კანაფის სამართლებრივი სტატუსის ცვლილება აშშ-ში — საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ბალანსი მეცნიერებაზე დაყრდნობით
აშშ-ის პრეზიდენტის მიერ კანაფის კონტროლირებადი ნივთიერებების აქტის ფარგლებში I კატეგორიიდან III კატეგორიაში გადატანა ისტორიული გადაწყვეტილებაა. ეს ნაბიჯი პირველად თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში ფედერალურ დონეზე ოფიციალურად აღიარებს, რომ კანაფს აქვს სამედიცინო ღირებულება და იგი ნაკლებად საშიშია, ვიდრე ოპიოიდები. ეს რეალობა პაციენტებისთვის ახალი არ არის, თუმცა სამართლებრივი აღიარება ქმნის ახალ პოლიტიკურ, სამედიცინო და საზოგადოებრივ კონტექსტს.
ამავე დროს, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოზიცია ვერ იქნება ერთმხრივი. სამედიცინო გამოყენების აღიარება არ ნიშნავს, რომ კანაფი უვნებელია ან თავისუფლად უნდა მოიხმარებოდეს, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის პოზიცია
როგორც საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტი, მივესალმები მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ რეგულაციას, თუმცა ხაზგასმით უნდა ითქვას:
სამედიცინო გამოყენება არ ნიშნავს უკონტროლო მოხმარებას.
არსებობს ძლიერი და თანმიმდევრული სამეცნიერო მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს, რომ კანაფის გამოყენება მოზარდებსა და ახალგაზრდა ზრდასრულებში დაკავშირებულია ნეგატიურ ნეირობიოლოგიურ, კოგნიტიურ და ფსიქიკურ შედეგებთან [1–3].
რას აჩვენებს მეცნიერება — ფაქტები და რიცხვები
ნეიროგანვითარება
ტვინის განვითარება გრძელდება დაახლოებით 25 წლამდე. კვლევები აჩვენებს, რომ მოზარდობის პერიოდში კანაფის გამოყენება ასოცირებულია პრეფრონტალური ქერქის სტრუქტურულ ცვლილებებთან და დაჩქარებულ გათხელებასთან, რაც გავლენას ახდენს გადაწყვეტილებების მიღებაზე, იმპულსების კონტროლსა და დაგეგმვაზე [2,3].
კოგნიტიური ფუნქციები
დიდი პოპულაციური კვლევების მიხედვით (14–21 წლის ასაკში, 4 500-ზე მეტი მონაწილე), კანაფის მომხმარებელ ახალგაზრდებში დაფიქსირდა ყურადღების, მეხსიერებისა და სწავლის უნარის სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი დაქვეითება [4].
38-წლიანი კოჰორტული კვლევა ადასტურებს, რომ მოზარდობიდან დაწყებული რეგულარული მოხმარება უკავშირდება ინტელექტუალური ფუნქციის ზოგად დაქვეითებას ზრდასრულ ასაკში, რაც სრულად არ აღდგება მოხმარების შეწყვეტის შემდეგაც [1].
სისტემური მიმოხილვები და მეტაანალიზები მიუთითებს დარღვევებზე:
მეხსიერებაში
აღმასრულებელ ფუნქციებში
სწავლასა და კონცენტრაციაში
რეაქციის სისწრაფეში [5]
ფსიქიკური ჯანმრთელობა
მოზარდებსა და ახალგაზრდა ზრდასრულებში კანაფის გამოყენება ასოცირებულია დეპრესიისა და შფოთვის 2–4-ჯერ გაზრდილ რისკთან [6]. ასევე აღწერილია კავშირი ფსიქოზური ეპიზოდების მომატებულ სიხშირესთან, განსაკუთრებით გენეტიკური წინასწარგანწყობის მქონე პირებში [7]. რიგ კვლევებში დაფიქსირებულია თვითდაზიანებისა და სუიციდური აზრების გაზრდილი რისკიც [6].
