COVID-19-მა გაზარდა გულის შეტევისა და ინსულტის რისკი ინფექციის შემდეგ 3 წლის განმავლობაში
ახალი კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალში Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, აჩვენებს, რომ COVID-19-ით ინფიცირებულ ადამიანებში, სანამ ვაქცინები ხელმისაწვდომი იქნებოდა, გულის შეტევის, ინსულტის და სიკვდილის რისკი მნიშვნელოვნად გაიზარდა ინფიცირების შემდეგ სამ წელიწადში.
კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ადამიანები, რომელთაც აქვთ A, B ან AB სისხლის ჯგუფი, უფრო მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფებიან, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს COVID-19-ით გადარჩენილთა ხანგრძლივი ზრუნვისა და მონიტორინგის საჭიროებას.
ეს მიგნებები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ჯანმრთელობის სისტემებზე მთელ მსოფლიოში, რადგან მათ უწევთ გრძელვადიანი შედეგების მოგვარება (1,2,3).
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარემ, პროფესორმა გიორგი ფხაკაძემ ხაზი გაუსვა ამ მიგნებების მნიშვნელობას როგორც საქართველოს, ასევე ევროპის ჯანდაცვის სისტემებისთვის.
„ეს კვლევა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია COVID-19-ის გრძელვადიანი ზემოქმედების გასაგებად გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობაზე. როდესაც პანდემიის გადალახვაზე ვფიქრობთ, უნდა გავამახვილოთ ყურადღება იმ დამალულ კრიზისზე, რომელიც დაკავშირებულია პოსტ-COVID გულის და სისხლძარღვთა გართულებებთან. ისეთ ქვეყნებში, როგორიც საქართველოა, და ევროპის რეგიონში, სადაც ჯანდაცვის სისტემები უკვე გადატვირთულია, ეს კიდევ ერთ სირთულეს წარმოადგენს.“
კვლევის ძირითადი მიგნებები კვლევის ჯგუფმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ჯეიმს ჰილსერი (M.P.H., Ph.D. კანდიდატი), ანალიზი ჩაატარა UK Biobank-ის მონაცემებზე, რომელიც მოიცავს დიდ ბიომედიცინის მონაცემთა ბაზას.
კვლევაში მონაწილეობდა 10,000 ზრდასრული, რომლებსაც 2020 წლის 1 თებერვლიდან 31 დეკემბრამდე დადებითად ჰქონდათ გამოვლენილი COVID-19, სანამ ვაქცინები ხელმისაწვდომი იქნებოდა. აქედან 2,000 ადამიანი ჰოსპიტალიზებული იყო COVID-19-ის მძიმე შემთხვევების გამო. დამატებით, შედარებისთვის შეისწავლეს 200,000 ზრდასრული, რომლებსაც COVID-19-ის ისტორია არ ჰქონდათ (1).
ანალიზის შედეგებმა აჩვენა, რომ COVID-19-ით ინფიცირებულებს უფრო მეტი რისკი ჰქონდათ გულის შეტევისა, ინსულტისა და სიკვდილის ინფიცირების შემდეგ 3 წლის განმავლობაში. მათთვის, ვინც ჰოსპიტალიზებული იყო, ეს რისკი თითქმის ოთხჯერ მეტი იყო. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის, რომ ეს გაზრდილი რისკი შეინიშნებოდა იმ ადამიანებშიც კი, რომლებსაც წინასწარი გულის ან დიაბეტის დაავადებები არ ჰქონდათ (2).
