ქსელური მარკეტების ნაწილმა საქართველოში პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ფასდაკლებების პროგრამა დაიწყო, რასაც პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე მთავრობისა და ბიზნესის კომუნიკაციის შედეგად მიღებულ მოკლევადიან ნაბიჯად აფასებს.
მთავრობის წარმომადგენლების განცხადებით, ინიციატივა დაკავშირებულია ფასების საპარლამენტო კომისიის რეკომენდაციებთან და მიზნად ისახავს როგორც სოციალური პროდუქტების გაიაფებას, ისე მიწოდების ჯაჭვის სტრუქტურული პრობლემების ეტაპობრივ შემცირებას.
მოვლენების აღწერა
პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ ჟურნალისტებთან საუბრისას განაცხადა, რომ გარკვეულმა ქსელურმა მარკეტებმა პროდუქციის გაიაფების მიმართულებით კონკრეტული ნაბიჯები უკვე გადადგეს. მისი თქმით, ეს პროცესი მნიშვნელოვანია როგორც მომხმარებლისთვის, ისე ბაზარზე კონკურენციის გაძლიერების თვალსაზრისით.
კობახიძის განცხადებით, ფასების შემცირების მიმართულებით მუშაობა გაგრძელდება ფასების საპარლამენტო კომისიის რეკომენდაციების შესაბამისად. პრემიერის შეფასებით, კომისიამ გამოავლინა რიგი სტრუქტურული პრობლემები, რომლებიც მიწოდების ჯაჭვთან არის დაკავშირებული და რომლებიც საბოლოოდ პროდუქციის ფასზეც აისახება.
მისივე თქმით, გრძელვადიან პერიოდში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა მიწოდების ჯაჭვის შემცირებასა და ოპტიმიზაციას, რაც, მთავრობის შეფასებით, ფასების დამატებით შემცირების შესაძლებლობას შექმნის.
პრემიერ-მინისტრმა ასევე აღნიშნა, რომ ამ პროცესს საშუალოვადიანი მუშაობა სჭირდება და შედეგები ეტაპობრივად გამოჩნდება. ხელისუფლების წარმომადგენლების განცხადებით, მოკლევადიანი ფასდაკლებები მხოლოდ საწყისი ეტაპია, ხოლო ძირითადი მიზანი ბაზარზე სისტემური ცვლილებების მიღწევაა.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში სასურსათო პროდუქტებზე ფასების ზრდა ბოლო წლებში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სოციალურ და ეკონომიკურ საკითხად იქცა. ინფლაციის მაღალი მაჩვენებლები, გლობალური ლოგისტიკური პრობლემები, ენერგორესურსების გაძვირება და რეგიონული ეკონომიკური პროცესები პირდაპირ აისახა როგორც იმპორტირებულ, ისე ადგილობრივ პროდუქციაზე [1].
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, ინფლაციის სტრუქტურაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი წილი სწორედ სურსათისა და უალკოჰოლო სასმელების ჯგუფს უკავია [2]. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ოჯახებზე, რომელთა ბიუჯეტის დიდი ნაწილი ყოველდღიურ მოხმარების პროდუქტებზე იხარჯება.
ფასების საკითხზე პოლიტიკური და ეკონომიკური დისკუსია საქართველოში პერიოდულად აქტიურდება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სოციალური პროდუქტების ღირებულება იზრდება. ამ ფონზე შეიქმნა ფასების საპარლამენტო კომისიაც, რომელმაც ბაზრის სტრუქტურული პრობლემების შესწავლა დაიწყო.
კომისიის მუშაობის ფარგლებში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო იმპორტის სისტემას, დისტრიბუციის პროცესს, საცალო ქსელების როლს და კონკურენციის ხარისხს. მთავრობის წარმომადგენლების განცხადებით, სწორედ ამ კვლევების შედეგად გამოიკვეთა რამდენიმე მიმართულება, რომელიც ფასების შემცირებისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას.
