ICD-11: MG22 | SNOMED CT: 84229001 | სპეციალობა: ენდოკრინოლოგი, ჰემატოლოგი, ნევროლოგი
განმარტება
სისუსტე და დაღლილობა (Weakness / Fatigue) – ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი და ამავდროულად ყველაზე არასპეციფიური სიმპტომია. სისუსტე ობიექტურია – კუნთების უუნარობა, დაღლილობა სუბიექტურია – ენერგიის ნაკლებობის შეგრძნება. ორივე შეიძლება სერიოზული ორგანული პათოლოგიის ნიშანი იყოს.
გავრცელება
ქრონიკული დაღლილობის სინდრომი მოსახლეობის 0.2-0.4 პროცენტს ეხება (Afari, 2003). ანემია 2 მილიარდ ადამიანს, ძირითადად ქალებსა და ბავშვებს, ეხება (WHO). შაქრიანი დიაბეტი – დაღლილობის ხშირი, ხშირად გამოვლენილი მიზეზი.
მიზეზები
ანემია – ჰემოგლობინი ნორმაზე დაბლაა. ფერმკრთალი, ქოშინი, გულის ძგერა. CBC – პირველი ანალიზი. რკინა, B12, ფოლიუმის მჟავა – ხშირი მიზეზები.
ჰიპოთირეოზი – ფარისებური ჯირკვლის ჰიპოფუნქცია. სიმძიმე, სიხოხვა, ფაღარათი, ხმის სიმხეობა. TSH – სავალდებულო ანალიზი.
შაქრიანი დიაბეტი – ჰიპერგლიკემია ორგანიზმს ენერგიის გამოყენებიდან ართმევს. სისუსტე, ხშირი შარდვა, წყურვილი. სისხლის გლუკოზა – სავალდებულო.
ქრონიკული დაღლილობის სინდრომი (CFS/ME) – ორგანული მიზეზების გამორიცხვის შემდეგ. ვარჯიშის შემდეგ გამძიმება – ტიპიური. COVID-19 – Long COVID-ის ფარგლებში.
გულის უკმარისობა – გულის ფუნქციის დაქვეითება. ქოშინი, ფეხების შეშუპება, დაღლილობა. BNP, ეკო – სავალდებულო.
ნევროლოგიური დაავადებები – მრავლობითი სკლეროზი, პარკინსონი – სისუსტე. ნევროლოგი – სავალდებულო.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- სისუსტე სახის გაუსადარებით ან მეტყველების დარღვევით – ინსულტი – 112
- სისუსტე სუნთქვის გაძნელებით – 112
- ქვემო კიდურების სისუსტე ზურგის ტკივილით – Cauda equina – 112
- სწრაფად პროგრესული სისუსტე – Guillain-Barre სინდრომი – სასწრაფო
- სისუსტე + წონის კლება + ღამის ოფლიანობა – ონკოლოგია ან ტუბერკულოზი გამოსარიცხია
ხშირად დასმული კითხვები
კ: ქრონიკული დაღლილობა – ეს ფსიქოლოგიაა?
პ: ქრონიკული დაღლილობა ხშირად ორგანული მიზეზი. TSH, CBC, სისხლის გლუკოზა, ვიტამინი D, B12 – სავალდებულო. ორგანული მიზეზების გამორიცხვის შემდეგ ფსიქოლოგიური ფაქტორები განიხილება.
კ: ვიტამინი D-ს ნაკლებობა სისუსტეს იწვევს?
პ: ვიტამინი D-ს ნაკლებობა დაღლილობის, სისუსტის და ტკივილის ხშირი მიზეზია. საქართველოში გამოვლენის სიხშირე მაღალია. 25-OH ვიტამინი D – სავალდებულო სკრინინგი.
კ: ანემია ყოველ ქალს ეხება?
პ: რკინის დეფიციტური ანემია ქალებში ყველაზე ხშირია – განსაკუთრებით რეპროდუქციული ასაკის ქალებში. მენსტრუაციის სიმძიმე – მთავარი ფაქტორი. CBC და ფერიტინი – ყოველ წლიური სკრინინგი.
კ: COVID-19-ის შემდეგ სისუსტე – Long COVID?
პ: Long COVID-ის ფარგლებში ქრონიკული დაღლილობა ყველაზე ხშირი სიმპტომია – 45 პროცენტი. Post-exertional malaise – ვარჯიშის შემდეგ გამძიმება – პათოგნომონური. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
კ: დაღლილობის სამკურნალო ‘ენერგეტიკული’ სასმელები ეხმარება?
პ: ენერგეტიკული სასმელები დაღლილობის მიზეზს არ მართავს – მხოლოდ სიმპტომს ანიღბავს. ქოფეინი ასტიმულირებს, შემდეგ უარეს ხდის. ქრონიკული დაღლილობის სამკურნალოდ ოργανული მიზეზი უნდა გამოვლინდეს.
კ: ვიტ. D – ამ. ენ.?
პ: ვ.D ნ. (25-OH
წყაროები
- Afari N, Buchwald D. Chronic fatigue syndrome: a review. Am J Psychiatry. 2003;160(2):221-236.
- WHO. The global prevalence of anaemia in 2011. Geneva: WHO, 2015.
- NICE. Hypothyroidism. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2022.
- Komaroff AL. ME/CFS and Long COVID share similar symptoms. PNAS. 2021;118(44).
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ ექიმს.
