საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის მიერ გამოქვეყნებულ მიმოხილვაში აღნიშნულია, რომ თერთმეტი ქვეყნის „ერთიანი ჯანმრთელობის“ შესაძლებლობები სხვადასხვა სფეროში განსხვავებულია. სურსათის უვნებლობა ყველაზე სუსტი რგოლია, მხოლოდ ორმოცდაათი ოთხი და ნახევარი პროცენტით შეფასებული. საქართველოს გარე შეფასება კი ყველა სფეროში თვითშეფასებაზე ერთი დონით დაბალია. მიმოხილვა ხაზს უსვამს, რომ საქართველოს ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ეროვნული სამოქმედო გეგმა აუცილებელია, რათა გაუმჯობესდეს ბიოუსაფრთხოების და ლაბორატორიული შესაძლებლობები. პრაქტიკული takeaway არის, რომ საქართველოს უნდა მიიღოს კონკრეტული ნაბიჯები, რათა გააძლიეროს ჯანმრთელობის უსაფრთხოების სისტემა და გაუმჯობესდეს სურსათის უვნებლობის დონე.
ფონის ფოტო: პირუტყვი შემოდგომის ფერდობზე — Orhan Pergel / Pexels (Pexels License)
ჯანმრთელობის შესწორებული საერთაშორისო წესების ძალაში შესვლიდან თოთხმეტი თვის შემდეგ საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტმა გამოაქვეყნა რეგიონული მიმოხილვა იმ „ერთიანი ჯანმრთელობის“ შესაძლებლობებზე, რომლებსაც კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვის თერთმეტი ქვეყანა ჯანმო-ს ყოველწლიურად ატყობინებს. 2023 წლის თვითშეფასების რაუნდში თერთმეტი ქვეყნის საშუალო ქულა იყო 63,6% ზოონოზურ დაავადებებში, 54,5% სურსათის უვნებლობაში და 71,3% ლაბორატორიულ შესაძლებლობებში. საქართველომ თავისი ლაბორატორიული შესაძლებლობა 96%-ით შეაფასა; ჯანმო-ს ხელმძღვანელობით 2024 წლის აპრილში თბილისში ჩატარებულმა გარე შეფასებამ იგივე ფუნქციები 70%-ის ექვივალენტად შეაფასა, ქვეყნის ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის სისტემა კი — 40%-ად.
რას აჩვენებს მიმოხილვა
მიმოხილვა — თვითშეფასება: რა შეატყობინა თერთმეტმა ქვეყანამ ჯანმო-ს ზოონოზებზე, სურსათის უვნებლობასა და ლაბორატორიებზე — და რა აღმოაჩინა საქართველოს გარე შეფასებამ — PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის უახლესი ნაშრომია. ის კითხულობს IHR-ის წევრი სახელმწიფოს თვითშეფასების ყოველწლიური ანგარიშის (SPAR) 2021–2023 წლების ქულებს, რომლებიც ჯანმო-ს გლობალური ჯანმრთელობის ობსერვატორიაშია გამოქვეყნებული, 2024 წლის საშუალო ქულებს ჯანმო-ს ჯანმრთელობის უსაფრთხოებისა და საგანგებო მზადყოფნის სტრატეგიული პარტნიორობის პორტალიდან და საქართველოს 90-გვერდიან ერთობლივ გარე შეფასებას, რომელიც ჯანმო-მ 2025 წლის იანვარში გამოაქვეყნა.
- ზოონოზები: პლატო. აზერბაიჯანი, საქართველო, ტაჯიკეთი და თურქმენეთი ზოონოზებზე „ერთიანი ჯანმრთელობის“ თანამშრომლობაში 5-დან მეოთხე დონეს ატყობინებენ; არცერთი ქვეყანა არ ატყობინებს მეხუთეს; სომხეთი და ყირგიზეთი მეორე დონეს ატყობინებენ. სომხეთის ქულა 2022 წლის 100%-დან 2023 წელს 40%-მდე დაეცა.
- სურსათის უვნებლობა: ყველაზე სუსტი რგოლი. 54,5%-იანი რეგიონული საშუალო სამი „ერთიანი ჯანმრთელობის“ შესაძლებლობიდან ყველაზე დაბალია. თურქეთი პირველ დონეს ატყობინებს, ოთხი ქვეყანა — სომხეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი და უზბეკეთი — მეორეს, რაც ნიშნავს, რომ INFOSAN-ის საგანგებო საკონტაქტო პუნქტი ჯერ IHR-ის საკონტაქტო პუნქტთან და ყველა შესაბამის სექტორთან დაკავშირებული არ არის.
