GMJ რედაქცია — რედაქციული | პროფესიული უსაფრთხოების და ჯანმრთელობის სერია
მათი დაცვა, ვინც ჩვენ გვიცავს: ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოება საქართველოს სტრატეგიულ პრიორიტეტად უნდა იქცეს
ყველა ჯანდაცვის სისტემის ცენტრში ერთი მნიშვნელოვანი პარადოქსი არსებობს. ჩვენ ველით, რომ საავადმყოფოები და კლინიკები უსაფრთხო სივრცეები იყოს, და ისინი მართლაც ასეთია — პაციენტებისთვის. თუმცა, ამავე დროს, ეს დაწესებულებები სამუშაო გარემოა, რომელიც ხშირად მნიშვნელოვან პროფესიულ რისკებთან არის დაკავშირებული. ადამიანები, რომლებიც ყოველდღიურად ზრუნავენ სხვების ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების დაცვაზე, თავად ექვემდებარებიან ინფექციების, ტრავმების, ქიმიური და რადიაციული ზემოქმედების, პროფესიული გადაწვისა და ძალადობის რისკს.
კოვიდ-19-ის პანდემიას ეს პრობლემები არ შეუქმნია, მაგრამ მათზე საზოგადოების ყურადღება მკვეთრად გაამახვილა. პანდემიის პირველ 18 თვეში მსოფლიოში დაახლოებით 115 500 ჯანდაცვისა და ზრუნვის სფეროს თანამშრომელი გარდაიცვალა კოვიდ-19-ით. იმავე პერიოდში მსოფლიოს ჯანდაცვის დაწესებულებების მესამედზე მეტში უშუალოდ პაციენტების მოვლის ადგილას ხელების ჰიგიენისთვის აუცილებელი პირობები არ არსებობდა. ექვსიდან ერთზე ნაკლებ ქვეყანას ჰქონდა ეროვნული პოლიტიკა, რომელიც ჯანდაცვის სექტორში უსაფრთხო და ჯანსაღ სამუშაო გარემოს უზრუნველყოფას ეხებოდა.
ეს მონაცემები მხოლოდ ინფექციური დაავადების სტატისტიკა არ არის. ისინი ნათლად აჩვენებს, რამდენად დაუფასებელი და ნაკლებად დაცული იყო მრავალი ქვეყნის ჯანდაცვის სამუშაო ძალა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი გაკვეთილი, რომელიც ამ გამოცდილებიდან მივიღეთ, მარტივია: პაციენტის უსაფრთხოება შეუძლებელია ჯანდაცვის მუშაკის უსაფრთხოების გარეშე.
ინფიცირებული, გადაღლილი, ტრავმირებული ან ემოციურად გამოფიტული ექიმი, ექთანი თუ სხვა სამედიცინო თანამშრომელი ვერ უზრუნველყოფს ისეთივე ხარისხის მომსახურებას, როგორსაც დაცული და ჯანმრთელი პროფესიონალი. შესაბამისად, ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოება არ არის მხოლოდ კეთილდღეობის საკითხი — ის პირდაპირ უკავშირდება სამედიცინო მომსახურების ხარისხს, პაციენტის უსაფრთხოებასა და ჯანდაცვის სისტემის ეფექტიანობას.
მსოფლიომ პროფესიული უსაფრთხოების მიმართ დამოკიდებულება შეცვალა
ბოლო წლებში საერთაშორისო დონეზე მნიშვნელოვნად შეიცვალა მიდგომა პროფესიული ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების მიმართ.
2022 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციამ (ILO) უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემო შრომითი უფლებების ფუნდამენტურ კატეგორიაში გადაიყვანა. ეს იმას ნიშნავს, რომ უსაფრთხო სამუშაო პირობები დღეს უკვე ისეთივე ფუნდამენტურ უფლებად მიიჩნევა, როგორც იძულებითი შრომის ან ბავშვთა შრომისგან დაცვა.
