ICD-11: MD91 | SNOMED CT: 422400008 | სპეციალობა: გასტროენტეროლოგი, თერაპევტი
განმარტება
ღებინება (Vomiting / Emesis) – კუჭის შინაარსის ძალდატანებითი გამოყოფაა პირის ღრუს მეშვეობით. ორგანიზმის დამცავი მექანიზმია სახიფათო ნივთიერებების გამოსადევნებლად. ხშირად გულისრევა წინ უსწრებს ღებინებას. ჩვილებში და ხანდაზმულებში ღებინება სწრაფ დეჰიდრატაციას იწვევს.
გავრცელება
ღებინება ამბულატორიული ვიზიტების ხშირი მიზეზია. ქიმიოთერაპიის შემდეგ ღებინება ონკოლოგიური პაციენტების ყველაზე მძიმე გვერდითი ეფექტია (Roila et al., 2010). ორსულ ქალთა 70-80 პროცენტს I ტრიმესტრში ღებინება ეწუხება.
მიზეზები
გასტროენტერიტი – ვირუსული (Norovirus, Rotavirus) ან ბაქტერიული ინფექცია. ხშირად ახლავს დიარეა, ტემპერატურა, მუცლის ტკივილი. თვითლიმიტირებადია 1-3 დღეში.
კვებით განპირობებული ინტოქსიკაცია – დაბინძურებული საკვებით გამოწვეული ღებინება ჭამიდან 1-6 საათში ჩნდება. Staphylococcus aureus, Bacillus cereus – ყველაზე ხშირი გამომწვევები.
მედიკამენტები – ოპიოიდები, ქიმიოთერაპია, NSAIDs, ანტიბიოტიკები – ყველა ღებინებას შეიძლება იწვევდეს. ექიმთან – დოზის ან პრეპარატის კორექცია.
ორსულობა – პირველი ტრიმესტრის ღებინება ჰორმონ hCG-თან კავშირშია. Hyperemesis gravidarum – მძიმე ფორმა, ჰოსპიტალიზაცია შეიძლება.
მიგრენი – ძლიერ მიგრენულ შეტევას ხშირად ახლავს ღებინება. ანტიემეტიკი და ანალგეტიკი ერთდროულად – ეფექტიანი.
ინტრაკრანიული ჰიპერტენზია – თავის ტვინის სიმსივნე, ჰიდროცეფალია – დილის ღებინება ამ პათოლოგიების ნიშანია. სპეციფიური ნიშანი: ღებინება გულისრევის გარეშე.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- სისხლიანი ღებინება – კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა – 112
- ღებინება და ძლიერი თავის ტკივილი და კისრის სიხისტე – მენინგიტი – 112
- ღებინება და ძლიერი მუცლის ტკივილი – მწვავე მუცელი – სასწრაფო
- ჩვილის ღებინება – ძლიერი სხივისებური – პილოროსტენოზი – სასწრაფო
- ღებინება 24 საათის განმავლობაში სითხის შეუძლებლობით – დეჰიდრატაცია – სასწრაფო
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ღებინების შემდეგ რა ვჭამო?
პ: ჯერ 30-60 წუთი დავიცდოთ. შემდეგ პატარა ყლუპებით ცივი ან ოთახის ტემპერატურის წყალი. ელექტროლიტური ხსნარი. BRAT დიეტა – ბანანი, ბრინჯი, ვაშლის პიურე, თეთრი პური.
კ: ანტიემეტიკი სახლში მაქვს – შეიძლება ვიყენო?
პ: მეტოქლოპრამიდი (Cerucal) ან დომპერიდონი (Motilium) ეფექტიანია. ექიმის დანიშნულების გარეშე 1-2 დღე. 2 დღეზე მეტი ღებინება ან სხვა სიმპტომები – ექიმი.
კ: ბავშვმა იღება – მივიდე სასწრაფოში?
პ: დეჰიდრატაციის ნიშნები – პირის სიმშრალე, ცრემლების არარსებობა, ბნელი შარდი, ლეთარგია – სასწრაფო. 2 წლამდე ბავშვი, რომელიც 6 საათია სითხეს ვერ ინარჩუნებს – სასწრაფო.
კ: ღებინება მოგზაურობის შემდეგ დაიწყო – ეს ინფექციაა?
პ: სავარაუდოდ მოგზაურის დიარეა ან კვებით განპირობებული ინტოქსიკაცია. თუ ტემპერატურა 38.5-ს ზემოთ ან სისხლი განავალში ან სიმპტომები 7 დღეს გასცდა – ექიმი.
კ: ღებინება ჭამის შემდეგ ყოველ დღე – ეს ნორმალურია?
პ: არა. ყოველდღიური ღებინება, განსაკუთრებით ჭამის შემდეგ, კუჭის პათოლოგიის ან ფსიქოლოგიური მიზეზის ნიშანი შეიძლება იყოს. გასტროენტეროლოგის კონსულტაცია სავალდებულოა.
კ: ბავშვი ღებავს და ძილი სჭირდება – ვაძინო?
პ: ღებინების შემდეგ 30 წუთი განსვენება ნებადართულია. ძილი ჩვეულ სტადიებზე შეიძლება, თუ ბავშვი ნორმალური იყო. სასწრაფო: ლეთარგია, პირის სიმშრალე, ცრემლის არარსებობა, ბნელი შარდი – დეჰიდრატაცია. 2 წლამდე ბავშვი 6 საათი ვერ ინარჩუნებს სითხეს – ექიმი.
წყაროები
- Roila F, et al. Antiemetic prophylaxis for chemotherapy. Ann Oncol. 2010;21(Suppl 5):v232-v243.
- NICE. Nausea and vomiting in adults. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2023.
- American College of Gastroenterology. Management of Nausea and Vomiting. 2020.
- Quigley EM, et al. AGA technical review on nausea and vomiting. Gastroenterology. 2001;120(1):263-286.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
