავე ინფექციებს და 8 351-ს — ტრაქეის, ბრონქებისა და ფილტვის კიბოს [7]. საქართველოში 5 412-დან განაწილება ასეთია: 2 081 გულის იშემიური დაავადება, 2 201 ინსულტი, 833 ქვედა სასუნთქი გზების ინფექცია, 188 ფილტვის კიბო და 108 ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება [7]. კარდიოლოგი თბილისში ან ბიშკეკში, ფაქტობრივად, ყოველდღე ჰაერის დაბინძურებას მკურნალობს.

ზემოქმედება: ყველა სახელმძღვანელო მნიშვნელობის ზემოთ, უმეტესობა — შუალედური მიზნის 3-ის ზემოთ

ჯანმო-ს 2021 წლის ჰაერის ხარისხის გლობალურმა სახელმძღვანელო პრინციპებმა PM2.5-ის წლიური სახელმძღვანელო მნიშვნელობა 5 მკგ/მ³-ად განსაზღვრა და მისკენ მიმავალი ქვეყნებისთვის ოთხი შუალედური მიზანი დაადგინა — 35, 25, 15 და 10 მკგ/მ³ [9]. 2023 წლის მოსახლეობით შეწონილი შეფასებებით, რეგიონის არც ერთი ქვეყანა სახელმძღვანელო მნიშვნელობას არ აკმაყოფილებს. ტაჯიკეთი (31,5) და სომხეთი (30,1) შუალედური მიზნის 2-ის (25) ზემოთ რჩებიან; უზბეკეთი, აზერბაიჯანი, თურქეთი, ყირგიზეთი, საქართველო, ყაზახეთი და თურქმენეთი 15-დან 25-მდე, შუალედური მიზნის 3-ის ზემოთ არიან; მხოლოდ უკრაინა (9,3) და მოლდოვა (8,9) არიან შუალედური მიზნის 4-ის ქვემოთ [6].

ტენდენცია დონეზე უფრო გამამხნევებელია. 2010-დან 2023 წლამდე მოდელირებული შეფასებები თერთმეტიდან ათ ქვეყანაში დაახლოებით 40%-ით მცირდება — საქართველოში 29,5-დან 17,1 მკგ/მ³-მდე, სომხეთში 52,9-დან 30,1-მდე, უზბეკეთში 42,6-დან 24,1-მდე — გამონაკლისი თურქეთია, რომლის მაჩვენებელი უცვლელად 20,6 მკგ/მ³-ის მახლობლად რჩება [6]. ორი გაფრთხილება აუცილებელია. ქვეყნების შეფასებები მოდელის შედეგია, რომელიც სატელიტურ მონაცემებს, ქიმიური ტრანსპორტის მოდელებსა და არსებულ სახმელეთო მონიტორებს აერთიანებს; ქვეყნებისთვის, რომლებსაც ცოტა მონიტორი აქვთ, გაურკვევლობის ინტერვალები ფართოა (საქართველოს 2023 წლის მნიშვნელობა 17,1-ია, ინტერვალით 12,9–21,4 მკგ/მ³). თურქეთი კი — ერთადერთი ქვეყანა მკვრივი სახმელეთო მონიტორინგით — ამავე დროს ერთადერთია, რომლის რიგი გაუმჯობესებას არ გვიჩვენებს, რაც, შესაძლოა, იმდენად თურქულ ჰაერზე არა, რამდენადაც დანარჩენი ათი რიგის ხარისხზე მეტყველებს.

გაზომვა: რუკა, რომელშიც ხვრელებია

ეს მიმოხილვას მეორე მიგნებამდე მიჰყავს. ჯანმო-ს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ბაზა, რომელიც 2026 წლის 30 ივნისს განახლდა, 127 ქვეყნისა და ტერიტორიის 8 024 დასახლებიდან PM2.5-ის, PM10-ისა და NO2-ის სახმელეთო გაზომვით მიღებულ წლიურ საშუალოებს 2010–2024 წლებისთვის აერთიანებს [10]. PHIG-მა თერთმეტი ქვეყნის ჩანაწერები ამოიღო. შედეგი რეგიონია, რომელიც — ერთი გამონაკლისის გარდა — ერთადერთ არსებულ გლობალურ კრებულში თითქმის გაუზომავია.