- საქართველო: თვითშეფასება გარე ქულის პირისპირ. SPAR 2023-მა ზოონოზები 80%-ზე, სურსათის უვნებლობა 60%-ზე და ლაბორატორია 96%-ზე დააყენა. 2024 წლის აპრილის JEE-მ ზოონოზების ინდიკატორები 3, 3 და 3 ქულით შეაფასა; სურსათის უვნებლობა — 3 და 2; ლაბორატორია — 3, 3, 4 და 4; ბიოუსაფრთხოება და ბიოდაცვა — 2 და 2, ყველა 5-დან. ჯანმრთელობის უსაფრთხოების სტრატეგიული დაგეგმვა 1 ქულით შეფასდა, რადგან საქართველოს ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ეროვნული სამოქმედო გეგმა ჯერ არ მიუღია.
- 2024 წლის საშუალოები. IHR-ის 15-ივე შესაძლებლობაში თერთმეტმა ქვეყანამ 2024 წელს საშუალოდ 66,7% მიიღო — ყირგიზეთის 49%-დან თურქმენეთის 81%-მდე; საქართველო 60%-ზეა.
„თვითშეფასება ერთ რამეში გულწრფელია: ამ რეგიონმა კომისიები ააშენა, მაგრამ ჯერ არ გაუწვრთნია“, — განაცხადა PHIG-ის თავმჯდომარემ პროფ. გიორგი ფხაკაძემ. „საქართველოს გარე შეფასებამ „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ყველა სფეროში თვითშეფასებაზე ერთი დონით ნაკლები აღმოაჩინა, და ბიოუსაფრთხოების კადრების ხარვეზი, რომელსაც ლაბორატორიული საშუალო მთლიანად ფარავს. წამალი უკეთესი ფორმა კი არა, ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ეროვნული სამოქმედო გეგმაა კონკრეტული პასუხისმგებლებითა და ვადებით.“
წაიკითხეთ მიმოხილვა ქართულად (sheniekimi.ge) → ინგლისური ვერსია (GMJ News)
რას სთავაზობს PHIG
მიმოხილვა თერთმეტივე ქვეყანას მოუწოდებს, 2025 წლის SPAR თითოეული დონის უკან მდგარი მტკიცებულებით წარადგინოს, რათა 40- და 60-ქულიანი წლიური რყევები გაქრეს; სურსათის უვნებლობის პირველ ან მეორე დონეზე მყოფ ხუთ ქვეყანას — INFOSAN-ის საგანგებო საკონტაქტო პუნქტი IHR-ის ეროვნულ საკონტაქტო პუნქტთან და ვეტერინარულ, სოფლის მეურნეობისა და ვაჭრობის ორგანოებთან დააკავშიროს და ერთი ერთობლივი სურსათის უვნებლობის სიმულაციური წვრთნა ჩაატაროს; საქართველოს კი — მიიღოს ჯანმრთელობის უსაფრთხოების ეროვნული სამოქმედო გეგმა, რომელიც ლაბორატორიულ სიტუაციურ ანალიზს, ბიოუსაფრთხოების კადრებსა და ანტიმიკრობული მოხმარების მონიტორინგს კონკრეტულ დაწესებულებებს ვადებით დაავალებს. PHIG-ის ზოონოზების, სურსათის უვნებლობისა და ბიოუსაფრთხოებისა და ბიოდაცვის თემატური გვერდები ამ შესაძლებლობებს თერთმეტივე ქვეყნისთვის ადევნებს თვალს, საქართველოს ქვეყნის პროფილზე კი SPAR-ისა და JEE-ის ქულები გვერდიგვერდ განთავსდება ახალი რაუნდების გამოქვეყნებისთანავე.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი ოფიციალური ურთიერთობების დამყარების გზაზე ჯანმო-ს საქართველოს ოფისთან კონტაქტშია. შესწორებები მისაღებია მისამართზე info@accreditation.ge და ქვეყნდება ახალ ვერსიებად PHIG-ის პოლიტიკის ჩარჩოს 53-ე პოლიტიკის (გამჭვირვალობა და საჯარო გამჟღავნება) შესაბამისად. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.
„ერთიანი ჯანმრთელობის“ ცოდნის ჰაბი → მონაცემთა წყაროები
წყარო: https://publichealth.ge/phig-ihr-spar-ertiani-janmrteloba-tertmeti-kveyana-sakartvelo-jee/