დამოკიდებულება
ეპიდემიოლოგიური მონაცემების მიხედვით, დაახლოებით 30% კანაფის მომხმარებლებისა აკმაყოფილებს კანაფზე დამოკიდებულების კრიტერიუმებს [8]. ადრეული დაწყება მნიშვნელოვნად ზრდის დამოკიდებულების განვითარების ალბათობას, ხოლო დაახლოებით 10% მომხმარებლებისა ხდება ყოველდღიური მომხმარებელი, რაც დამოკიდებულების ერთ-ერთი მთავარი რისკ-ფაქტორია [8].
გავრცელების მაჩვენებლები
აშშ-ის მონაცემებით, 12-ე კლასის მოსწავლეთა დაახლოებით 30% აცხადებს კანაფის გამოყენებას ბოლო წლის განმავლობაში, ხოლო დაახლოებით 6% — ყოველდღიურ მოხმარებას [9]. ეს მაჩვენებლები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეგულაციისა და პრევენციის პოლიტიკის დაგეგმვისთვის.
პოლიტიკური და რეგულატორული მნიშვნელობა
კანაფის III კატეგორიაში გადატანა ქმნის შესაძლებლობებს:
კონტროლირებადი სამედიცინო გამოყენებისთვის
კლინიკური კვლევების გაფართოებისთვის
ფარმაცევტული ხარისხის პროდუქტების განვითარებისთვის
თუმცა, თუ რეგულაცია არ იქნება მკაცრად მტკიცებულებაზე დაფუძნებული, იზრდება რისკი, რომ კომერციულმა ინტერესებმა გადაფაროს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრიორიტეტები [10].
კანაფის სამართლებრივი ლიბერალიზაცია არ არის არც აბსოლუტური საფრთხე და არც პანაცეა. ეს არის ინსტრუმენტი, რომლის შედეგი მთლიანად დამოკიდებულია რეგულაციაზე, კონტროლსა და განათლებაზე.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სწორი მიდგომა მოითხოვს:
მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ პოლიტიკას
ახალგაზრდების განსაკუთრებულ დაცვას
სამედიცინო გამოყენების მკაცრ და გამჭვირვალე რეგულაციას
კომერციული დეზინფორმაციის პრევენციას
სიფრთხილე, მეცნიერება და პასუხისმგებლობა უნდა იყოს ამ პროცესის საფუძველი.
წყაროები
Meier MH, et al. Persistent cannabis users show neuropsychological decline from childhood to midlife. Proc Natl Acad Sci U S A. 2012;109(40):E2657–E2664. doi:10.1073/pnas.1206820109
Volkow ND, et al. Effects of cannabis use on human behavior, including cognition, motivation, and psychosis. N Engl J Med. 2014;370:2219–2227. doi:10.1056/NEJMra1402309
Lubman DI, et al. Cannabis and adolescent brain development. Pharmacol Ther. 2015;148:1–16. doi:10.1016/j.pharmthera.2014.11.009
Scott JC, et al. Association of cannabis use with cognitive performance in adolescents and young adults. JAMA Psychiatry. 2018;75(6):585–595. doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.0335
Solowij N, et al. Cognitive functioning of long-term heavy cannabis users. JAMA. 2002;287(9):1123–1131. doi:10.1001/jama.287.9.1123
Gobbi G, et al. Association of cannabis use in adolescence and risk of depression, anxiety, and suicidality. JAMA Psychiatry. 2019;76(4):426–434. doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.4500
Murray RM, et al. Cannabis-associated psychosis. Br J Psychiatry. 2017;210(6):393–394. doi:10.1192/bjp.bp.116.194050
Hasin DS, et al. Prevalence of marijuana use disorders in the United States. JAMA Psychiatry. 2015;72(12):1235–1242. doi:10.1001/jamapsychiatry.2015.1858
Centers for Disease Control and Prevention. Cannabis and Teens. https://www.cdc.gov/…/health-effects/cannabis-and-teens.html
National Academies of Sciences. The Health Effects of Cannabis and Cannabinoids. Washington, DC; 2017.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD)
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი, Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.
აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, ჯანმრთელობის პოლიტიკის, პაციენტთა უსაფრთხოების და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული რეგულაციის სფეროში როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
არის „შენი ექიმი“ — ოფიციალური ქართული სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმის დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
მეტი სანდო და მეცნიერებაზე დაფუძნებული სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge — შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ — პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე გადამოწმებული და განახლებული ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა, პრევენცია და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული რეკომენდაციები
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