ამ ცვლილებას თან ახლავს სხვა მნიშვნელოვანი საერთაშორისო ჩარჩოებიც:
- პროფესიული ჯანმრთელობის მომსახურებების განვითარების შესახებ კონვენცია №161;
- ძალადობისა და შევიწროების წინააღმდეგ მიმართული კონვენცია №190;
- WHO–ILO-ს ერთობლივი პროგრამა „ზრუნვა მათზე, ვინც ზრუნავს“;
- ჯანმრთელობის ადამიანური რესურსების გლობალური სტრატეგია.
ყველა ამ დოკუმენტის მთავარი გზავნილი ერთია: პროფესიული უსაფრთხოება რეაგირების ნაცვლად პრევენციაზე უნდა იყოს დაფუძნებული.
საქართველომ მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგა
საქართველოს მიერ ბოლო ათწლეულში განხორციელებული რეფორმები მნიშვნელოვანი წინსვლაა.
ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმების შემდეგ:
- აღდგა შრომის ინსპექციის ფუნქცია;
- 2018 წელს მიღებულ იქნა შრომის უსაფრთხოების შესახებ კანონი;
- 2019 წლიდან კანონის მოქმედება ეკონომიკის ყველა სექტორზე გავრცელდა;
- 2020 წელს შრომის ინსპექციის მანდატი კიდევ უფრო გაფართოვდა.
ამ რეფორმებმა სამუშაო ადგილზე ტრავმებისა და ფატალური შემთხვევების შემცირებას შეუწყო ხელი.
თუმცა, ჯანდაცვის სექტორი სპეციფიკურ მიდგომას მოითხოვს. საავადმყოფოში არსებული საფრთხეები მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვა სამუშაო გარემოებისგან. აქ რისკები მოიცავს:
- სისხლითა და ჰაერით გადამდებ ინფექციებს;
- ნემსითა და სხვა ბასრი საგნებით დაზიანებებს;
- ციტოტოქსიკური პრეპარატების ზემოქმედებას;
- რადიაციულ რისკებს;
- მძიმე ფიზიკურ დატვირთვას;
- ფსიქოლოგიურ სტრესსა და პროფესიულ გადაწვას.
ამიტომ ჯანდაცვის მუშაკებისთვის აუცილებელია პროფესიული ჯანმრთელობის სპეციალიზებული სერვისები, რომლებიც მოიცავს:
- ვაქცინაციის პროგრამებს;
- პროფესიული ზემოქმედების მონიტორინგს;
- რეგულარულ სამედიცინო მეთვალყურეობას;
- ფსიქიკური ჯანმრთელობის მხარდაჭერას;
- სამუშაოზე დაბრუნების უსაფრთხო პროგრამებს.
სად არის მთავარი გამოწვევები?
მიუხედავად პროგრესისა, რამდენიმე მნიშვნელოვანი გამოწვევა კვლავ რჩება.
პირველი პრობლემაა პროფესიული ჯანმრთელობის სერვისების არათანაბარი ხელმისაწვდომობა სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებაში.
მეორე გამოწვევაა სამუშაო ადგილზე ძალადობა. ექიმები და ექთნები ხშირად ხდებიან ვერბალური აგრესიის, მუქარისა და ზოგჯერ ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, თუმცა ამ პრობლემაზე საჯარო დისკუსია კვლავ არასაკმარისია.
მესამე საკითხია პროფესიული გადაწვა. იგი ხშირად პირად პრობლემად განიხილება, მაშინ როდესაც რეალურად სისტემური ფაქტორებითაა გამოწვეული:
- კადრების დეფიციტით;
- გადატვირთული სამუშაო გრაფიკით;
- არასაკმარისი დასვენების შესაძლებლობით;
- ემოციურად მძიმე სამუშაო გარემოთი.
ყველაზე სერიოზული პრობლემა კი მონაცემების ნაკლებობაა.
დღეს საქართველოში არ არსებობს ერთიანი ეროვნული სისტემა, რომელიც სრულად აღრიცხავს:
- პროფესიულ დაავადებებს;
- სამუშაო ტრავმებს;
- ინფექციურ ზემოქმედებას;
- ფსიქოლოგიურ ზიანს ჯანდაცვის მუშაკებში.