სახმელეთო გაზომვით მიღებული PM2.5 ჯანმო-ს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ბაზაში (2026 წლის ივნისის განახლება), თერთმეტი ქვეყანა
ქვეყანა დასახლებები რაიმე ჩანაწერით დასახლებები PM2.5-ით PM2.5-ის უკანასკნელი წელი PM2.5-ის უკანასკნელი მნიშვნელობა (მკგ/მ³) და წყაროს ტიპი
თურქეთი 256 128 2025 2024: 100 დასახლება, მედიანა 16,7; სტამბოლი 24,7, ანკარა 14,0, იღდირი 50,3 (ეროვნული ქსელი ევროპის გარემოს სააგენტოს მეშვეობით)
ყაზახეთი 5 5 2024 ალმათი 20, ასტანა 60 (ეკოლოგიის სამინისტრო; მნიშვნელობები დამრგვალებულია, დროითი დაფარვა არ არის მითითებული)
ყირგიზეთი 1 1 2024 ბიშკეკი 22 (ერთი სადგური)
უკრაინა 1 1 2024 კიევი 11,6 (შვიდი სადგური, მარზეევის სახელობის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი)
ტაჯიკეთი 1 1 2019 დუშანბე 71,5 (აშშ-ის საელჩოს მონიტორი, დროითი დაფარვა 19%)
უზბეკეთი 1 1 2019 ტაშკენტი 42,0 (აშშ-ის საელჩოს მონიტორი)
თურქმენეთი 1 1 2019 აშხაბადი 22,1 (აშშ-ის საელჩოს მონიტორი, დროითი დაფარვა 19%)
საქართველო 2 1 2017 თბილისი 20 (ერთი საქალაქო სატრანსპორტო სადგური, გარემოს დაცვის სამინისტრო)
სომხეთი 3 0 – PM2.5-ის ჩანაწერი არ არის
აზერბაიჯანი 1 0 – მხოლოდ PM10, ბაქო 2020
მოლდოვა 0 0 – ჩანაწერი არ არის
წყარო: ჯანმო-ს ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის ბაზა, ვერსია 8.0, 2026 წლის ივნისის განახლება (8 024 დასახლება, 127 ქვეყანა, 2010–2024); თერთმეტი ქვეყნის ჩანაწერები PHIG-მა ამოიღო და დათვალა [10]. მნიშვნელობები წლიური საშუალოებია, რომლებიც ჯანმო-მ ეროვნული ქსელებიდან, ევროპის გარემოს სააგენტოდან და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის საელჩოების მონიტორებიდან შეაგროვა; ყაზახეთის ჩანაწერებს დროითი დაფარვის ინფორმაცია არ ახლავს და ათეულებამდე დამრგვალებულია.

რეგიონის 272 დასახლების ჩანაწერიდან 256 მხოლოდ თურქეთზე მოდის, რადგან მისი ეროვნული ქსელი ევროპის გარემოს სააგენტოს ატყობინებს და ჯანმო ამ ნაკადს იღებს. დარჩენილი ათი ქვეყნიდან ოთხისთვის ერთადერთი PM2.5-ის ციფრი, რომელიც ჯანმო-ს აქვს, აშშ-ის საელჩოს ერთი მონიტორია 2019 წლის ან უფრო ადრინდელი. საქართველოსთვის უკანასკნელი ჩანაწერი თბილისის ერთი სატრანსპორტო სადგურია 2017 წელს, 20 მკგ/მ³ — მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა დღეს ჰაერის ხარისხის ეროვნულ პორტალს რეალურ დროში მონაცემებით ამუშავებს. სომხეთს, აზერბაიჯანსა და მოლდოვას PM2.5-ის ჩანაწერი საერთოდ არ აქვთ. თერთმეტი ქვეყანა წელიწადში დაახლოებით 195 600 ადამიანს კარგავს დამაბინძურებლით, რომელსაც მათგან შვიდს, გლობალური ჩანაწერის მიხედვით, 2019 წლის შემდეგ არ გაუზომავს.

