ICD-11: CA22 | SNOMED CT: 267102003 | სპეციალობა: ოტო-რინო-ლარინგოლოგი, ინფექციონისტი, ბავშვთა ექიმი
განმარტება
ყელის ტკივილი (Sore Throat / Pharyngitis) – ყელის ანთება, ყველაზე ხშირად ვირუსული ან ბაქტერიული ეტიოლოგიის. ამერიკაში ყოველ წელ 200 მილიონი კლინიკური ვიზიტის მიზეზია (Wolfe, Lancet, 2009). A ჯგუფის ბეტა-ჰემოლიზური სტრეპტოკოკი (GABHS) ყელის ტკივილის 15-30 პროცენტის ბაქტერიული ეტიოლოგიის მიზეზია ზრდასრულებში, ბავშვებში – 37 პროცენტი (Shulman, 2012).
გავრცელება
ყელის ტკივილი ამბულატორიული ვიზიტების ყველაზე ხშირი მიზეზია. GABHS ბავშვებში 15-37 პროცენტს, ზრდასრულებში 5-15 პროცენტს ეხება. ინფექციური მონონუკლეოზი (EBV) ახალგაზრდებში – 15-24 ასაკობრივ ჯგუფში – ყველაზე ხშირია (Cohen, 2011).
მიზეზები
ვირუსული ფარინგიტი – შემთხვევათა 70-85 პროცენტი. Rhinovirus, Adenovirus, EBV, Influenza. ცხელება ნაკლებია, ცხვირის გამოდინება ახლავს. ანტიბიოტიკი არ მუშაობს.
GABHS სტრეპტოკოკი – 15-30 პროცენტი. ცხელება, ამიგდალების ნადები, კისრის ლიმფური კვანძების გადიდება. Centor სკორი 3-ზე მეტი – ნაცხი ან სწრაფი ანტიგენური ტესტი (IDSA, 2012). ანტიბიოტიკი – პენიცილინი ან ამოქსიცილინი.
ინფექციური მონონუკლეოზი (EBV) – ყელის ტკივილი, ლიმფური კვანძების გადიდება, სისუსტე, ელენთის გადიდება. Monospot ტესტი ან VCA IgM – სავალდებულო. ამოქსიცილინი კატეგორიულად კრძალება – გამონაყარი გამოიწვევს.
ეპიგლოტიტი – ცხელება, ყლაპვის ძლიერი გაძნელება, ნერწყვი არ ყლაპება. Haemophilus influenzae type b. სასწრაფო მდგომარეობა – სასუნთქი გზების ობსტრუქცია.
ფარინგოტონსილური აბსცესი – ცალმხრივი შეშუპება, ხმის ცვლილება, ყბის ოდნავ დახრა. ქირურგიული დრენაჟი – სავალდებულო.
GERD – მჟავა სითხე ყელს აღიზიანებს. ყელის ტკივილი დილით, ხმის სიმხეობა.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ყელის ტკივილი და სუნთქვის გაძნელება ერთდროულად – ეპიგლოტიტი – 112
- ყელის ტკივილი და ყბის გაღება შეუძლებლობა – პერიტონსილარული აბსცესი – ხელოვანი
- ყელის ტკივილი 14 დღეზე მეტ ხანს – ქვემწვავე ან ქრონიკული პათოლოგია გამოსარიცხია
- ყელის ტკივილი და კისრის სიხისტე – მენინგიტი გამოსარიცხია – სასწრაფო
- ბავშვი 2 წლამდე – ნებისმიერი ყელის ტკივილი – ბავშვთა ექიმი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ყველა ყელის ტკივილზე ანტიბიოტიკი ხომ არ ვიყენო?
პ: არა. ყელის ტკივილის 70-85 პროცენტი ვირუსულია. ანტიბიოტიკი ვირუსს არ მუშაობს. Centor სკორი ან სწრაფი სტრეპტო-ტესტი ეხმარება ექიმს ბაქტერიული ეტიოლოგიის დადგენაში.
კ: ყელი 3 დღეა მტკივა – ექიმთან მივიდე?
პ: 3 დღე ვირუსური ფარინგიტისთვის ნორმაა. ანალგეტიკი (პარაცეტამოლი, იბუფროფენი), ცივი ან თბილი სასმელი. 5-7 დღის შემდეგ გაუმჯობესება არ არის, ან ცხელება 38.5-ს ზემოთ – ექიმი.
კ: ბავშვს ყელი ტკივა და ნადები უჩნდება – ეს სტრეპტოკოკია?
პ: ამიგდალებზე ნადები სტრეპტოკოკის საეჭვო ნიშანია, მაგრამ მხოლოდ ნაცხი ადასტურებს. ნადები ასევე EBV-ს დროს ჩნდება. ბავშვთა ექიმი – სავალდებულო.
კ: ანტიბიოტიკი ვიყენო და EBV-ით ვარ დაავადებული – ეს სახიფათოა?
პ: ამოქსიცილინი ან ამპიცილინი EBV (მონონუკლეოზის) დროს 90-100 პროცენტ შემთხვევაში გამონაყარს (maculopapular rash) იწვევს. ეს ყოველთვის უნდა გახსოვდეს – EBV-ის ეჭვის დროს ამინოპენიცილინები კრძალება.
კ: ყელის ქრონიკული ტკივილი – ეს GERD-ია?
პ: კუჭ-საყლაპავის რეფლუქსი ყელის ქრონიკული გაღიზიანების ხშირი მიზეზია. სიმპტომები: ხმის სიმხეობა, ყელის წვა, ხველა დილით. PPI (ომეპრაზოლი) – საცდელი მკურნალობა ექიმის დანიშნულებით.
კ: სტრეპ-ტესტი სახლში ზუსტია?
პ: სახლის სტრეპ-ტესტი 70-80 პროცენტ სენსიტიურია, 95 პროცენტ სპეციფიკა. მაღალი Centor სკორი (ცხელება + ნადები + ლიმფ. კვ. გადიდება, ხველის გარეშე) + უარყოფითი სახლის ტესტი – ლაბ. ნაცხი სავალდებულოა. IDSA გაიდლაინი – ნაცხი ოქროს სტანდარტია.
წყაროები
- Shulman ST, et al. Clinical practice guideline for the diagnosis and management of group A streptococcal pharyngitis. Clin Infect Dis. 2012;55(10):e86-e102.
- NICE. Sore throat (acute): antimicrobial prescribing. NG84. London: NICE, 2018.
- Cohen JI. Epstein-Barr virus infection. NEJM. 2000;343(7):481-492.
- Centor RM. Expand the pharyngitis paradigm for adolescents and young adults. Ann Intern Med. 2009;151(11):812-815.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