მონაცემების გარეშე შეუძლებელია პრობლემების მასშტაბის შეფასება, რესურსების სწორად გადანაწილება და რეფორმების ეფექტიანობის გაზომვა.
საქართველოს შესაძლებლობა
საქართველოს რეალური შესაძლებლობა აქვს, რეგიონში ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოების მიმართულებით ერთ-ერთი ლიდერი გახდეს.
ამისთვის აუცილებელია:
- პროფესიული ჯანმრთელობის ეროვნული ზედამხედველობის სისტემის შექმნა;
- ყველა სამედიცინო დაწესებულებაში პროფესიული ჯანმრთელობის სერვისების დანერგვა;
- პერსონალის უსაფრთხოების ინდიკატორების ჩართვა აკრედიტაციის სტანდარტებში;
- ძალადობის პრევენციის პოლიტიკის გაძლიერება;
- პროფესიული გადაწვის პრევენციის პროგრამების განვითარება;
- უსაფრთხოების კულტურის დამკვიდრება ყოველდღიურ კლინიკურ პრაქტიკაში.
დასკვნა
ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოება არ არის მხოლოდ შრომითი საკითხი. ეს არის ჯანდაცვის ხარისხის, პაციენტის უსაფრთხოების და სისტემის მდგრადობის საფუძველი.
უსაფრთხო ჯანდაცვის მუშაკები ქმნიან უსაფრთხო პაციენტებს, ხოლო უსაფრთხო პაციენტები — ძლიერ ჯანდაცვის სისტემას.
საქართველოსთვის შემდეგი ნაბიჯი უნდა იყოს ჯანდაცვის მუშაკთა უსაფრთხოების აღქმა არა როგორც ადმინისტრაციული ვალდებულებისა, არამედ როგორც სტრატეგიული ინვესტიციისა ქვეყნის ჯანდაცვის მომავალში.
მათი დაცვა, ვინც ყოველდღიურად იცავს ჩვენს ჯანმრთელობას, უნდა იქცეს არა მხოლოდ პროფესიულ, არამედ ეროვნულ პრიორიტეტად.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD) მთავარი რედაქტორი, Georgian Medical Journal პროფესორი, დავით თვილდიანის სახელობის სამედიცინო უნივერსიტეტი თავმჯდომარე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG)
წყაროები
- World Health Organization. Charter: health worker safety: a priority for patient safety. Geneva: WHO; 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240011595
- World Health Organization, International Labour Organization. Caring for those who care: national programmes for occupational health for health workers (policy brief, 2021; implementation guide, 2022). https://www.who.int/publications/i/item/9789240040779
- International Labour Organization. Occupational Safety and Health Convention, 1981 (No. 155) — recognised as a fundamental Convention, June 2022. https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C155
- International Labour Organization. Promotional Framework for Occupational Safety and Health Convention, 2006 (No. 187) — recognised as a fundamental Convention, June 2022. https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C187
- International Labour Organization. Occupational Health Services Convention, 1985 (No. 161). https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C161
- International Labour Organization. Violence and Harassment Convention, 2019 (No. 190) — in force 25 June 2021. https://normlex.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C190
- World Health Organization. Global strategy on human resources for health: workforce 2030. Geneva: WHO; 2016. https://www.who.int/publications/i/item/9789241511131
- World Health Organization. Global patient safety action plan 2021–2030. Geneva: WHO; 2021. https://www.who.int/publications/i/item/9789240032705
- International Labour Organization. Georgia’s Parliament adopts historic labour law reform package. 2020. https://www.ilo.org/resource/news/georgia%E2%80%99s-parliament-adopts-historic-labour-law-reform-package
- Organic Law of Georgia on Occupational Safety, 2018 (extended to all economic activity, 1 September 2019). https://matsne.gov.ge/en/document/view/4103880
წყარო: Protecting Those Who Protect Us: Health Worker Safety Must Become Georgia’s Strategic Priority — Georgian Medical Journal News