ეს სტატისტიკის მიღმაც მნიშვნელოვანია. ჯანმო-ს სიკვდილიანობის შეფასებები სახმელეთო მონაცემების არმქონე ქვეყნებისთვის მთლიანად სატელიტურ-მოდელურ ზემოქმედებას ეყრდნობა — სწორედ ამიტომ არის მათი გაურკვევლობის ინტერვალები ასე ფართო; ქვეყანას, რომელიც არ ზომავს, საკუთარი ციფრების გაპროტესტება, დაზუსტება ან დამსახურების მოთხოვნა არ შეუძლია. მას ასევე არ შეუძლია ჰაერის დაბინძურების წინააღმდეგ ყველაზე მარტივი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტრუმენტის გამოყენება — ყოველდღიური ინდექსის, რომელიც გულისა და ფილტვების დაავადებების მქონე ადამიანებს ეუბნება, როდის დარჩნენ შენობაში — რადგან ამისთვის საათობრივი მონაცემებია საჭირო და არა წლიური მოდელი.

რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის

COP31 ამ რეგიონის ერთადერთ ქვეყანაში ტარდება, რომელიც საკუთარ ჰაერს სათანადოდ ზომავს. 9 ნოემბრის ჯანმრთელობის დღემ ჯანმრთელობის მდგრადი სისტემების ანტალიის ინიციატივა წამოიწყო — ნებაყოფლობითი სქემა, რომლის ფარგლებში ქვეყნები აღწერენ, რამ დაიცვა ჯანმრთელობა კლიმატური შოკებისგან და რა დაუჯდა ეს [1,2]. ეს ბუნებრივი ადგილი იქნებოდა რეგიონის დანარჩენი ათი ქვეყნისთვის, რათა რაღაც კონკრეტულ და იაფ ვალდებულებას აეღოთ: არსებული სახმელეთო მონიტორინგის მონაცემები ჯანმო-ს ბაზას ყოველწლიურად ეტყობინებინათ და იმ დედაქალაქებში, სადაც ასეთი არ არის, საცნობარო ხარისხის PM2.5-ის მონიტორები დაედგათ. ამისთვის საჭირო თანხა 195 600 სიკვდილის ფონზე მცირეა.

PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის გარემოსა და კლიმატის თემატური გვერდი ზემოთ მოცემულ ორ ცხრილს თერთმეტი ქვეყნის მუდმივი მონაცემთა ნაკრების სახით განათავსებს და ჯანმო-ს რიგების გადასინჯვისას განაახლებს; საქართველოს ქვეყნის პროფილი 2021 წლის მიზეზების განაწილებას ამატებს. ინიციატივის დაგეგმილი პროდუქტი „გარემო–ჯანმრთელობის გაფრთხილებები“ სწორედ აქ აღწერილი ხარვეზისთვის არის შექმნილი: ნაკადი, რომელიც ეროვნულ მონიტორინგს კარდიოლოგიური და რესპირაციული პაციენტებისთვის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რჩევებად გადააქცევს. პოლიტიკური არგუმენტი, რომ წიაღისეული საწვავის წვის შემცირება თავიდან აცილებული სიკვდილებით თავადვე ანაზღაურდება, ჯანმო-ს სამეცნიერო-პოლიტიკურ რეზიუმეშია კლიმატის ცვლილების შერბილების სარგებელი ჯანმრთელობისა და ჰაერის დაბინძურებისთვის, რომელიც GMJ-ის სახელმძღვანელოების ბიბლიოთეკაში ინახება, ხოლო ამ მიმოხილვაში გამოყენებული წყაროების სრული ჩამონათვალი ინიციატივის წყაროების გვერდზეა.

რატომ აქვს თურქეთს სიკვდილიანობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი, თუ მისი PM2.5 მოლდოვისას ორჯერ აღემატება?

იმიტომ, რომ ჰაერის დაბინძურება ძირითადად ინფარქტისა და ინსულტის რისკის გაზრდით კლავს, ხოლო ჯანმო-ს მიწერილი სიკვდილიანობის მეთოდი ამ ფარდობით რისკს თითოეული ქვეყნის საკუთარ გულ-სისხლძარღვთა სიკვდილიანობას ადებს. თურქეთს მოლდოვასთან, უკრაინასთან, საქართველოსთან ან ცენტრალურ აზიასთან შედარებით გულ-სისხლძარღვთა სიკვდილიანობის დაბალი ფონური მაჩვენებლები აქვს, ამიტომ ერთი და იგივე ზემოქმედება 100 000 მოსახლეზე ნაკლებ სიკვდილად ითარგმნება. გულ-სისხლძარღვთა რისკის შემცირება და ჰაერის დაბინძურების შემცირება, შესაბამისად, ერთი და იგივე დღის წესრიგია.