დეტალები და ფაქტები
რითეილ ასოციაციის განცხადებით, სხვადასხვა ქსელურმა მარკეტმა მომხმარებელს სოციალურ პროდუქტებზე ფასდაკლებები უკვე შესთავაზა. ასოციაციის წარმომადგენლის, სოფიო ქაშაკაშვილის თქმით, ფასდაკლებების პროგრამა დაახლოებით ორი კვირის წინ დაიწყო და თითოეულ სავაჭრო ქსელში განსხვავებული პირობები მოქმედებს.
მისივე განცხადებით, „სოციალური კალათის“ ფარგლებში წარმოდგენილ პროდუქტებზე ფასდაკლების მოცულობა და ფორმატი კონკრეტული კომპანიის პოლიტიკაზეა დამოკიდებული. ეს ნიშნავს, რომ სხვადასხვა ქსელში მომხმარებელი განსხვავებულ ფასებსა და შეთავაზებებს ხვდება.
მთავრობის ადმინისტრაციის წარმომადგენლების განმარტებით, საუბარია 15 პირველადი მოხმარების პროდუქტზე, რომლებიც მოსახლეობის ყოველდღიური მოხმარების ძირითად ნაწილს წარმოადგენს. თუმცა ამ ეტაპზე ოფიციალურად არ გავრცელებულა ერთიანი სია, რომელიც ზუსტად განსაზღვრავს ყველა იმ პროდუქტს, რომელზეც ფასდაკლება ვრცელდება.
ეკონომიკის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ საცალო ქსელების მიერ განხორციელებული დროებითი ფასდაკლებები, როგორც წესი, მოკლევადიან ეფექტს იძლევა და მათი გავლენა მთლიან ინფლაციაზე შეზღუდულია. თუმცა გარკვეულ შემთხვევებში ასეთმა ნაბიჯებმა შეიძლება კონკურენციის ზრდას და მომხმარებლისთვის ფასების დროებით სტაბილიზაციას შეუწყოს ხელი [3].
მთავრობის წარმომადგენლების განცხადებით, გრძელვადიანი ეფექტისთვის აუცილებელია ბაზრის სტრუქტურული რეფორმები, მათ შორის:
- მიწოდების ჯაჭვის გამარტივება;
- ლოგისტიკური ხარჯების შემცირება;
- იმპორტისა და დისტრიბუციის პროცესების ოპტიმიზაცია;
- კონკურენციის გაძლიერება;
- ადგილობრივი წარმოების მხარდაჭერა.
ეკონომისტების ნაწილის შეფასებით, ფასების ფორმირებაზე გავლენას არა მხოლოდ საცალო ქსელები, არამედ საერთაშორისო ბაზრებზე არსებული ტენდენციებიც ახდენს. საქართველო მნიშვნელოვანწილად იმპორტდამოკიდებული ქვეყანაა, რის გამოც გლობალური ფასების ცვლილება ადგილობრივ ბაზარზეც სწრაფად აისახება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სურსათის ფასების ზრდა ბოლო წლებში მხოლოდ საქართველოს პრობლემა არ ყოფილა. მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში მთავრობებმა და ბიზნესმა სხვადასხვა მექანიზმი გამოიყენეს მომხმარებლის ხარჯების შესამცირებლად.
ევროკავშირის რამდენიმე სახელმწიფოში მოქმედებდა დროებითი საგადასახადო შეღავათები სასურსათო პროდუქტებზე, ხოლო ზოგიერთ ქვეყანაში ხელისუფლებამ საცალო ქსელებთან მოლაპარაკებების გზით ძირითადი პროდუქტების ფასების შეზღუდვის ან შემცირების პროგრამები დაიწყო [4].
გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის მონაცემებით, გლობალური სასურსათო ფასები ბოლო წლების განმავლობაში მნიშვნელოვნად მერყეობდა, რაც დაკავშირებული იყო როგორც პანდემიის შემდგომ ეკონომიკურ პროცესებთან, ისე რეგიონულ კონფლიქტებთან და ლოგისტიკურ შეფერხებებთან [5].
რეგიონულ დონეზე ფასების რეგულირების განსხვავებული პრაქტიკა არსებობს. ზოგი ქვეყანა ბაზრის თავისუფალ მექანიზმებს ანიჭებს უპირატესობას, ხოლო სხვები პერიოდულად მიმართავენ ადმინისტრაციულ ან დროებით ინტერვენციებს, განსაკუთრებით სოციალური მნიშვნელობის პროდუქტებზე.
