ყავისა და ჩაის მოხმარებამ შესაძლოა მნიშვნელოვნად შეამციროს საკვებიდან რკინის შეწოვა. კვლევები აჩვენებს, რომ შავი ჩაი არა-ჰემური რკინის შეწოვას ზოგიერთ შემთხვევაში 94%-მდე ამცირებს, რადგან მასში არსებული პოლიფენოლური ნაერთები საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში რკინას უკავშირდება და მის აბსორბციას აფერხებს.
რადიოაქტიური რკინის გამოყენებით ჩატარებულმა კონტროლირებულმა კვლევებმა ამ ურთიერთქმედების ზუსტი ბიოქიმიური მექანიზმები დეტალურად აღწერა.
რკინის შეწოვის შემცირება სასმელების მიხედვით
პროცენტული შემცირება წყალთან შედარებით, სტანდარტული პურის კვება
წყარო: Hurrell და სხვ., ბრიტანული კვების ჟურნალი, 1999 | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალის სიახლეები
პოლიფენოლური კონცენტრაცია განსაზღვრავს რკინის ბლოკირების ეფექტს
Hurrell-ის და კოლეგების კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა ბრიტანულ კვების ჟურნალში, ტესტირებდა ამ ურთიერთქმედებას პირდაპირ რადიო-აქტიური რკინის გამოყენებით ზრდასრულ ადამიანებში. რკინის შეწოვა იზომებოდა ერითროციტებში რადიოაქტიური ტრასერების ინკორპორაციით.
კვლევამ აჩვენა, რომ 20-დან 50 მგ პოლიფენოლს შემცველმა სასმელებმა შეამცირეს რკინის შეწოვა 50-70%-ით. 100-დან 400 მგ მაღალ კონცენტრაციაზე შემცირება გაიზარდა 60-90%-მდე. ეს დოზაზე დამოკიდებული კავშირი ადასტურებს, რომ პოლიფენოლური შემცველობა, არა სასმელის ტიპი განსაზღვრავს რკინის ინჰიბირების სიდიდეს.
ექიმებისთვის, რომლებიც მართავენ რკინის ნაკლებობის მქონე პაციენტებს, ამ ურთიერთქმედების გაგება გადამწყვეტი ხდება თერაპიული შედეგების ოპტიმიზაციისთვის, როგორც ეს დეტალურადაა აღწერილი ჩვენს წამლისა და დანიშვნების განყოფილებაში.
გალოილური სტრუქტურა იდენტიფიცირდა როგორც მთავარი ინჰიბიტორი
პოლიფენოლ-რკინის ურთიერთქმედების მექანიზმი მაღალად სპეციფიკურია ქიმიური სტრუქტურისთვის, ვიდრე მთლიანი ფენოლური შემცველობისთვის. Brune-ს, Rossander-ისა და Hallberg-ის კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა ევროპულ კლინიკურ კვების ჟურნალში, დაადასტურა, რომ ტანინის მჟავა ინჰიბირებს რკინის შეწოვას დოზაზე დამოკიდებული ხერხით.
მათმა აღმოჩენებმა აჩვენა, რომ 5 მგ ტანინის მჟავამ შეამცირა შეწოვა 20%-ით, 25 მგ-მა 67%-ით, ხოლო 100 მგ-მა 88%-ით. გალის მჟავამ გამოიწვია ექვივალენტური ინჰიბირება გალოილური ჯგუფების მოლზე. პირიქით, კატეხინმა, რომელსაც აკლია გალოილური სტრუქტურა, არ აჩვენა ინჰიბირება არც ერთ ტესტირებულ კონცენტრაციაზე.
ვიტამინი C უზრუნველყოფს ეფექტურ წინააღმდეგობის სტრატეგიას
ვიტამინი C ეფექტურად ეწინააღმდეგება პოლიფენოლ-რკინის ბმას ფერიული რკინის (Fe³⁺) ფეროულ რკინად (Fe²⁺) აღდგენით. Hallberg-ისა და Hulthen-ის კვლევა ამერიკულ კლინიკურ კვების ჟურნალში აჩვენებდა, რომ 50 მგ ვიტამინი C-ს დამატებამ კვებაში მნიშვნელოვანი ინჰიბიტორებით გაზარდა არა-ჰემ რკინის შეწოვა 3-6-ჯერ.