პროფესორმა ფხაკაძემ დასძინა:
„განსაკუთრებით შემაშფოთებელია, რომ რისკი რჩება მაღალი სამი წლის განმავლობაში იმ ადამიანებისთვისაც, რომლებსაც ადრე არ ჰქონდათ გულის დაავადება. ეს გრძელვადიანი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გამოწვევაა, რომელსაც საქართველომ და ევროპის მეზობელმა ქვეყნებმა უნდა უპასუხონ. აუცილებელია ჯანდაცვის სისტემებმა გადაერთონ ხანგრძლივ ზრუნვაზე COVID-19-ით გადარჩენილებისათვის, განსაკუთრებით მათთვის, ვისაც ჰოსპიტალიზაცია დასჭირდა.“
სისხლის ტიპი და COVID-19-ის შემდგომი გართულებები კვლევამ ასევე გამოავლინა მნიშვნელოვანი კავშირი სისხლის ტიპსა და COVID-19-ის შემდგომ გულ-სისხლძარღვთა გართულებებს შორის. A, B ან AB სისხლის ჯგუფის მქონე პირები 65%-ით უფრო მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფებოდნენ გულის შეტევისა და ინსულტის გამო, ვიდრე O ჯგუფის მქონე ადამიანები. COVID-19-ის მძიმე შემთხვევებში ამ პირებს ყველაზე მაღალი რისკი ჰქონდათ (2).
დოქტორ სტენლი ჰაზენმა, კლივლენდის კლინიკის გულ-სისხლძარღვთა მეცნიერების დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა, აღნიშნა, რომ კვლევის შედეგებს გლობალური მნიშვნელობა აქვს:
„მთელ მსოფლიოში მილიარდზე მეტი ადამიანი უკვე დაინფიცირდა COVID-19-ით. ეს შედეგები გლობალური ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანი მიგნებაა, რაც შესაძლოა ახსნას გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების მატება მთელ მსოფლიოში.“(1)
პროფესორმა ფხაკაძემ აღნიშნა:
„სისხლის ტიპის და გულ-სისხლძარღვთა რისკის გლობალური კავშირი კვლევისთვის განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით საქართველოში, სადაც მოსახლეობის გენეტიკური კვლევები შეზღუდულია. ამ კავშირის უკეთ გაგება დაგვეხმარება ჯანდაცვის პოლიტიკის მიზნობრივად განვითარებაში, განსაკუთრებით მაღალი რისკის მქონე ჯგუფებისთვის.“
ჯანდაცვის სისტემების გრძელვადიანი შედეგები კვლევის შედეგები ხაზს უსვამს საჭიროებას, რომ ჯანდაცვის სისტემებმა უფრო გააზრებულად მართონ COVID-19-ის გადარჩენილები. COVID-19-ის გრძელვადიანი შედეგები არა მხოლოდ სუნთქვის სისტემას ეხება, არამედ გულის და სისხლძარღვთა სისტემაზეც. ეს გვთავაზობს, რომ აუცილებელია გრძელვადიანი ზრუნვის მოდელები, განსაკუთრებით იმ ადამიანებისთვის, ვინც ჰოსპიტალიზებულია ან აქვს სისხლის არ-O ჯგუფი (2).
კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების რისკი შეესაბამება სხვა ქრონიკულ პირობებს, როგორიცაა დიაბეტი ან პერიფერიული არტერიების დაავადება.
ეს გვთავაზობს, რომ COVID-19 შეიძლება ჩაითვალოს გულ-სისხლძარღვთა დაავადების ახალ რისკ-ფაქტორად, რაც გულისხმობს, რომ გადარჩენილებისთვის გულის დაავადების პრევენციული ღონისძიებები უნდა იყოს პრიორიტეტული (3).
პროფესორმა ფხაკაძემ ხაზი გაუსვა პრევენციული ღონისძიებების მნიშვნელობას:
„COVID-19-ის გრძელვადიანი გავლენა გულის და სისხლძარღვთა სისტემაზე ნიშნავს, რომ ჩვენ უნდა შევიტანოთ ცვლილებები ჯანდაცვის სისტემებში. საქართველომ და ევროპის ბევრმა ქვეყანამ უნდა მოახდინოს პრიორიტეტიზაცია COVID-19-ით გადარჩენილთა გულ-სისხლძარღვთა მონიტორინგისა და პრევენციული ზრუნვის. ამ საკითხების იგნორირება მომავალში მხოლოდ გაზრდის ჯანდაცვის ტვირთს.“
შედეგები საქართველოსა და ევროპისთვის
პროფესორმა ფხაკაძემ აღნიშნა, რომ კვლევის შედეგები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოსა და ევროპის რეგიონებისთვის.