ექსპერტების შეფასებით, საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ფასების სტაბილურობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა კონკურენტულ გარემოს, ეფექტიან ლოგისტიკას და მიწოდების მრავალფეროვან არხებს აქვს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს ეკონომიკის სპეციფიკიდან გამომდინარე, სასურსათო ბაზარზე ცვლილებები განსაკუთრებით მგრძნობიარე თემად რჩება. ქვეყნის ბაზარი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული იმპორტზე, რის გამოც ეროვნული ვალუტის კურსის ცვლილება და საერთაშორისო ბაზრებზე ფასების ზრდა ადგილობრივ მომხმარებელზეც სწრაფად აისახება.
ბოლო წლებში საქართველოში არაერთხელ გამწვავდა დისკუსია საცალო ბაზარზე კონკურენციის ხარისხთან დაკავშირებით. ხელისუფლება და ბიზნესგაერთიანებები პერიოდულად საუბრობენ მიწოდების ჯაჭვში არსებული ხარჯების შემცირების აუცილებლობაზე.
ანალიტიკოსების ნაწილის შეფასებით, თუ ხელისუფლებისა და ბიზნესის თანამშრომლობა მხოლოდ დროებითი ფასდაკლებებით შემოიფარგლება, გრძელვადიანი შედეგი შესაძლოა შეზღუდული იყოს. ამასთან, ისინი მიუთითებენ, რომ სისტემური ეფექტისთვის აუცილებელია კონკურენციის პოლიტიკის გაძლიერება, ლოგისტიკური ინფრასტრუქტურის განვითარება და ადგილობრივი წარმოების ზრდა.
ეკონომიკური საკითხები აქტუალურ თემად რჩება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის პლატფორმაზე SheniAmbebi.ge, სადაც რეგულარულად ქვეყნდება ინფორმაცია ფასების, ინფლაციისა და სოციალური პოლიტიკის შესახებ.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ქსელური მარკეტების მიერ სოციალური პროდუქტების ნაწილზე ფასდაკლებების დაწყება ხელისუფლებისა და ბიზნესის თანამშრომლობის ერთ-ერთ პრაქტიკულ შედეგად განიხილება. მთავრობის წარმომადგენლები ამ ნაბიჯს მოკლევადიან მექანიზმად აფასებენ, რომელიც მომხმარებელზე მიმდინარე ფასების ზეწოლის ნაწილობრივ შემცირებას ისახავს მიზნად.
ამავე დროს, ხელისუფლება ყურადღებას ამახვილებს ბაზრის სტრუქტურულ პრობლემებზე, მათ შორის მიწოდების ჯაჭვის სიგრძესა და ლოგისტიკურ ხარჯებზე, რომელთა შემცირებაც, ოფიციალური შეფასებით, გრძელვადიან პერსპექტივაში ფასების სტაბილიზაციას შეუწყობს ხელს.
ეკონომიკური პროცესების განვითარება მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული როგორც საერთაშორისო ბაზრების დინამიკაზე, ისე ქვეყნის შიდა ეკონომიკურ პოლიტიკასა და კონკურენტული გარემოს ხარისხზე. ამ ეტაპზე საცალო ქსელების მიერ განხორციელებული ფასდაკლებები ძირითადად დროებითი ზომის სახეს ატარებს, თუმცა ხელისუფლება და ბიზნესსექტორი პროცესის გაგრძელებაზე საუბრობენ.
წყაროები
- International Monetary Fund. Georgia: Selected Issues. Available from: IMF Georgia Reports
- National Statistics Office of Georgia (Geostat). Consumer Price Index Data. Available from: Geostat CPI მონაცემები
- Organisation for Economic Co-operation and Development. Competition and Food Inflation Reports. Available from: OECD Competition Studies
- European Commission. Measures to Address Food Prices in Europe. Available from: European Commission Economy and Finance
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. FAO Food Price Index. Available from: FAO Food Price Index