ეს დამცავი ეფექტი პრაქტიკულ მითითებებს იძლევა ინდივიდებისთვის სამაგისტრო რკინის სტატუსით, მენსტრუაციასთან დაკავშირებული დანაკარგებით, ორსულობით ან მცენარეული დიეტით. უბრალო კვებითი მოდიფიკაციები, როგორიცაა ციტრუსის ხილის ან ვიტამინი C-ით მდიდარი ბოსტნეულის მოხმარება რკინის შემცველ კვებასთან ერთად, შეუძლია მნიშვნელოვნად გააუმჯობესოს რკინის ბიოხელმისაწვდომობა.
100–400 მგ პოლიფენოლის შემცველმა სასმელებმა კონტროლირებულ ადამიანურ კვლევებში არა-ჰემური რკინის შეწოვა 60–90%-ით შეამცირა. აღნიშნული შედეგები მიღებულია რადიოაქტიური რკინის ტრასერების გამოყენებით ჩატარებული კვლევების საფუძველზე.
— დოქტორი რიჩარდ ჰურელი, შვეიცარიის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (ბრიტანული კვების ჟურნალი, 1999)
მთავარი დასკვნები
- შავი ჩაი იწვევს ყველაზე ძლიერ რკინის ინჰიბირებას 79-94% შემცირებით კვებასთან მოხმარებისას
- 20-50 მგ პოლიფენოლური შემცველობა ამცირებს რკინის შეწოვას 50-70%-ით
- 50 მგ ვიტამინი C-ს დამატება შეუძლია გაზარდოს რკინის შეწოვა 3-6-ჯერ პოლიფენოლების არსებობის მიუხედავად
- ჰემ რკინა ხორცის წყაროებიდან რჩება დაუზიანებელი პოლიფენოლური ურთიერთქმედებისგან
ხშირად დასმული კითხვები
უნდა ავირიდოთ თუ არა ყავა და ჩაი რკინის დეფიციტის დროს?
ყავისა და ჩაის სრულად გამორიცხვა, როგორც წესი, საჭირო არ არის, თუმცა მნიშვნელოვანია მათი მიღების დრო. სპეციალისტები რეკომენდაციას უწევენ, რომ ეს სასმელები მიიღოთ კვებებს შორის და არა უშუალოდ რკინით მდიდარ საკვებთან ან რკინის დანამატებთან ერთად.
ამცირებს თუ არა რძის ან სხვა ცხოველური პროდუქტების დამატება რკინის შეწოვის შეფერხებას?
კვლევები აჩვენებს, რომ რძის ან სხვა ცხოველური პროდუქტების დამატება მნიშვნელოვნად არ ამცირებს პოლიფენოლების გავლენას რკინის შეწოვაზე. ჩაისა და ყავაში არსებული გალოილური ნაერთები აქტიურობას ინარჩუნებს და კვლავ აფერხებს არა-ჰემური რკინის აბსორბციას.
რომელი ტიპის რკინის დანამატებზე მოქმედებს პოლიფენოლები?
პოლიფენოლები ძირითადად არა-ჰემური რკინის ფორმებზე მოქმედებს, რადგან ისინი რკინას უკავშირდება და ნაწლავებიდან მის შეწოვას აფერხებს. ჰემური რკინის დანამატები, რომლებიც ნაკლებად გავრცელებულია, შედარებით დაცულია ამ ეფექტისგან მათი განსხვავებული ქიმიური სტრუქტურის გამო.
პოლიფენოლებსა და რკინის შეწოვას შორის ურთიერთქმედების უკეთ გაგება ექიმებსა და დიეტოლოგებს საშუალებას აძლევს უფრო ზუსტი რეკომენდაციები მისცენ პაციენტებს, განსაკუთრებით მათ, ვისაც რკინის დეფიციტის ან ანემიის რისკი აქვს. მიმდინარე კვლევები კიდევ უფრო აზუსტებს იმ კვებით სტრატეგიებს, რომლებიც რკინის ოპტიმალურ ათვისებას უწყობს ხელს.
წყარო: How Coffee and Tea Reduce Iron Absorption by Up to 94% Through Polyphenol Binding