თუ ქართველების 95% საჭმელს სუფთა საწვავზე ამზადებს, რატომ მიაწერს ჯანმო 1 330 სიკვდილს საყოფაცხოვრებო ჰაერის დაბინძურებას?

სუფთა საწვავის ინდიკატორი საჭმლის მომზადების ძირითად საწვავს აღრიცხავს; ის არ მოიცავს გათბობისთვის გამოყენებულ შეშასა და ქვანახშირს, დამატებით ღუმელებს და იმ დაახლოებით 5% ოჯახს — ოციდან ერთს — რომელიც კვლავ მყარ საწვავზე ამზადებს საჭმელს, უმეტესად სოფლებსა და მთიან რაიონებში. ჯანმო-ს საყოფაცხოვრებო შეფასება საქართველოსთვის 1 011–1 880 სიკვდილის ინტერვალს ატარებს, რაც სწორედ ამ გაურკვევლობას ასახავს. ეს ციფრი უკეთესად იკითხება როგორც სიგნალი, რომ გათბობის საწვავი სოფლად საქართველოში საკუთარ კვლევას იმსახურებს.

რა დასჭირდება საქართველოს, რათა ჯანმო-ს ბაზაში კვლავ გამოჩნდეს?

მხოლოდ შეტყობინება. საქართველო უკვე ამუშავებს უწყვეტი მონიტორინგის სადგურებს და შედეგებს რეალურ დროში ეროვნულ პორტალზე აქვეყნებს; ჯანმო-ს ბაზა იმ წლიურ საშუალოებს აერთიანებს, რომლებსაც ეროვნული სააგენტოები ან რეგიონული ქსელები წარადგენენ. ერთი წლიური ექსპორტი, სადგურის ტიპისა და დროითი დაფარვის მითითებით, საქართველოს 2017 წლის ერთადერთი ჩანაწერიდან მიმდინარე, მრავალქალაქიან ჩანაწერზე გადაიყვანდა და იმ სიკვდილიანობის შეფასების გაურკვევლობას შეამცირებდა, რომელიც მას დღეს მიეწერება.

წყაროები

  1. World Health Organization. Health at COP31: WHO at the 31st UN Climate Change Conference, Antalya, Türkiye, 9–20 November 2026. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/climate-change-and-health/advocacy-partnerships/talks/health-at-cop31
  2. Anderson S. ‘Declarations do not protect people’: COP31 opens under pressure to deliver results over words. Health Policy Watch. 9 November 2026. Available from: https://healthpolicy-watch.news/declarations-do-not-protect-people-cop31-opens-under-pressure-to-deliver-results-over-words/
  3. World Health Organization. Global Health Observatory: ambient air pollution attributable deaths (AIR_41), 2021 estimates. Geneva: WHO; data updated June 2026. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/ambient-air-pollution-attributable-deaths
  4. World Health Organization. Global Health Observatory: household air pollution attributable deaths (AIR_11), 2021 estimates. Geneva: WHO; data updated June 2026. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/household-air-pollution-attributable-deaths
  5. World Health Organization. Global Health Observatory: ambient and household air pollution attributable death rate (per 100 000 population, age-standardized), SDG indicator 3.9.1 (SDGAIRBODA), 2021. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/ambient-and-household-air-pollution-attributable-death-rate-(per-100-000-population-age-standardized)
  6. World Health Organization. Global Health Observatory: concentrations of fine particulate matter (PM2.5), SDG indicator 11.6.2 (SDGPM25), 2010–2023. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/concentrations-of-fine-particulate-matter-(pm2-5)
  7. World Health Organization. Global Health Observatory: air pollution data portal — joint effects of ambient and household air pollution attributable deaths (AIR_35), by cause, 2021. Geneva: WHO; data updated June 2026. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/themes/air-pollution
  8. World Health Organization. Global Health Observatory: proportion of population with primary reliance on clean fuels and technologies for cooking (%), SDG indicator 7.1.2, 2024. Geneva: WHO; 2026. Available from: https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/gho-phe-primary-reliance-on-clean-fuels-and-technologies-proportion
  9. World Health Organization. WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva: WHO; 2021. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228
  10. World Health Organization. WHO ambient air quality database (update June 2026), version 8.0. Geneva: WHO; 30 June 2026. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/who-ambient-air-quality-database-(update-jun-2026)
  11. World Health Organization. Sustainable Development Goal indicator 3.9.1: mortality attributed to air pollution — methods. Geneva: WHO; 2024. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240099142

გამოქვეყნებულია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის მოსამზადებელ ფაზაში (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის ნოემბერი). სტატია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის ნაწილია — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი, Accréditation Sans Frontières და GMJ News. დაკავშირებული: PHIG-ის თემატური გვერდი გარემოსა და კლიმატის შესახებ · საქართველოს ქვეყნის პროფილი.