„ჩვენ ვხედავთ COVID-19-ის გრძელვადიან შედეგებს და ისინი საკმაოდ მძიმეა. საქართველოში, სადაც ბევრი ადამიანი დაინფიცირდა ვაქცინების ხელმისაწვდომობამდე, გრძელვადიანი გულ-სისხლძარღვთა რისკები სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს. ჩვენ გვჭირდება ყოვლისმომცველი სტრატეგია, რომელიც მოიცავს COVID-19-ით გადარჩენილთა მონიტორინგს და რეგულარულად ჩატარებულ გულ-სისხლძარღვთა გამოკვლევებს.“
„ეს კვლევა ასევე დიდი მნიშვნელობისაა ევროპის ჯანდაცვის სისტემებისთვის. მთავრობებმა და ჯანდაცვის პროვაიდერებმა უნდა აღიარონ, რომ პანდემიის შედეგები ჯერ კიდევ არ დასრულებულა. გრძელვადიანი ზრუნვა, განსაკუთრებით მაღალი რისკის ჯგუფებისთვის, უნდა იყოს ჯანდაცვის ეროვნული სტრატეგიების ნაწილი.“
შეზღუდვები და შემდგომი კვლევები მიუხედავად კვლევის მნიშვნელოვანი შედეგებისა, მას ჰქონდა გარკვეული შეზღუდვები. მონაცემები ემყარებოდა იმ პაციენტებს, რომლებიც დაინფიცირდნენ COVID-19-ის ორიგინალური შტამით ვაქცინების ხელმისაწვდომობამდე, რაც ბადებს კითხვებს, თუ როგორ იმოქმედებს ეს მიგნებები შემდგომი ვაქცინაციებისა და ვირუსის ვარიაციების შემთხვევაში.
გარდა ამისა, UK Biobank-ის მონაწილეთა უმრავლესობა იყო თეთრკანიანი, ამიტომ აუცილებელია შემდგომი კვლევები სხვა ეთნიკური ჯგუფების შედეგების დასადგენად (1).
UK Biobank-ის კვლევამ აჩვენა, რომ COVID-19-ის გადარჩენილებს აქვთ უფრო მაღალი რისკი გულის შეტევის, ინსულტის და სიკვდილის 3 წლის განმავლობაში ინფიცირების შემდეგ, განსაკუთრებით მათ, ვისაც აქვთ არ-O სისხლის ჯგუფი ან ჰოსპიტალიზაცია დასჭირდათ. ეს კვლევის შედეგები ხაზს უსვამს გრძელვადიანი ზრუნვისა და მონიტორინგ ის მნიშვნელობას COVID-19-ის გადარჩენილთათვის, რათა მომავალში
თავიდან ავიცილოთ გართულებები.
პროფესორმა გიორგი ფხაკაძემ დაასკვნა:
„ეს მონაცემები უნდა გახდეს გამაფრთხილებელი სიგნალი მთავრობებისა და ჯანდაცვის პროვაიდერებისთვის. COVID-19-ის გრძელვადიანი ეფექტები გულის ჯანმრთელობაზე სერიოზულია და მათი მოსაგვარებლად დაუყოვნებლივ მოქმედებაა საჭირო. საქართველოში და ევროპაში, ჩვენ მზად უნდა ვიყოთ COVID-19-ით გადარჩენილების გრძელვადიანი ზრუნვისთვის, რათა მათ ჰქონდეთ მხარდაჭერა და მონიტორინგი, რომელიც აუცილებელია ახალი კრიზისების თავიდან აცილებისთვის.“
ლიტერატურა:
1. Hilser J, Hazen S, Allayee H, et al. COVID-19 infection appeared to increase risk of heart attack & stroke up to 3 years later. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 2024. ხელმისაწვდომია: https://newsroom.heart.org/news/covid-19-infection-appeared-to-increase-risk-of-heart-attack-stroke-up-to-3-years-later
2. American Heart Association. COVID-19 infection appeared to increase risk of heart attack & stroke up to 3 years later. 2024. ხელმისაწვდომია: https://newsroom.heart.org/news/covid-19-infection-appeared-to-increase-risk-of-heart-attack-stroke-up-to-3-years-later
3. Hazen S, Hilser J, Das S, et al. Heart disease risk linked to COVID-19 infection, blood types, long-term cardiovascular effects. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 2024.