ეს სტატია ინგლისურ ენაზე გამოქვეყნებულია GMJ News-ზე: COP31 in Antalya: the region’s air costs 195,600 lives a year — and seven of eleven countries have not measured it since 2019. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.

#ერთიანიჯანმრთელობა #ჰაერისდაბინძურება #COP31 #drpkhakadze #sheniekimi

FacebookTwitter
გაუზიარეთ ეს სტატია
Facebook ბმულის კოპირება ბეჭდვა
Blue background featuring a white rounded-square logo with bold 'ag60' text inside, and a flipped 'ag60' word beneath.
ავტორიDr. Giorgi Pkhakadze
მიჰყევით:
MD, MPH, PhD | Head of the School of Public Health, David Tvildiani Medical University (DTMU) | Secretary/Treasurer, UEMS Section of Public Health | Chair, Public Health Institute of Georgia (PHIG) | President, Accréditation Sans Frontières (ASF) | Former Member, UN Secretary-General’s Independent Accountability Panel for Every Woman, Every Child, Every Adolescent (UNSG IAP-EWEC, 2016–2021) | WHO Consultant, Department of Environment, Climate Change, One Health & Migration | Editor-in-Chief, Georgian Medical Journal (GMJ) | Founder & Director, GMJ Academy | Member, GAVI AMC & IRC | Member of the Board, RI France | Representative of Accreditation Canada in Georgia | ORCID: 0000-0001-7609-4515

შენი დასვენება

🏔 შენი დასვენება — ტურიზმი
  • ბორჯომი — სამკურნალო კურორტი
  • ეკოტურიზმი საქართველოში
  • სასტუმროები
  • ეროვნული პარკები
shenidasveneba.ge →

You Might Also Like

C და B ჰეპატიტის პროგრამები
სამინისტროსიახლეებისხვა-ამბებიშენი ექიმი

მიხეილ სარჯველაძე: დიუშენისა და ცისტური ფიბროზის სამკურნალო მედიკამენტების გაცემა უახლოეს პერიოდში დაიწყება

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
ბლოგისიახლეებისხვა-ამბებიჯანდაცვის ისტორია

“თავი აარიდეთ სიცხეს” – WHO-ს საქართველოს წარმომადგენლობის რეკომენდაცია

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
ჯანმო-ს ევროპის რეგიონული დირექტორი: საქართველოში მიმდინარე რეფორმები ძალიან მნიშვნელოვანია ხარისხიანი ჯანდაცვის სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის მიმართულებით
სამინისტროსიახლეები

ჯანმო-ს ევროპის რეგიონული დირექტორი: საქართველოში მიმდინარე რეფორმები ძალიან მნიშვნელოვანია ხარისხიანი ჯანდაცვის სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის მიმართულებით

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
“Patient Education: The Cornerstone of Healthcare Reform in Georgia” “
სიახლეებისხვა-ამბები

შემ­თხვე­ვას წინ უძღო­და ხან­გრძლი­ვი სა­მარ­თლებ­რი­ვი და ად­მი­ნის­ტრა­ცი­უ­ლი დავა კლი­ნი­კის მე­სა­კუთ­რე­ებ­სა და მე­ნე­ჯმენტს შო­რის – ქუთაისში, კლინიკაში ექიმმა ქალმა თავი დაიზიანა –

ავტორი
Dr. Giorgi Pkhakadze
Facebook Twitter Pinterest Youtube Instagram
© 2026 შენი ექიმი · PHIG · Sheni Network
  • კონტაქტი
  • კონფიდენციალურობის პოლიტიკა
  • Cookie-ფაილების პოლიტიკა
  • წესები და პირობები
  • ყველა არხი
Welcome Back!

Sign in to your account

მომხმარებლის სახელი ან ელფოსტის მისამართი
პაროლი

დაგავიწყდათ პაროლი?